Theo ông Trần Hữu Linh- Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương): Khi người mua còn thỏa hiệp với hàng giả thì việc đấu tranh, ngăn chặn các hành vi vi phạm trên thị trường, đặc biệt là trên môi trường số, sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Vấn đề đặt ra cần phải nâng cao nhận thức cho cả người bán lẫn người tiêu dùng.
Bài toán lớn đặt ra cho công tác quản lý
Thương mại điện tử lại đang tăng trưởng với tốc độ rất nhanh, đưa Việt Nam trở thành một trong những thị trường phát triển hàng đầu trong khu vực. Tuy nhiên, bên cạnh mặt tích cực, thương mại điện tử cũng bộc lộ những mặt trái rõ rệt. Đặc biệt là tình trạng hàng gian, hàng giả và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hiện nay đang diễn ra khá phổ biến trên thị trường.
Đề cập đến vấn đề này, ông Trần Hữu Linh- Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho rằng: trong môi trường mua sắm trực tuyến, người mua không biết rõ người bán là ai, ở đâu; hàng hóa được lưu kho tại vị trí nào; thông tin về nguồn gốc, chất lượng sản phẩm khó xác thực. Khi xảy ra vấn đề, việc truy tìm, xác minh đối tượng liên quan cũng vô cùng phức tạp.
Không dừng lại ở giao dịch trong nước, nhiều hoạt động mua bán còn diễn ra trên các nền tảng nước ngoài, được vận hành theo hệ thống và quy định của doanh nghiệp quốc tế. Trong những trường hợp này, việc phát hiện và xử lý vi phạm càng khó khăn hơn.
Ngay cả khi đã nhận diện được dấu hiệu vi phạm, cơ quan chức năng vẫn gặp trở ngại lớn trong khâu xác minh, đặc biệt khi đối tượng liên quan không hợp tác. Đây chính là một trong những thách thức lớn nhất của hoạt động mua sắm trực tuyến hiện nay.
Ông Nguyễn Viết Hồng- Chủ tịch Công ty Vina CHG cũng nêu thực trạng đáng lo ngại là hiện nay, hàng giả không chỉ xuất hiện trên các sàn thương mại điện tử mà còn len lỏi về vùng sâu, vùng xa, những khu vực có mức độ tiếp cận thông tin còn hạn chế, thậm chí được chào bán tại các sự kiện, hội chợ dưới nhiều hình thức khác nhau.
Theo ông Nguyễn Văn Thành, Trưởng phòng Chính sách, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số: chúng ta đã có những quy định nhất định đối với các sàn thương mại điện tử và nền tảng trung gian, nhưng có thể nói là chưa đầy đủ và chưa thực sự chi tiết. Cơ sở pháp lý vẫn còn những khoảng trống, khiến việc quản lý và xử lý vi phạm gặp nhiều khó khăn.
Ông Thành cũng cho rằng: trách nhiệm của các nền tảng số trung gian và sàn thương mại điện tử đối với hàng hóa được kinh doanh trên nền tảng cần được xác định rõ ràng. Các nền tảng lớn của nước ngoài như Amazon, Alibaba hay một số nền tảng số khác có hoạt động hướng tới thị trường Việt Nam, nhưng chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đăng ký, phối hợp quản lý theo quy định.
Điều này khiến việc kiểm soát hoạt động kinh doanh, cũng như xác định trách nhiệm khi xảy ra vi phạm, trở nên hết sức phức tạp.
Lực lượng QLTT kiểm tra, xử lý kho hàng vi phạm
Thực thi là mấu chốt
Ông Trần Hữu Linh cho biết: Để ngăn chặn hiệu quả tình trạng hàng giả trên môi trường thương mại điện tử, cần phải làm song song hai việc, đó là tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật, chế tài xử lý và quan trọng không kém là tổ chức thực thi các quy định đó như thế nào trong thực tế. Quy định có thể rất đầy đủ, nhưng nếu không thực thi được thì hiệu quả sẽ không cao.
Đại diện bộ Công Thương cho biết, cơ quan này đã tập trung hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để theo kịp sự phát triển của thương mại điện tử, tránh tình trạng chính sách luôn đi sau thực tiễn.
Luật Thương mại điện tử đã đặt ra những quy định chặt chẽ hơn, trong đó yêu cầu các tổ chức, cá nhân bán hàng trên sàn thương mại điện tử phải được định danh rõ ràng để cơ quan chức năng có thể truy vết khi xảy ra vi phạm, đồng thời phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế. Bên cạnh đó, các chế tài xử phạt cũng đang tiếp tục được rà soát, hoàn thiện theo hướng đủ mạnh để răn đe.
Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay vẫn nằm ở khâu thực thi pháp luật. Muốn xử lý hiệu quả các sai phạm trên môi trường số, cơ quan quản lý phải có các công cụ hiện đại, phù hợp. Bộ Công Thương đang triển khai xây dựng các công cụ quản lý mới, trong đó quy định một số nhóm hàng hóa bắt buộc phải khai báo và truy xuất nguồn gốc, đặc biệt là các mặt hàng có rủi ro cao; với các nhóm hàng hóa khác thì khuyến khích thực hiện truy xuất.
“Từ ngày 1/1/2026, các quy định về quản lý chất lượng hàng hóa sẽ được triển khai đồng bộ, theo hướng văn minh, minh bạch hơn. Điều này vừa giúp doanh nghiệp bảo vệ sản phẩm chính hãng, ngăn chặn gian lận về chất lượng, vừa góp phần đơn giản hóa công tác giám sát, kiểm tra của cơ quan chức năng. Cùng với đó, chúng tôi đang xây dựng các hệ thống cảnh báo sớm đối với các hành vi vi phạm, gian lận trên môi trường thương mại điện tử, đồng thời tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra.
Mục tiêu là để người dân và doanh nghiệp có thể chủ động phát hiện, phản ánh các dấu hiệu vi phạm, từ đó tạo thuận lợi cho công tác truy xuất, xử lý của lực lượng chức năng”- ông Trần Hữu Linh thông tin.
Xây dựng văn hóa và đạo đức kinh doanh
Đại diện các cơ quan qurn lý đều đồng tình cho rằng: Yếu tố cốt lõi trong cuộc chiến chống gian lận thương mại và hàng giả vẫn là văn hóa và đạo đức kinh doanh. Thực tế cho thấy, vẫn tồn tại tình trạng người tiêu dùng biết rõ hàng hóa là giả, là nhái nhưng vẫn chấp nhận mua. Khi người mua còn thỏa hiệp với hàng giả thì việc đấu tranh, ngăn chặn các hành vi vi phạm trên thị trường, đặc biệt là trên môi trường số, sẽ gặp rất nhiều khó khăn.
Do đó, vấn đề đặt ra là làm thế nào để nâng cao nhận thức cho cả người bán lẫn người tiêu dùng. Việc khơi dậy tinh thần yêu chuộng hàng Việt, ưu tiên sử dụng sản phẩm nội địa có chất lượng là hết sức quan trọng. Việt Nam cũng đã triển khai nhiều chương trình vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, tuy nhiên nếu người tiêu dùng vẫn dễ dàng thỏa hiệp với hàng giả, hàng kém chất lượng thì những nỗ lực này sẽ khó đạt được hiệu quả như mong muốn.
Đồng tình với quan điểm này, ông Nguyễn Văn Thành cho rằng công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật đóng vai trò đặc biệt quan trọng sau khi Luật Thương mại điện tử được ban hành.
Thực tế cho thấy, không ít trường hợp người tiêu dùng biết rõ đó là hàng giả nhưng vì giá rẻ vẫn chấp nhận mua. Đây chính là thách thức lớn trong công tác chống hàng giả hiện nay, bởi vấn đề không chỉ nằm ở quản lý mà còn ở nhận thức và hành vi tiêu dùng.
Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ ưu tiên đẩy mạnh công tác tuyên truyền trên môi trường trực tuyến, nơi người tiêu dùng và người bán hàng đang hiện diện ngày càng đông. Việc ứng dụng chính các công nghệ số, nền tảng số để truyền thông, phổ biến pháp luật và nâng cao nhận thức xã hội được xem là giải pháp phù hợp và hiệu quả, góp phần đẩy lùi những hành vi vi phạm, xây dựng môi trường thương mại điện tử an toàn, minh bạch và bền vững.
Nguyễn Hà