Các chuỗi bán lẻ mini đang “nuốt chửng” tiệm tạp hóa truyền thống

Từ những cửa hàng tiện lợi sáng đèn 24/7 đến các siêu thị mini phủ kín khu dân cư, thị trường bán lẻ Việt Nam đang thay đổi với tốc độ chóng mặt. Nhưng phía sau cuộc đổ bộ của các chuỗi hiện đại là sự chật vật của những tiệm tạp hóa truyền thống, nơi từng là một phần quen thuộc của đời sống đô thị và ký ức nhiều thế hệ.

Cuộc đổ bộ của những cửa hàng không ngủ

Con ngõ nhỏ trên đường Nguyễn Xiển (Hà Nội) giờ gần như bị phủ kín bởi các cửa hàng tiện lợi và siêu thị mini. Chỉ trong bán kính vài trăm mét đã xuất hiện WinMart+, Circle K và một cửa hàng GS25 mới mở chưa đầy ba tháng. Người trẻ ghé mua cà phê, đồ ăn nhanh, shipper tranh thủ nghỉ chân, còn nhiều cư dân gần như đã quen với việc chỉ cần bước vài chục mét là có thể mua mọi thứ mình cần.

Giữa dãy biển hiệu sáng rực ấy, tiệm tạp hóa của bà Nguyễn Thị Lành nằm lọt thỏm sau tấm mái tôn cũ bạc màu. Chiếc tủ kính bày vài gói bim bim, chai nước ngọt và ít đồ gia dụng lặt vặt. Bà ngồi sau quầy, mắt vẫn hướng ra đầu ngõ như chờ những vị khách quen năm nào.

“Ngày trước khu này chỉ có mỗi nhà tôi bán hàng. Trẻ con tan học là ùa vào mua kẹo, người lớn thiếu chai nước mắm hay gói mì cũng chạy sang đây. Giờ khách thưa lắm”, bà Lành nói.

Hơn 20 năm trước, tiệm tạp hóa như của bà từng là “trung tâm tiêu dùng” của cả khu phố. Người dân mua từ bó rau, gói muối cho tới hộp sữa, chai dầu ăn. Có những khách quen mua chịu cả tháng rồi cuối kỳ mới trả tiền. Chủ tiệm nhớ từng gia đình trong xóm, nhớ cả việc nhà nào thích ăn loại mì nào, đứa trẻ nào mê kẹo gì. Nhưng nhịp sống ấy đang biến mất rất nhanh.

Từ WinMart+, Bách Hóa Xanh đến GS25, Circle K, FamilyMart…, các chuỗi bán lẻ mini hiện phủ kín từ trung tâm thành phố tới những con ngõ nhỏ. Không còn chỉ xuất hiện ở các tuyến phố lớn, cửa hàng tiện lợi giờ len vào sát khu dân cư, chân chung cư, khu công nhân, trường học và cả những nơi vốn là “địa bàn” của tiệm tạp hóa truyền thống.

Theo dữ liệu thị trường bán lẻ năm 2026, toàn ngành cửa hàng tiện lợi và siêu thị mini tại Việt Nam đã tăng từ khoảng 7.806 điểm bán lên gần 9.671 cửa hàng chỉ sau một năm, tức tăng thêm khoảng 1.865 điểm bán mới.

Riêng WinMart+ hiện đã vượt mốc hơn 3.000 cửa hàng trên toàn quốc, trong khi Bách Hóa Xanh đặt kế hoạch mở thêm khoảng 1.000 cửa hàng mới trong năm 2026.

Ở nhóm thương hiệu ngoại, Circle K hiện có khoảng 460 cửa hàng và vẫn dẫn đầu phân khúc hoạt động 24/7, còn GS25 đã nâng hệ thống lên hơn 400 cửa hàng sau giai đoạn mở rộng mạnh ra Hà Nội.

Riêng TP.HCM hiện được xem là “thủ phủ” cửa hàng tiện lợi với hơn 2.600 điểm bán, trong khi Hà Nội cũng đang tăng tốc rất nhanh khi các chuỗi đồng loạt tràn xuống khu dân cư và chân chung cư.

Nếu như trước đây, muốn mua đồ ban đêm người dân phải tìm tới vài cửa hàng hiếm hoi còn mở muộn, thì giờ nhiều khu phố chỉ cần bước vài chục mét là gặp một cửa hàng sáng đèn 24/7. Sự bùng nổ ấy đang làm thay đổi hoàn toàn bản đồ bán lẻ đô thị.

Theo nhiều chuyên gia, cuộc cạnh tranh hiện nay không còn nằm ở việc ai bán rẻ hơn, mà là ai ở gần khách hàng hơn. Các doanh nghiệp bán lẻ đang lao vào cuộc chiến giành “điểm chạm tiêu dùng” bằng cách mở cửa hàng dày đặc trong khu dân cư.

Một quản lý ngành bán lẻ cho biết mô hình cửa hàng mini hiện được xem là “mỏ vàng” vì đánh trúng thói quen mua nhanh, mua gần của người tiêu dùng đô thị.

“Người trẻ giờ không muốn đi xa để mua vài món đồ nhỏ. Họ cần sự tiện lợi, nhanh chóng và cảm giác hiện đại. Ai chiếm được vị trí gần khách nhất thì thắng”, người này nói.

Khác với các tiệm tạp hóa nhỏ lẻ, các chuỗi bán lẻ hiện đại sở hữu lợi thế cực lớn về vốn, logistics và công nghệ. Họ có thể mở hàng nghìn cửa hàng cùng lúc, quản lý hàng hóa bằng dữ liệu thời gian thực, đàm phán trực tiếp với nhà cung cấp và tung ra các chương trình giảm giá quy mô lớn. Quan trọng hơn, họ đang thay đổi cả hành vi tiêu dùng.

Một cửa hàng có điều hòa, ánh sáng đẹp, thanh toán QR, giao hàng tận nơi và khuyến mãi liên tục rõ ràng hấp dẫn hơn nhiều với thế hệ khách hàng trẻ so với một tiệm tạp hóa chật hẹp kiểu cũ.

Nhiều chuỗi còn biến cửa hàng thành không gian đa chức năng. Người ta không chỉ tới mua đồ, mà còn ngồi ăn, làm việc, nghỉ chân, sạc điện thoại hoặc tụ tập bạn bè. Một số cửa hàng tiện lợi thậm chí trở thành “quán cà phê giá rẻ” của giới trẻ đô thị.

Trong khi đó, các tiệm tạp hóa truyền thống gần như không đủ khả năng chạy theo cuộc chơi này.

Ông Trần Văn Hải, chủ một cửa hàng tạp hóa tại phường Thanh Xuân (Hà Nội) cho biết doanh thu đã giảm gần một nửa chỉ sau vài năm.

“Khách trẻ giờ ít vào tạp hóa lắm. Họ thích vào cửa hàng sáng sủa, có máy lạnh, quét mã thanh toán. Có hôm cùng một chai nước ngọt, bên chuỗi bán lẻ còn bán rẻ hơn cả giá mình nhập”, ông nói.

Không ít chủ tiệm hiện phải cắt giảm hàng hóa vì bán chậm. Những kệ bánh kẹo từng đầy ắp giờ trống dần. Có cửa hàng phải chuyển sang bán thêm đồ ăn sáng, nhận giao hàng hoặc bán online cho khách quen để cầm cự.

Nhưng với nhiều người, điều đáng sợ nhất không chỉ là doanh thu giảm, mà là cảm giác mình đang bị bỏ lại phía sau trong chính khu phố từng nuôi sống cả gia đình suốt hàng chục năm.

Khi một phần ký ức đô thị dần biến mất

Ở nhiều khu dân cư cũ tại Hà Nội hay TP.HCM, hình ảnh những tiệm tạp hóa treo biển sang nhượng hoặc đóng cửa im lìm đang xuất hiện ngày càng nhiều.

Có cửa hàng từng tồn tại suốt hai, ba thế hệ nhưng cuối cùng vẫn phải đóng cửa khi phía đối diện xuất hiện một chuỗi bán lẻ mini sáng đèn suốt ngày đêm.

Bà Phạm Thị Thu, chủ một tiệm tạp hóa gần chợ tại TP.HCM kể rằng thời điểm cửa hàng tiện lợi mở ngay đầu hẻm, lượng khách của bà giảm gần như ngay lập tức.

“Người ta vào đó vì sạch sẽ, mát mẻ, có khuyến mãi liên tục. Còn mình bán kiểu cũ thì không cạnh tranh nổi”, bà nói.

Nhưng phía sau cuộc cạnh tranh ấy không chỉ là câu chuyện thị phần bán lẻ, mà còn là sự thay đổi âm thầm trong cấu trúc đời sống đô thị.

Tiệm tạp hóa truyền thống từng là một dạng “không gian cộng đồng” rất đặc biệt. Đó là nơi hàng xóm gặp nhau mỗi chiều, nơi trẻ con đứng lựa từng viên kẹo, nơi người mua có thể thiếu tiền rồi hẹn trả sau.

Mối quan hệ giữa chủ tiệm và khách hàng nhiều khi không đơn thuần là mua bán. Nó mang tính quen biết, tin tưởng và gắn bó kiểu làng xóm giữa đô thị đông đúc.

Trong khi đó, các chuỗi bán lẻ hiện đại vận hành theo logic hoàn toàn khác: tiêu chuẩn hóa, dữ liệu hóa và tối ưu hiệu suất.

Mọi thứ đều được tính toán bằng doanh thu trên từng mét vuông, tốc độ quay vòng sản phẩm và hành vi tiêu dùng được phân tích bằng thuật toán.

Khách hàng bước vào cửa hàng bằng mã QR và rời đi với hóa đơn điện tử. Nhanh hơn, tiện hơn, hiện đại hơn, nhưng cũng lạnh hơn.

Theo các nghiên cứu thị trường mới nhất, thị trường bán lẻ Việt Nam đang bước vào giai đoạn phân tầng rõ rệt. Một bên là các chuỗi cửa hàng tiện lợi và siêu thị mini phủ kín khu dân cư, bên còn lại là các cửa hàng tạp hóa truyền thống ngày càng bị thu hẹp không gian tồn tại.

Riêng tại TP.HCM, số lượng cửa hàng tạp hóa đã giảm từ hơn 3.700 xuống còn khoảng 3.100 chỉ trong vòng một năm, phản ánh áp lực đào thải ngày càng lớn khi các mô hình bán lẻ nhỏ lẻ không kịp thích nghi với xu hướng tiêu dùng mới.

Bà Hà Huy Thiên Thư, đại diện Kantar Việt Nam nhận định hành vi tiêu dùng hiện nay đang dịch chuyển mạnh sang các mô hình bán lẻ đề cao tính tiện lợi, tốc độ và trải nghiệm. Theo bà, các siêu thị lớn cũng đang dần mất thị phần vào tay các cửa hàng tiện lợi và chuỗi bán lẻ mini nằm sát khu dân cư.

“Người tiêu dùng hiện không chỉ mua sản phẩm, mà họ mua sự tiện lợi và trải nghiệm. Cửa hàng nào ở gần hơn, nhanh hơn và thuận tiện hơn sẽ có lợi thế lớn”, bà nhận định.

Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Phượng, chuyên gia Hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao cho rằng các mô hình tạp hóa truyền thống nếu không được “trẻ hóa” và ứng dụng công nghệ sẽ ngày càng khó cạnh tranh trước làn sóng hiện đại hóa bán lẻ.

Tuy nhiên, theo ông Phượng, tiệm tạp hóa vẫn còn những lợi thế mà các chuỗi hiện đại khó thay thế hoàn toàn.

“Sự quen thuộc, linh hoạt và tính cộng đồng vẫn là điều mà các chuỗi lớn khó có được. Nhiều người vẫn thích cảm giác bước ra đầu ngõ là gặp người quen, mua thiếu vài hôm rồi trả sau”, ông nói.

Theo dữ liệu Nielsen, Việt Nam hiện vẫn có khoảng 1,4 triệu cửa hàng tạp hóa và hơn 9.000 chợ truyền thống. Dù các chuỗi bán lẻ hiện đại phát triển rất nhanh, kênh bán lẻ truyền thống hiện vẫn chiếm khoảng 75% thị phần phân phối hàng tiêu dùng.

Tuy nhiên, khoảng cách cạnh tranh đang ngày càng lớn. Nhiều tiệm tạp hóa hiện phải tìm cách tồn tại bằng mô hình lai. Có người nhận ship qua Zalo, bán hàng trên Facebook, nhập thêm đồ ăn vặt theo trend hoặc biến cửa hàng thành điểm giao hàng cho các ứng dụng công nghệ.

Một số khác chấp nhận thu hẹp quy mô, chỉ giữ lại lượng khách quen lâu năm. Nhưng cũng có rất nhiều cửa hàng chọn cách đóng cửa.

Ở nhiều khu phố cũ, những tiệm tạp hóa với tủ kính bạc màu, chiếc cân cơ học và những cuốn sổ ghi nợ đang dần trở thành hình ảnh hiếm gặp.

Sự bùng nổ của các chuỗi bán lẻ mini cho thấy thị trường tiêu dùng Việt Nam đang thay đổi cực nhanh. Nhưng cùng lúc, nó cũng đặt ra một câu hỏi lớn: liệu trong cuộc đua của công nghệ, vốn lớn và tối ưu vận hành, còn chỗ nào cho những cửa hàng nhỏ mang tính cộng đồng tồn tại?

Và khi những tiệm tạp hóa cuối cùng biến mất khỏi các con ngõ nhỏ, thứ mất đi có lẽ không chỉ là một mô hình bán hàng cũ, mà còn là một phần ký ức rất đời của đô thị Việt Nam.

Quang Anh