Hà Nội định hướng phát triển du lịch theo chiều sâu, kết hợp bảo tồn di sản, công nghiệp sáng tạo và công nghệ số để đa dạng hóa trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu của du khách. Hướng đi này mở thêm dư địa tăng trưởng, đồng thời đặt ra yêu cầu hài hòa giữa khai thác giá trị kinh tế và gìn giữ bản sắc văn hóa.
Khai thác giá trị di sản, phát triển sản phẩm du lịch có chiều sâu
Theo Kế hoạch số 406/KH-UBND triển khai Chương trình hành động số 20-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW của Bộ Chính trị, giai đoạn 2026-2030, Hà Nội đặt mục tiêu trở thành trung tâm du lịch hàng đầu cả nước và một trong ba cực tăng trưởng du lịch quốc gia.
Đến năm 2030, thành phố phấn đấu đón 47-50,5 triệu lượt khách, trong đó có 13-15 triệu lượt khách quốc tế. Tổng thu từ khách du lịch dự kiến đạt 295.000-340.000 tỷ đồng, đóng góp tổng hợp vào GRDP ở mức 7,5-8%.
Để hiện thực hóa những mục tiêu này, tăng lượng khách cần đi cùng việc nâng cao giá trị của mỗi chuyến đi. Thay vì chủ yếu dựa vào các điểm tham quan truyền thống, Hà Nội định hướng phát triển những sản phẩm kết hợp văn hóa, ẩm thực, làng nghề, hoạt động sáng tạo và trải nghiệm đời sống địa phương. Đây là cách mở rộng nguồn thu từ du lịch, đồng thời tạo thêm cơ hội kinh doanh cho cộng đồng và doanh nghiệp tại điểm đến.
Hà Nội đưa các tiện ích số vào không gian phố cổ, kết nối trải nghiệm di sản với hoạt động du lịch và thương mại - Ảnh minh hoạ.
Đường Lâm, Vạn Phúc và Bát Tràng được định hướng trở thành những điểm đến chất lượng cao, gắn bảo tồn với trải nghiệm nghề truyền thống, ẩm thực và sinh hoạt bản địa. Nếu được tổ chức phù hợp, các giá trị văn hóa không chỉ tạo sức hút tham quan mà còn có thể phát triển thành chuỗi dịch vụ gồm hướng dẫn trải nghiệm, mua sắm sản phẩm thủ công, thưởng thức ẩm thực và lưu trú.
Cùng với đó, kế hoạch phát triển 3-5 trung tâm công nghiệp văn hóa, 2-3 khu phố thương mại và văn hóa, 3-5 tuyến phố đi bộ gắn với ẩm thực, biểu diễn theo chủ đề và du lịch đêm cho thấy thành phố muốn mở rộng không gian tiêu dùng du lịch ra ngoài các điểm tham quan ban ngày. Những hoạt động này có thể tạo thêm cơ hội cho ngành dịch vụ, bán lẻ, nghệ thuật biểu diễn và các cơ sở kinh doanh quy mô nhỏ.
Tuy nhiên, khai thác di sản để phát triển kinh tế cần đi cùng yêu cầu bảo tồn. Hoạt động thương mại, biểu diễn và đón khách cần phù hợp với đặc điểm của từng không gian văn hóa, tránh gây quá tải hoặc làm suy giảm giá trị nguyên gốc. Việc tạo sinh kế cho người dân địa phương cũng cần được xem là một phần của hiệu quả phát triển, thay vì chỉ đánh giá qua lượng khách và doanh thu.
Về hạ tầng, Hà Nội đặt mục tiêu bổ sung tối thiểu 10.000 phòng lưu trú cao cấp 4-5 sao, đồng thời phấn đấu có ba khu du lịch được công nhận là khu du lịch quốc gia, trong đó có khu vực hồ Hoàn Kiếm - phố cổ, Ba Vì và Hương Sơn. Việc mở rộng cơ sở lưu trú có thể tăng năng lực đón khách, nhưng hiệu quả đầu tư còn phụ thuộc vào khả năng kết nối giao thông, chất lượng dịch vụ và mức độ đa dạng của sản phẩm trải nghiệm.
Kinh tế ban đêm cũng được xác định là hướng phát triển mới. Trong giai đoạn 2026-2027, thành phố dự kiến thí điểm có kiểm soát các không gian du lịch, giải trí và thương mại hoạt động 24/7. Để mô hình này phát huy hiệu quả, việc tổ chức hoạt động cần gắn với năng lực hạ tầng, bảo đảm an ninh, trật tự, vệ sinh môi trường và quyền lợi của cộng đồng dân cư.
Công nghệ số nâng trải nghiệm, mở rộng dư địa tăng trưởng
Bên cạnh việc làm mới sản phẩm, chuyển đổi số được Hà Nội xác định là công cụ nâng chất lượng dịch vụ và tăng khả năng tiếp cận điểm đến. Trong những tháng cuối năm 2026, thành phố đặt mục tiêu triển khai chiến dịch chuyển đổi số trong 100 ngày, phấn đấu số hóa toàn diện ít nhất 10 điểm du lịch và mở rộng vé điện tử tại khoảng 25-30% số điểm tham quan.
Nền tảng “Hành trình du lịch di sản Hà Nội” ứng dụng bản đồ tương tác và mã QR tại các di tích, hỗ trợ du khách tìm hiểu thông tin lịch sử và tư liệu khoa học. Công nghệ vé điện tử, mã QR, thực tế ảo và thực tế tăng cường cũng từng bước được áp dụng tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long, Nhà tù Hỏa Lò và Chùa Hương.
Các giải pháp này có thể giúp du khách chủ động tiếp cận thông tin, giảm thời gian tìm kiếm dịch vụ và xây dựng hành trình phù hợp với nhu cầu cá nhân. Đối với đơn vị quản lý điểm đến, dữ liệu số còn mở ra khả năng cải thiện quy trình phục vụ, hỗ trợ quản lý lượng khách và kết nối các dịch vụ liên quan. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc vào chất lượng nội dung số, khả năng cập nhật thông tin và mức độ thuận tiện khi sử dụng.
Tại phường Hoàn Kiếm, mô hình “Tuyến phố thông minh” trên trục Hàng Đào - Hàng Ngang - Hàng Đường - Đồng Xuân - Hàng Giấy được triển khai tại 562 cơ sở kinh doanh, với các giải pháp như Wi-Fi miễn phí, bản đồ số, chatbot AI, hình ảnh 360 độ và thanh toán không dùng tiền mặt. Mô hình này cho thấy chuyển đổi số du lịch không chỉ diễn ra tại các di tích mà còn có thể mở rộng tới không gian thương mại, nơi du khách trực tiếp sử dụng dịch vụ và mua sắm.
Khi được kết nối hiệu quả, công nghệ có thể giúp hình thành hành trình liền mạch từ tìm kiếm thông tin, tham quan, trải nghiệm văn hóa đến mua sắm và thanh toán. Điều này tạo cơ hội để doanh nghiệp địa phương tiếp cận khách hàng tốt hơn, đồng thời giúp du khách khám phá thêm những điểm đến và dịch vụ nằm ngoài các tuyến tham quan quen thuộc.
Dù vậy, số hóa không nên chỉ được đánh giá bằng số điểm đến có mã QR, vé điện tử hay ứng dụng mới. Các tiêu chí quan trọng hơn là mức độ sử dụng thực tế, khả năng tiếp cận của nhiều nhóm du khách, chất lượng thông tin và tác động đến trải nghiệm. Việc thu thập, xử lý dữ liệu cũng cần tuân thủ quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin khi có liên quan.
Xét về dài hạn, hướng phát triển du lịch dựa trên di sản và công nghệ chỉ tạo ra giá trị bền vững khi các mục tiêu kinh tế đi cùng bảo tồn văn hóa, nâng chất lượng dịch vụ và cải thiện sinh kế địa phương. Lượng khách tăng là điều kiện cần, nhưng khả năng kéo dài thời gian lưu trú, thúc đẩy chi tiêu và phân bổ lợi ích tới cộng đồng mới phản ánh rõ hơn chất lượng tăng trưởng.
Với Hà Nội, dư địa phát triển không chỉ nằm ở việc có thêm điểm tham quan hay ứng dụng công nghệ, mà còn ở khả năng kết nối các nguồn lực thành hệ sinh thái du lịch có bản sắc. Khi di sản trở thành nền tảng cho sản phẩm sáng tạo, không gian thương mại được tổ chức phù hợp và công nghệ hỗ trợ xuyên suốt hành trình, du lịch có thể đóng góp lớn hơn cho kinh tế dịch vụ của Thủ đô.
Đinh Toàn