Không gian làng nghề đang đứng trước cơ hội mở rộng giá trị từ sản phẩm thủ công sang dịch vụ du lịch. Khi du khách được trực tiếp tham gia một công đoạn sản xuất, tìm hiểu câu chuyện của người thợ và trải nghiệm văn hóa bản địa, sản phẩm làng nghề có thể trở thành một phần của hành trình du lịch thay vì chỉ dừng lại ở một món hàng được mua mang về.
Từ ngày 8 đến 12/10, tại Hà Nội diễn ra Hội chợ làng nghề Việt Nam lần thứ 22, Tuần lễ quảng bá, kết nối du lịch nông nghiệp, nông thôn và Lễ trao giải Hội thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam năm 2026.
Điểm đáng chú ý trong chuỗi hoạt động năm nay là việc tăng cường các nội dung trải nghiệm, trong đó nghệ nhân trực tiếp quảng diễn nghề và giao lưu với khách tham quan.
Các hoạt động như làm gốm, tranh Đông Hồ, tò he, dệt thổ cẩm, quay tơ dệt lụa hay trải nghiệm ẩm thực được tổ chức nhằm đưa người tham quan tiếp cận trực tiếp hơn với nghề truyền thống.
Cách tiếp cận này cho thấy một hướng phát triển mới: giá trị kinh tế của làng nghề không nhất thiết chỉ được đo bằng lượng sản phẩm bán ra, mà còn có thể đến từ thời gian du khách lưu lại và những dịch vụ được hình thành xung quanh nghề.
Du khách trực tiếp trải nghiệm làm gốm tại làng nghề, qua đó tiếp cận sâu hơn với quy trình sản xuất và giá trị văn hóa phía sau sản phẩm - Ảnh minh hoạ/baoquocte.vn.
Khi sản phẩm trở thành một phần của hành trình du lịch
Trong mô hình truyền thống, làng nghề chủ yếu đóng vai trò sản xuất và cung ứng hàng thủ công. Tuy nhiên, khi được kết nối với du lịch, cùng một sản phẩm có thể tạo ra nhiều điểm tiếp xúc với du khách, từ tham quan, trình diễn, trải nghiệm làm nghề đến mua sắm và sử dụng các dịch vụ liên quan.
Ninh Bình là một trong những địa phương đang định hướng phát triển mô hình này. Theo kế hoạch bảo tồn và phát triển làng nghề gắn với du lịch giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, địa phương dự kiến xây dựng các mô hình du lịch trải nghiệm tại một số làng nghề như Sinh Dược Gia Sinh, làng nghề trồng hoa cây cảnh Vị Khê, làng nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân.
Điểm quan trọng của mô hình không nằm ở việc đưa khách đến tham quan đơn thuần, mà ở khả năng để du khách tiếp cận một phần quy trình sản xuất và hiểu hơn về giá trị văn hóa của nghề. Khi trải nghiệm được thiết kế phù hợp, sản phẩm thủ công có thể trở thành vật lưu niệm gắn với ký ức về chuyến đi, qua đó tạo thêm lý do để du khách mua hàng.
Tại Đà Nẵng, không gian sáng tạo nghệ thuật thủ công The Hangart ở phường Điện Bàn Đông đang phát triển theo hướng đưa nhiều nghề truyền thống vào cùng một điểm đến. Với diện tích khoảng 3.000 m2, mô hình này giới thiệu 12 làng nghề và tổ chức 16 workshop thủ công thường xuyên.
Du khách có thể trải nghiệm làm giấy dó, gốm, chạm khắc gỗ, thêu tay, in tranh dân gian, nhuộm vải bằng màu tự nhiên hoặc làm các sản phẩm thảo dược. Theo thông tin từ đơn vị vận hành, hơn 80% lượng khách tại đây hiện là khách quốc tế.
Những mô hình như vậy gợi mở khả năng tái định vị sản phẩm làng nghề trong chuỗi du lịch. Giá trị của một sản phẩm không chỉ nằm ở công dụng hay hình thức, mà còn có thể được cộng thêm từ câu chuyện, kỹ năng thủ công và trải nghiệm mà du khách có được trong quá trình tạo ra sản phẩm.
Muốn tăng giá trị phải giữ chân được du khách
Tuy nhiên, chuyển từ sản xuất hàng hóa sang phát triển sản phẩm du lịch không phải là bài toán đơn giản. Nhiều làng nghề vẫn hoạt động ở quy mô hộ gia đình, hạ tầng đón khách còn hạn chế và nguồn nhân lực trẻ chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của hoạt động du lịch.
Nếu du khách chỉ đến tham quan trong thời gian ngắn rồi rời đi, phần giá trị kinh tế mà cộng đồng địa phương thu được sẽ khó mở rộng. Ngược lại, khi làng nghề được kết nối với ẩm thực, lưu trú, trình diễn nghề, mua sắm và các hoạt động trải nghiệm, thời gian lưu lại có thể được kéo dài, đồng thời mở thêm không gian cho nhiều chủ thể cùng tham gia cung ứng dịch vụ.
Theo ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội, xây dựng thương hiệu làng nghề cần được nhìn rộng hơn việc bán sản phẩm vật chất, trong đó trải nghiệm, câu chuyện văn hóa và giá trị di sản có thể trở thành những thành tố quan trọng để tạo sự khác biệt cho điểm đến.
Ông Phạm Hải Quỳnh, Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á, cũng cho rằng làng nghề cần được kết nối với ẩm thực, lễ hội, sinh hoạt cộng đồng và cảnh quan nông thôn, đồng thời có thể đưa vào các tour văn hóa, sinh thái, kết hợp homestay, trình diễn nghề và lớp trải nghiệm.
Ở góc độ kinh tế địa phương, hướng đi này có thể tạo ra sự liên kết giữa nhiều nhóm dịch vụ thay vì tập trung toàn bộ doanh thu vào hoạt động bán hàng thủ công. Một du khách tham gia workshop có thể tiếp tục mua sản phẩm, sử dụng dịch vụ ăn uống, lưu trú hoặc lựa chọn thêm các điểm đến khác trong khu vực. Khi đó, giá trị của làng nghề được lan tỏa sang những hoạt động kinh tế khác trong cộng đồng.
Dù vậy, để mô hình phát triển bền vững, yếu tố trải nghiệm cần đi cùng chất lượng sản phẩm, câu chuyện có cơ sở, không gian phù hợp và năng lực phục vụ khách. Việc thương mại hóa các giá trị văn hóa cũng cần được cân nhắc để bảo đảm tính nguyên bản của nghề, đồng thời tạo điều kiện để cộng đồng và người trực tiếp làm nghề được hưởng lợi.
Về dài hạn, số hóa quảng bá, đào tạo kỹ năng du lịch cho người dân, chuẩn hóa sản phẩm và tăng liên kết giữa chính quyền, doanh nghiệp với cộng đồng sẽ là những yếu tố quan trọng.
Khi làng nghề không chỉ tạo ra sản phẩm để bán mà còn tạo được lý do để du khách đến, trải nghiệm và lưu lại, giá trị của nghề truyền thống có thể được mở rộng từ sản xuất thủ công sang một chuỗi dịch vụ gắn với kinh tế du lịch nông thôn.
Nhật Hạ