Sau hơn một thập kỷ thi công gián đoạn, dự án xây dựng trụ sở Bộ Ngoại giao trên đường Lê Quang Đạo (Hà Nội) vẫn chưa thể hoàn thành, khiến hơn 4.000 tỷ đồng vốn Nhà nước đứng trước nguy cơ lãng phí. Nhiều nội dung đã được chuyển sang Bộ Công an điều tra với dấu hiệu vi phạm quy định đấu thầu, đầu tư xây dựng và quản lý tài sản công.
Dự án chậm tiến độ 10 năm, vốn nghìn tỷ chưa phát huy hiệu quả
Sau hơn một thập kỷ thi công ngắt quãng, Dự án xây dựng trụ sở Bộ Ngoại giao trên đường Lê Quang Đạo (Hà Nội) vẫn chưa thể bàn giao, khiến hơn 4.000 tỷ đồng vốn Nhà nước đã chi có nguy cơ rơi vào tình trạng lãng phí.
Dự án này do Bộ Ngoại giao làm chủ đầu tư, Ban quản lý dự án được thành lập từ năm 2007. Sau nhiều lần điều chỉnh, tổng mức đầu tư nâng lên hơn 6.900 tỷ đồng. Theo kết luận của Thanh tra Chính phủ, từ năm 2014 đến 2025, dự án “đã chậm tiến độ 10 năm”, qua 4 lần điều chỉnh song không đạt được mục tiêu đề ra và có nguy cơ gây lãng phí ở nhiều nội dung.
Việc thi công dừng theo từng giai đoạn khiến dự án đến nay vẫn chưa thể hoàn thành bàn giao. Các nhà thầu phải phát sinh thêm chi phí sửa chữa, khắc phục trước khi nghiệm thu. Chi phí quản lý, bảo lãnh và bảo hành đều vượt quá hạn mức. Tính đến cuối năm 2016, các hạng mục như tòa A và một phần tòa B đã được nghiệm thu với giá trị xây lắp và thiết bị 1.666 tỷ đồng, song đến nay vẫn chưa được đưa vào sử dụng. Giai đoạn 2009–2024, dự án không sử dụng hết vốn được bố trí, không đạt được các mục tiêu đặt ra.
Cũng theo Kết luận thanh tra, trong các năm 2010, 2012, 2013 và 2014, Ban quản lý dự án đã thanh quyết toán cho 8 đoàn công tác nước ngoài, trong đó có cả cán bộ, công chức không trực tiếp tham gia dự án, gây thiệt hại hơn 700 triệu đồng.
Dự án xây dựng trụ sở Bộ Ngoại giao trên đường Lê Quang Đạo
Cơ quan thanh tra cũng chỉ ra nhiều sai phạm khác trong thi tuyển phương án kiến trúc. Cụ thể, Trong quá trình chấm điểm, Hội đồng tuyển chọn phương án kiến trúc đã chấm được 3 phương án đạt từ 70 điểm trở lên theo Quy chế để đưa vào vòng bỏ phiếu xếp loại giải thưởng (Công ty GMP International AmbH–Inros Lacker của Đức có điểm xếp hạng cao nhất là 78,2 điểm).
Tuy nhiên, Hội đồng không thực hiện theo Quy chế là bỏ phiếu chọn 1 trong 3 phương án mà lại hạ mức điểm tối thiểu (từ 70 điểm xuống 60 điểm) để đưa thêm các phương án đã bị loại tại bước đánh giá kỹ thuật vào bỏ phiếu xếp loại giải thưởng (trong đó có Công ty Heerim của Hàn Quốc chỉ đạt 68,3 điểm). Điều này đã vi phạm Quy chế làm việc của Hội đồng do không có quy định về điều chỉnh mức điểm.
Kết luận Thanh tra nêu rõ: "Ban Tổ chức cuộc thi trình Lãnh đạo Bộ phê duyệt phương án đạt giải B (phương án của Công ty Heerim của Hàn Quốc) do hạ điểm trái Quy chế làm việc của Hội đồng tuyển chọn trái chức năng, nhiệm vụ của Ban tổ chức cuộc thi do Bộ Ngoại giao quy định, vi phạm Điều 2 Quyết định phê duyệt hình thức thi tuyển, thành lập Ban Tổ chức cuộc thi.
Lãnh đạo Bộ Ngoại giao căn cứ vào các tiêu chí không có trong quy định (khái toán TMĐT của các phương án dự thi và ý kiến của cán bộ, công chức) để quyết định việc lựa chọn phương án đạt giải B của Công ty Heerim của Hàn Quốc làm căn cứ để lựa chọn nhà thầu tư vấn không đủ năng lực thực hiện, có nhiều vi phạm ở giai đoạn sau, gây thiệt hại và lãng phí ngân sách Nhà nước".
Ngoài ra, chi phí lập dự án được Bộ Ngoại giao phê duyệt 78 tỷ đồng, cao gấp 14,9 lần định mức thuê tư vấn trong nước, dù thời điểm đó chưa thi tuyển kiến trúc và chưa xác định tư vấn nước ngoài hay trong nước. Việc phê duyệt, ký hợp đồng các gói thầu vượt 904 tỷ đồng so với tổng mức đầu tư ban đầu 3.484 tỷ đồng cũng vi phạm quy định về quản lý chi phí đầu tư và đấu thầu, trái chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Cơ quan thanh tra xác định giá trị gây thiệt hại tạm tính 79,2 tỷ đồng từ các gói thầu tư vấn nước ngoài và 127,5 tỷ đồng từ các gói thầu xây dựng có nguy cơ thất thoát.
Nhiều sai phạm chuyển sang cơ quan điều tra
Ngày 31/7, Bộ Ngoại giao có văn bản kiến nghị dừng chủ trương đầu tư và xin cơ chế xử lý các vướng mắc, tồn đọng của dự án gồm vật tư, thiết bị tồn kho, thanh lý hợp đồng, quyết toán vốn đầu tư công đến thời điểm dừng thực hiện. Bộ cũng đề xuất khởi động lại Tổ công tác của Thủ tướng để rà soát, điều chuyển dự án sang Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN), đồng thời xin nghiên cứu lập dự án trụ sở mới tại địa điểm khác.
Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ lưu ý khi lập dự án, Bộ Ngoại giao đã tính đến các hạng mục đặc biệt như sân đỗ trực thăng, hầm thoát hiểm, sau đó còn bổ sung thêm Trung tâm lưu trữ khi điều chỉnh tổng mức đầu tư từ 3.484 tỷ lên 6.988 tỷ đồng. Các khoản phát sinh này chưa có tài liệu chứng minh đầy đủ, vì vậy cơ quan thanh tra yêu cầu kiểm toán lại để xác định chính xác tổng dự toán và chi phí đầu tư trước khi tính toán việc chuyển giao.
Ngoài ra, Thanh tra Chính phủ cũng chuyển thông tin, hồ sơ, tài liệu, vụ việc có dấu hiệu Vi phạm các quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng quy định tại Điều 222; Vi phạm quy định về đầu tư công trình xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng theo Điều 224; Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí theo Điều 219 Bộ luật Hình sự năm 2015 đến Bộ Công an để xem xét, xử lý theo thẩm quyền, với các nội dung:
Vi phạm quy định về đấu thầu, Hội đồng thi tuyển phương án kiến trúc tự ý thay đổi mức điểm tối thiểu để đưa thêm phương án đơn vị tư vấn đã bị loại vào để xếp loại, vi phạm Quy chế làm việc của Hội đồng, gây nhiều hậu quả. Bộ Ngoại giao thực hiện tổ chức chỉ định thầu và ký hợp đồng của 20 gói thầu với giá trị là hơn 4.388 tỷ đồng (vượt hơn 904 tỷ đồng so với TMĐT được phê duyệt là 3.484 tỷ đồng), vi phạm nguyên tắc quản lý chi phí đầu tư xây dựng, dẫn đến phát sinh nhiều vướng mắc, chậm tiến độ của dự án, có nguy cơ gây thiệt hại, lãng phí cho ngân sách Nhà nước và nợ đọng xây dựng với một số nhà thầu đã ký hợp đồng.
Việc trình, thẩm tra và phê duyệt dự toán chi phí lập dự án, thiết kế xây dựng và lập tổng dự toán trùng lập mục chi phí tư vấn giai đoạn 1 (lập dự án đầu tư, thiết kế cơ sở) và giai đoạn 2 (thiết kế kỹ thuật, thi công) được phê duyệt là 42,9 tỷ đồng;
Vi phạm về việc ký hợp đồng thuê Tư vấn nước ngoài: tổng giá trị gây thiệt hại NSNN (tạm tính) là 79,2 tỷ đồng;
Vi phạm trong đàm phán và ký hợp đồng đối với chi phí giám sát tác giả. Theo kế hoạch lựa chọn nhà thầu được phê duyệt là hợp đồng trọn gói nhưng Ban QLDA đã ký bổ sung thêm hợp đồng 6,035 tỷ đồng (trong đó đã thanh toán cho nhà thầu 5,426 tỷ đồng) gây thiệt hại cho ngân sách Nhà nước. Tổng giá trị nguy cơ gây thiệt hại là hơn 127 tỷ đồng;
Vi phạm trong lập Hồ sơ yêu cầu, đánh giá Hồ sơ đề xuất một số gói thầu trái quy định và việc lập, thẩm định dự toán gói thầu được sử dụng để chỉ định thầu. Qua kiểm tra, xác minh giá trị phần thiết bị là 183,747 tỷ đồng, trong tổng số giá trị thiết bị là 766,605 tỷ đồng của 5 gói thầu (TB-02, TB-04, TB-07, TB-09, TB-12), thì giá trị chênh lệch tính trung bình giữa giá trị hợp đồng và giá trị nhập khẩu là hơn 108 tỷ đồng (59,2% hợp đồng), nguy cơ gây thiệt hại cho Ngân sách Nhà nước.
Thanh tra Chính phủ nhận định: "Việc để Dự án dừng thi công (theo giai đoạn) và kéo dài hơn 10 năm gây lãng phí số vốn Nhà nước đã chi cho dự án là hơn 4.000 tỷ đồng".
Lê Phong