Quá nhiều các loại thực phẩm chức năng đang được rao bán tràn lan trên mạng xã hội, hành vi vi phạm pháp luật trong quảng cáo diễn ra khá phổ biến như: nội dung quảng cáo chưa được cơ quan chức năng có thẩm quyền xác nhận; quảng cáo không đúng nội dung được xác nhận; không đúng bản chất sản phẩm; quảng cáo thổi phồng công dụng...
Thực trạng quảng cáo thực phẩm chức năng trên mạng xã hội thời gian qua bùng nổ, nhiều sản phẩm quảng cáo thổi phồng về công dụng như thuốc chữa bệnh... khiến người tiêu dùng không thể đánh giá được công dụng cũng như chất lượng của sản phẩm... Để làm minh bạch thị trường thực phẩm chức năng cũng như đưa ra giải pháp xử lý triệt để thực trạng trên, cũng như làm rõ về "vấn nạn" nhức nhối này để bảo vệ tốt hơn nữa quyền lợi của người tiêu dùng. Phóng viên Thương Trường đã có buổi trao đổi với bà Trần Việt Nga - Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế).
PV: Thưa bà, hiện nay, hoạt động quảng cáo thực phẩm chức năng đa dạng về hình thức và nội dung, trong đó phổ biến nhất là quảng cáo trên mạng xã hội. Điều này đang gây ra những khó khăn gì cho Cục An toàn thực phẩm trong công tác quản lý?
Bà Trần Việt Nga: Hiện nay, Cục An toàn thực phẩm đặc biệt lưu ý đến việc quảng cáo thực phẩm chức năng trên mạng không gian mạng. Chúng tôi đã có nhiều cuộc trao đổi và làm việc với các cơ quan chức năng của Bộ Thông tin và Truyền thông để tìm ra giải pháp kiểm soát các quảng cáo trên Facebook, YouTube, Viber, Zalo, Instagram...
Sau khi làm việc với các đơn vị của Bộ Thông tin và Truyền thông chúng tôi thấy rằng, việc quản lý các quảng cáo đơn lẻ trên mạng xã hội là vô cùng khó khăn. Nếu cơ quan chức năng cứ “chạy theo” những quảng cáo đó sẽ không bao giờ bắt hết vi phạm. Nhu cầu của người đọc trên mạng xã hội khác nhau sẽ hiện lên các quảng cáo khác nhau, đến khi chúng tôi phát hiện ra thì đã có nhiều người tiếp cận rồi. Vì vậy, chúng ta cần tìm cách phòng các quảng cáo vi phạm xuất hiện hơn là tìm ra quảng cáo vi phạm rồi xử lý.
PV: Cụ thể, Cục An toàn thực phẩm và các cơ quan chức năng khác đã đưa ra những giải pháp gì để ngăn chặn tình trạng bát nháo quảng cáo thực phẩm chức năng trên mạng xã hội?
Bà Trần Việt Nga: Chúng tôi đã thảo luận rất chi tiết với Bộ Thông tin và Truyền thông và mời các đại lý quảng cáo trên mạng xã hội đến làm việc. Qua trao đổi với các đơn vị quảng cáo đó, bên cơ quan quản lý đã có những yêu cầu cụ thể:
Thứ nhất, yêu cầu tất cả các đại lý cung cấp quảng cáo phải có biện pháp rà soát ngay hoạt động quảng cáo. Về phía cơ quan chuyên ngành là Cục An toàn thực phẩm sẽ cung cấp các thông tin cần thiết. Ví dụ chúng tôi cung cấp cho cơ quan quản lý, đơn vị quảng cáo hồ sơ các doanh nghiệp đã được Cục An toàn thực phẩm xác nhận quảng cáo.
Thực tế, tất cả các hồ sơ đó cũng đều được đăng công khai trên cổng thông tin điện tử của Cục An toàn thực phẩm và trên cổng thông tin điện tử của Bộ Y tế. Chúng tôi còn yêu cầu đơn vị quảng cáo phải có một bộ phận kiểm soát và kiểm duyệt quảng cáo. Việc kiểm duyệt này sẽ được đối chiếu với các nội dung mà Cục An toàn thực phẩm cung cấp. Khi nào đã xác định nội dung quảng cáo phù hợp, hợp pháp thì mới được đăng tải.
Để làm được điều đó, bên phía đơn vị quảng cáo cần có một bộ phận đối chiếu và trong trường hợp gặp khó khăn thì Cục An toàn thực phẩm sẽ sẵn sàng hỗ trợ về mặt chuyên môn.
Thứ hai, đơn vị quảng cáo phải cung cấp cho Bộ Thông tin và Truyền thông cách truy cập vào nơi đăng tải quảng cáo để kiểm tra tại chỗ. Nếu có sai phạm thì các bên phối hợp khắc phục và xử lý ngay. Ngoài ra, chúng tôi cũng yêu cầu tất cả đại lý quảng cáo phải cung cấp một đầu mối liên lạc để khi phát hiện vi phạm đều có thể liên hệ và xử lý nhanh chóng.
Bà Trần Việt Nga - Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm
PV: Thưa bà, nếu các đơn vị quảng cáo không thực hiện nghiêm những yêu cầu như bà vừa nêu hoặc mắc phải những vi phạm khác trong quảng cáo thực phẩm chức năng thì sẽ bị xử lý ra sao?
Bà Trần Việt Nga: Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã cảnh báo, 90% quảng cáo thực phẩm chức năng hiện nay là sai sự thật. Tuy nhiên, các quảng cáo đó vẫn tràn ngập trên mạng internet và dường như ai ai cũng phải xem những quảng cáo đó, dù muốn hay không. Để đưa ra được số liệu này thì Cục An toàn thực phẩm và cơ quan chức năng đã vào cuộc quyết liệt và xử lý nghiêm minh những sai phạm.
Khi chúng tôi phát hiện đơn vị quảng cáo không thực hiện nghiêm quy định thì sẽ thông báo ngay cho Trung tâm Internet của Bộ Thông tin và Truyền thông. Cơ quan chức năng sẽ yêu cầu doanh nghiệp, đơn vị chịu trách nhiệm về sản phẩm lên để xử lý vi phạm. Nếu doanh nghiệp, đơn vị từ chối lên làm việc, chúng tôi sẽ có văn bản yêu cầu Trung tâm Internet đóng tên miền đăng tải quảng cáo vi phạm 15 ngày. Trong thời gian đó, doanh nghiệp, đơn vị không xuất hiện, không nhận trách nhiệm và không có biện pháp khắc phục thì sẽ đóng tên miền vĩnh viễn để quảng cáo đó không còn xuất hiện nữa. Thời gian qua, chúng tôi đã đóng vĩnh viễn hàng chục tên miền vi phạm quảng cáo thực phẩm chức năng.
Cục An toàn thực phẩm cũng đã yêu cầu Bộ Thông tin và Truyền thông siết chặt việc cấp tên miền. Đó là những biện pháp gần đây nhất mà Cục An toàn thực phẩm đã phối hợp với các cơ quan chức năng để có thể siết chặt hơn nữa các quảng cáo trên mạng xã hội.
PV: Hiện có hình thức quảng cáo "xuyên biên giới", tức là các đơn vị quảng cáo đăng ký tên miền, đặt máy chủ tại nước ngoài. Ở góc độ quản lý, bà nhận thấy hình thức quảng cáo đang được sử dụng như thế nào?
Bà Trần Việt Nga: Việc đặt máy chủ tại nước ngoài để đăng tải quảng cáo đang phổ biến nhằm lẩn tránh sự kiểm soát của cơ quan chức năng. Tuy nhiên, Bộ Thông tin và Truyền thông đã khẳng định rằng, bằng các biện pháp kỹ thuật thì họ vẫn có cách để ngăn chặn những hành vi sai trái trong quảng cáo thực phẩm chức năng. Đối với những doanh nghiệp cung cấp chính thống ở trong nước, có đăng ký tại Việt Nam và kể cả doanh nghiệp tại nước ngoài đều phải thực hiện theo yêu cầu của cơ quan quản lý Nhà nước và việc thực hiện đó sẽ phải báo cáo lại Bộ Thông tin và Truyền thông.
Sự vào cuộc của cơ quan chức năng để xử lý các vi phạm trong việc quảng cáo, kinh doanh thực phẩm chức năng là rất cần thiết. Nhưng các thông tin trên mạng rất khó kiểm soát. Vì vậy, trước khi trông chờ vào cơ quan chức năng, tôi lưu ý mỗi người dân nên là người tiêu dùng thông thái để tránh bị “sập bẫy” khi mua thực phẩm chức năng và các sản phẩm khác trên mạng xã hội.
PV: Trân trọng cảm ơn bà!
Dương Định