Đời sống - Tiêu dùng

16:42 17/11/2026

Bài 1: Làm rõ trách nhiệm các nền tảng trong kinh doanh thực phẩm trực tuyến

Sự phát triển các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và ứng dụng giao đồ ăn đang mở ra không gian kinh doanh, song cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ trách nhiệm của người bán, đơn vị vận hành nền tảng và các bên tham gia giao nhận. Trước tình hình trên, TP Hồ Chí Minh đang tăng cường phối hợp liên ngành yêu cầu các nền tảng thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo quy định.

Nhiều chủ thể tham gia, trách nhiệm quản lý cần được xác định rõ

Một sản phẩm thực phẩm được đặt mua trên môi trường trực tuyến có thể trải qua nhiều khâu, từ người trực tiếp sản xuất, chế biến, kinh doanh đến nền tảng cung cấp dịch vụ đặt hàng và đơn vị vận chuyển, giao nhận. Khi phát sinh vấn đề về chất lượng hoặc an toàn thực phẩm, việc xác định người bán, địa điểm hoạt động và trách nhiệm của từng bên trở thành yêu cầu quan trọng, nhất là khi thông tin giao dịch không đầy đủ hoặc hoạt động kinh doanh không có địa điểm cố định.

Làm rõ trách nhiệm các nền tảng trong kinh doanh thực phẩm trực tuyến
Đa dạng đồ ăn trên các hội nhóm Facebook (Ảnh chụp màn hình)

Theo Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh, một trong những khó khăn hiện nay là hoạt động kinh doanh thực phẩm trực tuyến thường không diễn ra thường xuyên, liên tục mà chủ yếu phát sinh khi có đơn đặt hàng. Địa điểm sản xuất, chế biến, bảo quản và giao nhận thực phẩm có thể thay đổi, không cố định.

Trong khi đó, thông tin về người bán đôi khi không đầy đủ hoặc khó xác thực, gây khó khăn cho việc xác định chủ thể kinh doanh, địa điểm hoạt động thực tế và tổ chức kiểm tra, xử lý vi phạm. Việc giao nhận thực phẩm thông qua các đơn vị vận chuyển trung gian, cùng với phạm vi giao dịch liên tỉnh, cũng khiến quá trình xác minh thông tin người bán, truy xuất nguồn gốc thực phẩm và xác định trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan trở nên phức tạp.

Ở góc độ quản lý thị trường, Chi cục Quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh cũng chỉ ra tình trạng một số đối tượng kinh doanh trực tuyến không có địa điểm kinh doanh cố định, sử dụng tài khoản ảo, thường xuyên thay đổi thông tin bán hàng, giao dịch qua tin nhắn riêng và vận chuyển hàng hóa thông qua các đơn vị giao nhận trung gian.

Không chỉ gây khó khăn trong xác định chủ thể kinh doanh, phương thức này còn khiến việc thu thập chứng cứ, xác định địa điểm tập kết hàng hóa và truy xuất nguồn gốc sản phẩm gặp trở ngại. Đặc biệt, sự phát triển của dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh và kho vận bên thứ ba (logistics) tạo ra kẽ hở cho các đối tượng chia nhỏ đơn hàng, hợp thức hóa hóa đơn, chứng từ quay vòng và vận chuyển số lượng nhỏ lẻ.

Trước thực tế đó, vấn đề trách nhiệm của từng chủ thể tham gia hoạt động kinh doanh thực phẩm trực tuyến được đặt ra rõ hơn. Theo đó, Sở An toàn thực phẩm xác định tổ chức, cá nhân trực tiếp sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm có trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm đối với sản phẩm do mình sản xuất, kinh doanh theo quy định của Luật An toàn thực phẩm và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Trường hợp kinh doanh thực phẩm trên môi trường thương mại điện tử, các tổ chức, cá nhân này còn phải thực hiện trách nhiệm của người bán theo quy định tại Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15.

Đối với chủ quản sàn thương mại điện tử, nền tảng trung gian, nền tảng có chức năng đặt hàng trực tuyến và nền tảng livestream bán hàng, trách nhiệm được xác định tương ứng với mô hình, chức năng hoạt động của từng nền tảng theo quy định của Luật Thương mại điện tử. Riêng đối với ứng dụng giao đồ ăn, việc xác định trách nhiệm của chủ quản nền tảng căn cứ vào chức năng và phương thức tổ chức giao dịch thực tế. Đơn vị vận chuyển, giao nhận thực hiện trách nhiệm theo phạm vi hoạt động dịch vụ và quy định pháp luật có liên quan.

Về phía Chi cục Quản lý thị trường, việc kiểm soát hoạt động kinh doanh trên các nền tảng trực tuyến cũng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng chức năng và đơn vị quản lý nền tảng. Bởi những khó khăn trong xác định người bán, địa điểm tập kết hàng hóa và thu thập chứng cứ không thể chỉ giải quyết thông qua hoạt động kiểm tra tại các địa điểm kinh doanh truyền thống.

Tăng phối hợp liên ngành, yêu cầu nền tảng cung cấp thông tin

Để nâng cao hiệu quả quản lý, Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh cho biết sẽ tăng cường phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan trong giám sát, xác minh và xử lý vi phạm trên môi trường trực tuyến.

Cụ thể, Sở phối hợp với Sở Công Thương trong quản lý hoạt động kinh doanh thực phẩm trên các sàn thương mại điện tử, nền tảng có chức năng đặt hàng trực tuyến; phối hợp với Sở Văn hóa và Thể thao trong quản lý, kiểm tra hoạt động quảng cáo thực phẩm trên môi trường mạng, đặc biệt là quảng cáo thông qua hình thức livestream.

Đồng thời, Sở phối hợp với chính quyền địa phương xác minh thông tin cá nhân, tổ chức và địa điểm sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Khi phát hiện hoặc tiếp nhận thông tin về dấu hiệu vi phạm pháp luật an toàn thực phẩm trên môi trường trực tuyến, các cơ quan chức năng kịp thời trao đổi, cung cấp và chuyển thông tin, tài liệu liên quan để phối hợp xác minh, tổ chức kiểm tra và xử lý theo thẩm quyền.

Đáng chú ý, Sở An toàn thực phẩm sẽ chủ động yêu cầu các sàn thương mại điện tử, nền tảng trung gian và ứng dụng giao hàng thực hiện đầy đủ trách nhiệm cung cấp thông tin liên quan đến tổ chức, cá nhân kinh doanh thực phẩm trên nền tảng. Qua đó, tạo cơ sở để cơ quan chức năng xác minh chủ thể kinh doanh, kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp kinh doanh thực phẩm không bảo đảm an toàn.

Cùng với giải pháp này, Sở tiếp tục tăng cường tiếp nhận, rà soát thông tin phản ánh của người dân qua đơn thư, hộp thư điện tử của Sở, Tổng đài 1022 và các nguồn thông tin từ cơ quan chức năng. Việc chủ động rà soát thông tin trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử cũng được triển khai nhằm kịp thời phát hiện dấu hiệu vi phạm, tổ chức kiểm tra đột xuất và xử lý theo thẩm quyền.

Trong khi đó, Chi cục Quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với lực lượng công an và các cơ quan chức năng có liên quan trong trao đổi thông tin, xác minh đối tượng, truy xuất nguồn gốc hàng hóa và xử lý hành vi vi phạm.

Đối với các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và nền tảng giao đồ ăn, Chi cục tăng cường trao đổi, phối hợp với các đơn vị quản lý nền tảng để cung cấp thông tin, đề nghị rà soát, ngăn chặn và gỡ bỏ các sản phẩm, gian hàng có hành vi vi phạm theo quy định.

Song song với việc xác định trách nhiệm và tăng cường phối hợp, công tác tuyên truyền cũng được hai cơ quan chú trọng. Chi cục Quản lý thị trường tập trung nâng cao ý thức chấp hành của các tổ chức, cá nhân kinh doanh và khuyến cáo người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng.

Làm rõ trách nhiệm các nền tảng trong kinh doanh thực phẩm trực tuyến
Lực lượng quản lý thị trường kiểm tra an toàn thực phẩm trên địa bàn phường An Lạc, Bình Tân, Tân Tạo và Đông Hưng Thuận

Sở An toàn thực phẩm tiếp tục tuyên truyền, phổ biến pháp luật và tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm cho các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm; các đơn vị vận hành nền tảng, ứng dụng giao nhận thực phẩm. Người tiêu dùng được hướng dẫn nhận diện, lựa chọn thực phẩm an toàn và chủ động phản ánh đến cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Có thể thấy, việc kiểm soát an toàn thực phẩm trên môi trường trực tuyến không chỉ đặt ra yêu cầu đối với cơ quan quản lý nhà nước mà còn đòi hỏi trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân tham gia vào quá trình kinh doanh, cung cấp dịch vụ và giao nhận thực phẩm. Tăng cường phối hợp, trao đổi thông tin và thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo quy định là những giải pháp được các cơ quan chức năng TP Hồ Chí Minh xác định nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ quyền lợi và sức khỏe người tiêu dùng.

Nguyễn Trang