Đời sống - Tiêu dùng

11:57 16/11/2026

Người tiêu dùng giữa "ma trận" ứng dụng: Tiện ích đi cùng bài toán bảo mật

Từ thanh toán, mua sắm, di chuyển đến học tập và dịch vụ công, mỗi dịch vụ một ứng dụng riêng khiến người dùng phải cài ngày càng nhiều, kéo theo những lo ngại về bảo mật và dữ liệu cá nhân.

Chiếc điện thoại “gồng gánh” hàng chục ứng dụng

Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người dân có thể thanh toán hóa đơn, đặt xe, mua sắm trực tuyến, đăng ký dịch vụ, theo dõi thông tin học tập của con em hay thực hiện các thủ tục hành chính. Những tiện ích này giúp tiết kiệm thời gian, giảm bớt thao tác trực tiếp và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ, khuyến mãi, tích điểm, thành viên của nhiều nhãn hàng.

Thế nhưng, đằng sau sự thuận tiện đó là một thực tế được nhiều người dùng phản ánh phải cài đặt quá nhiều ứng dụng cho những nhu cầu cơ bản, trung bình có người dùng điện thoại đang có từ 30 đến 40 ứng dụng khác nhau.

Tại TP Hồ Chí Minh, nhiều người tiêu dùng cho biết họ phải dùng hàng chục ứng dụng phục vụ công việc, học tập, thanh toán điện nước, bảo hiểm và các dịch vụ thiết yếu. Có người chỉ để di chuyển từ nhà đến nơi làm việc đã phải chuyển qua lại giữa nhiều ứng dụng để thanh toán vé xe buýt, mua vé metro và đặt xe công nghệ.

Không chỉ người đi làm, sinh viên và các gia đình cũng chịu áp lực tương tự. Một sinh viên có thể phải cài riêng ứng dụng học tập, điểm danh, thư viện, đóng học phí, ngân hàng và đặt đồ ăn. Phụ huynh có con theo học nhiều cấp đôi khi phải dùng những ứng dụng khác nhau theo yêu cầu của từng trường để theo dõi thông tin và thanh toán học phí.

Đáng chú ý, nhiều ứng dụng chỉ phục vụ một nhu cầu nhất định hoặc ít được dùng đến nhưng người dùng vẫn phải duy trì trên máy. Việc liên tục nhận thông báo, cập nhật phiên bản, ghi nhớ mật khẩu và xác thực khiến trải nghiệm số không còn đơn giản như kỳ vọng. Một số người thậm chí chọn không tải thêm ứng dụng dù được giới thiệu khuyến mãi khi mua sắm, ăn uống. Nguyên nhân không chỉ nằm ở dung lượng thiết bị mà còn do tâm lý e ngại phải cung cấp thêm thông tin cá nhân và quản lý thêm một tài khoản mới.

Người tiêu dùng giữa ma trận ứng dụng Tiện ích đi cùng bài toán bảo mật
Điện thoại cài quá nhiều ứng dụng khiến người dùng bối rối (Ảnh được tạo bởi AI)

Em Như Quỳnh, sinh viên Trường Đại học Sài Gòn, than thở chiếc điện thoại có bộ nhớ “khiêm tốn” nhưng đang phải “gồng gánh” quá nhiều ứng dụng: từ học tập, đặt xe công nghệ, ví điện tử đến các chương trình tích điểm của cửa hàng tiện lợi, chuỗi cà phê, siêu thị…

“Các app này tuy mang nhiều lợi ích cho em như tích điểm đổi quà, thanh toán mua sắm trực tuyến nhưng lại ngốn dung lượng bộ nhớ rất nhiều. Em đếm có cỡ khoảng 30 ứng dụng trên điện thoại thêm vào việc phải nhớ nhiều mật khẩu khác nhau rồi phải cập nhật liên tục các phiên bản, khá bất tiện, đôi lúc làm em phải xóa bớt đi”, Như Quỳnh cho biết.

Với người cao tuổi, việc sử dụng công nghệ còn khó khăn hơn. Chú Mạnh Hùng (66 tuổi, ngụ phường Tân Bình) cho biết hầu hết ứng dụng trên máy đều do con chú tải về và hướng dẫn sử dụng.

Hạn chế hệ thống trùng lặp

Vấn đề này cũng được đại biểu Lê Thị Thanh Lam - Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ nêu tại phiên thảo luận của Quốc hội về hai dự án Luật Định danh và xác thực điện tử và Luật An ninh dữ liệu vào sáng 4/11 vừa qua. Đại biểu cho rằng một người dùng điện thoại bộ nhớ nhỏ vẫn phải cài hàng loạt ứng dụng của cơ quan Nhà nước như định danh điện tử VNeID, bảo hiểm xã hội, thuế, giao thông, quản lý giấy tờ, điện, điện nước…

“Nhiều thông tin thì người dân sẽ không đọc và bỏ sót những thông tin quan trọng nhất. Điều đó cho thấy càng nhiều hệ thống trùng lặp cùng kết nối vào dữ liệu của người dân thì càng nhiều điểm phải bảo vệ”, đại biểu Lê Thị Thanh Lam nêu vấn đề. Từ đó, đại biểu đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát các ứng dụng phục vụ người dân. Dịch vụ nào tích hợp lên nền tảng dùng chung, dịch vụ nào chỉ cần kết nối, chia sẻ dữ liệu; tránh đầu tư trùng lặp, tốn kém chi phí vận hành.

Dưới góc nhìn công nghệ, anh Phan Hoàng Huynh - Quản lý cấp cao của NAB Innovation Centre Việt Nam cho rằng việc phát triển công nghệ thay thế các thẻ tích điểm “vật lý” là xu thế tất yếu và mang nhiều tiện ích. Tuy vậy, việc phải tải quá nhiều ứng dụng cũng tiềm ẩn rủi ro và thách thức đối với người dùng.

Về khả năng tiếp cận, thao tác thành thạo trên điện thoại thông minh và các ứng dụng là rào cản lớn với người lớn tuổi, còn người trẻ ít gặp khó khăn này nhưng vẫn thấy “phiền phức” khi phải cài nhiều ứng dụng. Một số ứng dụng không tích hợp đăng nhập một lần (SSO) nên người dùng phải nhớ nhiều mật khẩu. Việc dùng nhiều tên đăng nhập, mật khẩu cho các ứng dụng khác nhau cũng tiềm ẩn nguy cơ rò rỉ thông tin, vì dữ liệu khách hàng chia sẻ trên ứng dụng là mục tiêu của kẻ xấu.

Người tiêu dùng giữa ma trận ứng dụng Tiện ích đi cùng bài toán bảo mật
Một chiếc điện thoại nhưng đang "gồng gánh" quá nhiều ứng dụng khiến người dùng bối rối 

Để hạn chế rủi ro, vị chuyên gia khuyến cáo người dùng cần đặc biệt chú ý các yêu cầu truy cập từ ứng dụng (danh bạ, camera, vị trí…) thay vì bỏ qua mà không đọc kỹ. Đặc biệt, tuyệt đối không chia sẻ mã OTP cho bất kỳ ai cũng như không tải, cài đặt ứng dụng từ đường link lạ; kiểm tra kỹ thông tin ứng dụng trước khi tải, không vội cài đặt theo yêu cầu của cá nhân hay tổ chức nào mà bỏ qua bước kiểm chứng. Về phía ứng dụng, phải luôn minh bạch về mục đích sử dụng thông tin cá nhân của khách hàng.

Trách nhiệm của đơn vị vận hành ứng dụng

Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Phạm Thị Hồng Hạnh (Công ty Luật TNHH LCP) cho rằng các đơn vị vận hành ứng dụng phải có trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân, minh bạch mục đích xử lý và bảo đảm việc thu thập thông tin có căn cứ pháp lý.

Theo khoản 2 Điều 9 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 (Luật số 91/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/01/2026), sự đồng ý của chủ thể dữ liệu chỉ có hiệu lực khi dựa trên sự tự nguyện và người dùng được biết rõ loại dữ liệu được xử lý, mục đích xử lý, đơn vị thực hiện cùng các quyền, nghĩa vụ liên quan. Khoản 4 cùng điều còn yêu cầu sự đồng ý phải được thể hiện theo từng mục đích và sự im lặng không được coi là đồng ý. Do đó, việc người dùng tải ứng dụng hoặc chấp nhận điều khoản sử dụng không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp được toàn quyền thu thập, khai thác dữ liệu cá nhân. Việc xử lý thông tin phải đúng mục đích, có căn cứ pháp lý và tuân thủ các điều kiện theo quy định.

Người tiêu dùng giữa ma trận ứng dụng Tiện ích đi cùng bài toán bảo mật
Luật sư Phạm Thị Hồng Hạnh cho rằng tiện lợi không thể đánh đổi bằng quyền riêng tư

Từ thực tế này, Luật sư Hạnh cho rằng cần giải pháp đồng bộ từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân. Cơ quan nhà nước cần đẩy mạnh kết nối, liên thông dữ liệu giữa các hệ thống theo quy định pháp luật, hạn chế tình trạng người dân phải cung cấp lặp lại cùng một thông tin. Doanh nghiệp cần tăng cường bảo mật, công khai chính sách xử lý dữ liệu và chỉ yêu cầu những quyền truy cập phù hợp với chức năng dịch vụ. Người dân cũng cần chủ động tìm hiểu chính sách bảo mật, cân nhắc các quyền truy cập và thận trọng khi cung cấp thông tin trên những nền tảng không rõ nguồn gốc.

“Chuyển đổi số không nên được đánh giá bằng số lượng ứng dụng hay số lượng người dùng, mà phải được nhìn nhận từ hiệu quả phục vụ và mức độ an toàn của người dân. Một nền tảng số thực sự hiệu quả không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn phải bảo đảm quyền riêng tư và quyền kiểm soát dữ liệu cá nhân. Sự tiện lợi không thể trở thành lý do để xem nhẹ trách nhiệm bảo vệ thông tin của người sử dụng”, Luật sư Phạm Thị Hồng Hạnh nhấn mạnh.

Nguyễn Trang