Vào ngày mùng 3/3 âm lịch hàng năm - tức tết Hàn thực, người Việt thường làm bánh trôi, bánh chay, nấu xôi chè lễ Phật và cúng gia tiên như một cách tưởng niệm người thân trong những ngày tháng cuối xuân.
Tết Hàn thực có nguồn gốc từ Trung Quốc và gắn liền với một điển tích từ xa xưa được biên lại trong cuốn “Đông Chu Liệt Quốc”. Để tưởng niệm lòng trung thành của Giới Tử Thôi, vua nước Tấn đã hạ lệnh trong dân gian phải kiêng đốt lửa ba ngày (từ mùng 3 đến 5/3 âm lịch) và chỉ ăn đồ ăn nguội đã nấu sẵn. Do đó ngày này gọi là Hàn thực. Sau này, người Trung Quốc đã giản tiện chỉ giữ lệ làm Tết Hàn thực vào ngày mùng 3-3.
Do ảnh hưởng nhiều của văn hóa Trung Quốc, nên người Việt cũng làm tết Hàn thực. Tuy nhiên kể từ thời Lý, tết Hàn thực đã được Việt hóa. Người Việt Nam ăn tết Hàn thực để lễ Phật và cúng gia tiên, do đó vào ngày tết Hàn thực ở Việt Nam, chúng ta không kiêng lửa.
Nhiều người cho rằng bánh trôi và bánh chay có nguồn gốc từ Trung Quốc, nhưng cũng có tích kể lại rằng bánh trôi, bánh chay có từ thời Hùng Vương. Tục làm bánh trôi, bánh chay để nhắc lại sự tích ”bọc trăm trứng” của Âu Cơ.
 |
| Nhộn nhịp thị trường bánh trôi chay và các nguyên liệu làm bánh |
Bánh trôi và bánh chay là hai món ăn không thể thiếu trong tết Hàn thực của người Việt.
Do Tết Hàn thực năm nay rơi vào ngày cuối tuần, đại bộ phận mọi người đều có thời gian sửa soạn mua bột về tự tay nặn những viên bánh trôi bánh chay. Vậy nên, nhiều cửa hàng bán bột nếp làm bánh trôi, bánh chay cũng nhờ thế mà đắt khách. Ngoài ra, việc làm sẵn bánh trôi, bánh chay bán cho khách hàng cũng được nhiều cửa hàng này kinh doanh và thu về lợi nhuận "khủng".
Ngay từ đầu tuần này tức là những ngày cuối tháng 2 âm lịch, các cơ sở bán bánh trôi, bánh chay được dịp mọc lên rất nhiều. Tại các khu chợ dân sinh, nhiều tiểu thương đã bắt đầu nặn bánh hoặc bán các loại nguyên liệu làm bánh. Trên các diễn đàn online cũng có nhiều người bán bánh handmade với đủ set bánh nhiều giá tiền khác nhau.
Tại chợ Nhổn, trong những ngày gần đây, mỗi kg bột gạo nguyên liệu làm bánh trôi, bánh chay có giá dao động từ 20.000 - 25.000 đồng/kg. Nguyên liệu đi kèm là đường phên, dừa tươi nạo, vừng cũng được bán rất đắt khách.
|
| Bánh trôi chay ngũ sắc được ưu chuộng trên mâm cúng tổ tiên |
Những năm gần đây, bánh trôi bánh chay ngũ sắc đang rất được ưa chuộng để dâng mâm cúng tổ tiên. Điểm đáng chú ý là phẩm màu được dùng đều là màu tự nhiên từ các loại cây củ. Ví dụ như màu vàng làm từ bột dành dành, màu hồng làm từ bột củ dền, màu cam làm từ bột gấc... Giá bán của những phẩm màu này khá rẻ, dao động từ 10.000 - 15.000 đồng/lạng.
Vỏ bánh truyền thống làm từ bột nếp dẻo, trắng tinh, thơm lừng luôn khiến người ăn cảm thấy sự thanh khiết của chiếc bánh. Còn những chiếc bánh được nhuộm màu lên sẽ tạo sự vui mắt, mang thêm ý nghĩa ngũ hành, cầu bình an, thịnh vượng cho gia đình khi đặt lên mâm cúng gia tiên. Bên cạnh việc biến tấu vỏ bánh, nhiều người còn thay đổi nhân bánh để mang đến hương vị mới lạ cho món bánh.
Thanh Thúy