Bị thanh tra kết luận sai phạm, các doanh nghiệp bảo hiểm kinh doanh ra sao?

Nửa đầu năm nay do vướng vào nhiều lùm xùm, doanh thu phí bảo hiểm toàn thị trường lần đầu tăng trưởng âm. Với 4 doanh nghiệp bị thanh tra, năm 2022, trong khi Prudential và BIDV Metlife ghi nhận khoản lãi lớn sau thuế thì MB Ageas Life và Sunlife lại có kết quả kinh doanh khá ảm đạm do các khoản chi phí tăng cao.

Doanh thu phí bảo hiểm toàn thị trường lần đầu tăng trưởng âm

Theo Tổng cục Thống kê, tổng doanh thu phí bảo hiểm quý II năm nay ước đạt 61.300 tỷ đồng, giảm 3,12% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 6 tháng đầu năm, tổng doanh thu phí bảo hiểm đạt khoảng 117.000 tỷ đồng, giảm 1,62%, đánh dấu sụt giảm lần đầu tiên kể từ khi Tổng cục Thống kê công bố số liệu.

Theo công bố trước đó của cơ quan thống kê, tổng doanh thu phí bảo hiểm tính trong quý I năm 2023 ước đạt 59.458 tỷ đồng, tăng 6,8% so với cùng kỳ năm 2022. Trong đó, doanh thu từ lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ ước đạt 19.870 tỷ đồng, tăng 15,2%; còn doanh thu phí lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ ước đạt 39.588 tỷ đồng, tăng 3,1%. Đây cũng là mức tăng trưởng thấp nhất trong nhiều năm gần đây.

Doanh thu phí bảo hiểm được công bố định kỳ lần đầu trong báo cáo của Tổng cục Thống kê từ năm 2016. Liên tiếp từ đó đến năm 2022, chỉ tiêu này luôn tăng trưởng hai con số, với động lực chính là bảo hiểm nhân thọ. Tuy nhiên, nửa đầu năm nay, doanh thu phí bảo hiểm toàn thị trường giảm gần 2% so cùng kỳ.

Trước đó, giai đoạn nửa đầu năm từ năm 2016-2022, doanh thu phí bảo hiểm đều ghi nhận tốc độ tăng trưởng 11-26%. Trong đó, mảng bảo hiểm nhân thọ có mức tăng trưởng mạnh 13-35%.

Theo đánh giá, đà giảm của ngành bảo hiểm nói chung trong nửa đầu năm nay chủ yếu từ phân khúc bảo hiểm nhân thọ. Doanh thu khai thác mới trong giai đoạn tháng 4-5 thậm chí đã giảm ở mức hai chữ số so với cùng kỳ, một phần vì niềm tin của thị trường bị ảnh hưởng sau những khủng hoảng gần đây.

Khối nhân thọ là động lực chính cho tăng trưởng của thị trường bảo hiểm. Tốc độ tăng của phân khúc này thường gấp 2-3 lần so với bảo hiểm phi nhân thọ. Đà tăng đạt trung bình hơn 30% trong giai đoạn các ngân hàng đẩy mạnh bán chéo bảo hiểm (Bancassurance). Bancas cũng trở thành một trong những kênh phân phối quan trọng, chiếm gần 50% doanh thu khai thác mới, thậm chí còn vượt qua kênh đại lý.

Tuy nhiên, vừa qua xuất hiện nhiều mặt trái như ngân hàng ép khách vay mua kèm bảo hiểm hoặc đánh tráo khái niệm giữa bảo hiểm với gửi tiết kiệm. Từ cuối năm trước, một số vụ việc, khiếu nại của khách hàng với kênh Bancassurance nổi lên, khiến phân khúc nhân thọ bị ảnh hưởng mạnh.

Theo Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, tính đến cuối năm 2022, Top 5 doanh nghiệp dẫn đầu về thị phần bảo hiểm nhân thọ tại thị trường Việt Nam lần lượt gồm: Bảo Việt, Prudential, Manulife, Dai-ichi Life, và AIA.

Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam cho biết, 5 doanh nghiệp trên chiếm khoảng 76% thị phần bảo hiểm nhân thọ tại Việt Nam. Trong đó, doanh thu phí bảo hiểm phân phối qua kênh hợp tác ngân hàng chiếm khoảng 40% tổng doanh thu khai thác mới của các công ty bảo hiểm.

Ngành bảo hiểm "người thăng - kẻ trầm"

Vừa qua, Bộ Tài chính đã thanh tra bán bảo hiểm qua ngân hàng với Prudential, MB Ageas, Sun Life và BIDV Metlife và sắp tới sẽ kiểm tra thêm 6 doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ, 4 đơn vị phi nhân thọ, tập trung vào liên kết hoạt động, kinh doanh giữa doanh nghiệp và ngân hàng.

Theo đó, qua thanh tra chọn mẫu phát hiện nhiều trường hợp đại lý bảo hiểm, nhân viên ngân hàng chưa thực hiện đúng quy định trong quá trình triển khai bán bảo hiểm trong năm 2021.

Về tình hình hoạt động kinh doanh của 4 doanh nghiệp bảo hiểm này cũng phân hoá trong năm 2022 với nhiều biến động từ thị trường bảo hiểm nói chung. Prudential và BIDV Metlife ghi nhận lợi nhuận tăng mạnh thì MB Ageas Life và Sunlife lại có kết quả kinh doanh ảm đạm do các khoản chi phí tăng cao.

Theo đó, báo cáo tài chính năm 2022 cho thấy, lợi nhuận sau thuế năm 2022 của MB Ageas ghi nhận giảm 71% so với năm trước đó, chỉ đạt 64 tỷ đồng. Trong kỳ, doanh thu thuần hoạt động kinh doanh bảo hiểm của công ty đạt 6.395 tỷ đồng, tăng 13% so với năm 2021 song nhiều khoản chi phí lại tăng mạnh.

Cụ thể, chi phí hoạt động tài chính tăng gần 103%, chi phí quản lý doanh nghiệp tăng 30% và chi phí khác tăng 11% so với cùng kỳ.

Với Sunlife, doanh nghiệp này tiếp tục lỗ sau thuế 1.469 tỷ đồng trong năm 2022. Đây là năm thứ 9 liên tiếp Sunlife ghi nhận lỗ. Khoản lỗ luỹ kế đã lên đến gần 4.575 tỷ đồng.

Trong năm, doanh thu thuần từ hoạt động kinh doanh bảo hiểm của công ty đạt 5.173 tỷ đồng, tăng 72% so với cùng kỳ. Song một số khoản chi phí tăng mạnh khiến Sunlife vẫn chưa thể có lãi.

Theo đó, tổng chi bồi thường và trả tiền bảo hiểm của công tăng 38% so với cùng kỳ, lên 1.553 tỷ đồng. Chi phí khác hoạt động kinh doanh bảo hiểm tăng từ 837 tỷ đồng lên 1.208 tỷ đồng. Chi phí bán hàng tăng gần 31% lên 3.453 tỷ đồng.

Các khoản khác như chi phí hoạt động tài chính và chi phí quản lý doanh nghiệp cũng tăng so với cùng kỳ. Cụ thể, Sunlife mạnh tay tăng chi khen thưởng hỗ trợ đại lý trong năm 2022, từ 2.181 tỷ đồng lên 2.900 tỷ đồng, tương đương tăng gần 33%

Chi phí đào tạo ban đầu và thi cấp chứng chỉ đại lý cũng tăng gần 91% từ 11 tỷ đồng lên hơn 21 tỷ đồng. Lương và các chi phí khác cho nhân viên cũng tăng khá mạnh trong năm.

Trong khi đó, BIDV Metlife lại ghi nhận lợi nhuận sau thuế năm 2022 tăng gấp đôi so cùng kỳ, đạt 85,2 tỷ đồng. Doanh thu thuần từ hoạt động kinh doanh bảo hiểm của công ty đạt 1.720 tỷ đồng, tăng 12% so với năm 2021.

Doanh thu hoạt động tài chính ghi nhận tăng 23% trong năm 2022, đạt hơn 238 tỷ đồng chủ yếu đến từ lãi tiền gửi và lãi từ đầu tư trái phiếu. Tính đến cuối năm 2022, BIDV Metlife có hơn 12 tỷ đồng tiền gửi không kỳ hạn (tăng 214% so với cùng kỳ), 1.705 tỷ đồng tiền gửi kỳ hạn ngắn và 1.424 tỷ đồng tiền gửi kỳ hạn dài.

Bên cạnh đó, công ty cũng đầu tư hơn 843 tỷ đồng trái phiếu chính phủ và hơn 320 tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp và tổ chức tín dụng.

Đáng kể nhất phải là Prudential doanh nghiệp dẫn đầu nhóm doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ. Theo báo cáo tài chính năm 2022 cho thấy tổng doanh thu của công ty trong năm đạt 34.610 tỷ đồng, giảm gần 12% so với cùng kỳ.

Trong đó, doanh thu thuần từ hoạt động bảo hiểm đạt 30.557 tỷ đồng, tăng 8%. Doanh thu hoạt động tài chính đạt hơn 4.025 tỷ đồng, giảm mạnh so với con số năm 2021 là 10.853 tỷ đồng.

Chi phí hoạt động kinh doanh bảo hiểm của Prudential giảm gần 34% so với cùng kỳ 2021 xuống còn 20.474 tỷ đồng. Lợi nhuận sau thuế đạt 3.637 tỷ đồng, tăng 670% so với năm trước đó - dẫn đầu nhóm doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ.

Liên quan đến kết luận sai phạm tại 4 doanh nghiệp bảo hiểm, mới đây Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam cho rằng các tồn tại được phát hiện (nếu có) qua quá trình thanh tra sẽ giúp doanh nghiệp cải tiến, hoàn thiện các hoạt động quản lý, kinh doanh, đồng thời giúp nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng, phù hợp với các thay đổi của pháp luật kể từ năm 2022 khi Luật Kinh doanh bảo hiểm mới và các văn bản hướng dẫn có hiệu lực thi hành.

Hiệp hội dẫn thông tin từ doanh nghiệp hội viên cho biết một số vấn đề phát sinh trong năm 2021 đã được doanh nghiệp chủ động phát hiện và khắc phục vào đầu năm 2022, trước khi có kế hoạch thanh ra của Bộ Tài Chính. Một số vấn đề khác, ngay khi phát hiện trong quá trình trao đổi, làm việc với đoàn thanh tra, doanh nghiệp đã chủ động xem xét, đánh giá, mở rộng rà soát và ngay lập tức thực hiện các biện pháp khắc phục, phòng ngừa mà không cần đợi đến khi đoàn thanh tra ban hành kết luận chính thức.

Theo Hiệp hội này, hoạt động thanh tra của Bộ Tài Chính tại 4 doanh nghiệp vào năm 2022 mặc dù không liên quan đến tình hình khiếu nại của khách hàng diễn ra khá phức tạp từ đầu năm 2023 đến nay nhưng đã có ý nghĩa không nhỏ giúp các doanh nghiệp tiến hành rà soát và hoàn thiện các hoạt động quản lý, kinh doanh và phục vụ khách hàng của mình, góp phần hạn chế các khiếu nại của khách hàng về sản phẩm, dịch vụ trong thời gian qua.

Hồng Quang