Nhằm đơn giản thủ tục, rút ngắn thời gian, nâng cao hiệu quả thực hiện dự án đầu tư có sử dụng đất, Bộ Tài chính đề xuất sửa đổi Nghị định 115/2024 và thay thế toàn bộ Nghị định 23/2024.
Điểm đáng chú ý là dự thảo nghị định mới không chỉ kế thừa Luật Đấu thầu 2023 và Luật số 90/2025/QH15, mà còn điều chỉnh toàn diện quy trình lựa chọn nhà đầu tư, hướng tới tăng tính cạnh tranh, minh bạch và phù hợp với các cam kết quốc tế.
Thống nhất pháp lý, xóa bỏ trùng lặp giữa hai nghị định
Bộ Tài chính đang hoàn thiện Dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định 115/2024/NĐ-CP quy định về lựa chọn nhà đầu tư cho dự án có sử dụng đất và đồng thời đề xuất thay thế hoàn toàn Nghị định số 23/2024/NĐ-CP.
Theo phân tích từ Bộ, hai nghị định hiện hành 115/2024 và 23/2024 có tới 55 điều khoản có nội dung trùng lặp, bao gồm các quy trình về mời quan tâm, đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, thẩm định, phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Việc duy trì song song hai nghị định này vừa gây ra sự chồng chéo, vừa làm phát sinh thủ tục, khiến tiến độ thực hiện các dự án bị kéo dài.
Trụ sở Bộ Tài chính
Dự thảo nghị định sửa đổi do đó được thiết kế theo hướng lồng ghép các nội dung khác biệt giữa dự án có sử dụng đất và dự án thuộc lĩnh vực quản lý ngành, lĩnh vực vào các điều khoản tương ứng, đảm bảo tính thống nhất, rõ ràng và minh bạch trong áp dụng.
Việc thay thế Nghị định 23 sẽ góp phần định hình một khuôn khổ pháp lý chung cho các hoạt động lựa chọn nhà đầu tư, tránh phân mảnh, mâu thuẫn pháp lý và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các bên tham gia.
Sửa đổi lớn để đồng bộ và phù hợp thực tiễn
Dự thảo nghị định mới sẽ sửa đổi 32 điều, bổ sung 7 điều và bãi bỏ 3 điều trong tổng số 75 điều của Nghị định 115/2024. Bộ Tài chính cho rằng việc sửa đổi này là rất cấp bách, đặc biệt trong bối cảnh Luật Đấu thầu năm 2023 và Luật số 90/2025/QH15 đã có nhiều nội dung được cập nhật, yêu cầu tương thích từ các văn bản dưới luật.
Luật Đấu thầu sửa đổi đã bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường tính cạnh tranh, mở rộng đối tượng ưu đãi và hoàn thiện phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu. Do đó, Dự thảo nghị định sẽ điều chỉnh theo các hướng sau:
Bổ sung đối tượng được ưu đãi: Dự thảo mở rộng ưu đãi cho các nhà đầu tư là doanh nghiệp khoa học – công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, tổ chức được công nhận là hỗ trợ khởi nghiệp, trung tâm đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp mới thành lập từ các dự án sản xuất công nghệ cao, nhà đầu tư nước ngoài có cam kết chuyển giao công nghệ.
Loại bỏ tiêu chí gây cản trở cạnh tranh: Theo đó, một thay đổi đáng chú ý là đề xuất loại bỏ tiêu chí kinh nghiệm thực hiện dự án tương tự trong đánh giá hồ sơ dự thầu, vốn từng là rào cản lớn cho doanh nghiệp mới, doanh nghiệp nhỏ hoặc các dự án khởi nghiệp sáng tạo có năng lực nhưng thiếu “lịch sử” đấu thầu.
Tối giản quy trình, thủ tục đấu thầu: Một loạt quy định về quy trình mời thầu, thẩm định, xét duyệt... sẽ được đơn giản hóa. Trong đó, nguyên tắc xét duyệt trúng thầu cũng được làm rõ và tinh gọn để giảm bớt rào cản hành chính và tạo môi trường minh bạch hơn.
Nâng hiệu quả quản lý, tăng cường thu hút đầu tư
Một điểm nhấn quan trọng là dự thảo nghị định mới tiếp tục hoàn thiện các quy định về quản lý nhà nước trong đấu thầu, bao gồm xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý, cơ chế giám sát, xử lý vi phạm, kiểm tra tình huống phát sinh trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư.
Các điều khoản này được xây dựng trên cơ sở kế thừa Luật Đấu thầu năm 2023 và cập nhật thực tiễn từ quá trình áp dụng trong năm đầu tiên kể từ khi Nghị định 115 có hiệu lực. Cơ quan quản lý kỳ vọng những nội dung này sẽ giúp xử lý các vướng mắc tồn tại, đặc biệt trong bối cảnh đầu tư công và đầu tư tư nhân theo hình thức PPP đang gặp nhiều điểm nghẽn.
Đáng chú ý, Bộ Tài chính khẳng định, các nội dung sửa đổi trong dự thảo nghị định đảm bảo tính tương thích với điều ước quốc tế và cam kết quốc tế mà Việt Nam đã ký kết hoặc tham gia, bao gồm các hiệp định thương mại tự do (FTA), hiệp định CPTPP, RCEP… Việc tuân thủ cam kết quốc tế được đặt là yêu cầu quan trọng trong quá trình soạn thảo, giúp tăng cường uy tín của môi trường đầu tư Việt Nam trên trường quốc tế.
Thực tiễn hiện nay cho thấy, một trong những nguyên nhân khiến nhiều dự án chậm tiến độ, thậm chí bị “treo” nhiều năm, là do các rào cản pháp lý và thủ tục trong khâu lựa chọn nhà đầu tư. Trong đó, vướng mắc về tiêu chí đánh giá, thiếu tính cạnh tranh, quy trình thẩm định rườm rà là những điểm yếu dai dẳng.
Dự thảo nghị định mới được kỳ vọng sẽ tháo gỡ triệt để những bất cập trên. Việc thống nhất quy định về lựa chọn nhà đầu tư không chỉ giảm thời gian chuẩn bị đầu tư, mà còn tạo niềm tin cho doanh nghiệp trong và ngoài nước, đặc biệt là các nhà đầu tư chiến lược.
Thêm vào đó, các ưu đãi hướng đến doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, chuyển giao công nghệ không chỉ góp phần thúc đẩy phát triển bền vững, mà còn gắn kết chính sách đấu thầu với các mục tiêu quốc gia như chuyển đổi số, đổi mới công nghệ và phát triển kinh tế xanh.
Kỳ vọng cải cách tạo bước ngoặt trong quản lý đấu thầu
Từ góc độ quản lý nhà nước, Dự thảo nghị định sửa đổi là bước tiến mạnh mẽ nhằm tăng tính chủ động cho các địa phương, bộ ngành thông qua phân cấp, phân quyền, đồng thời vẫn đảm bảo giám sát chặt chẽ nhờ các cơ chế kiểm tra – thanh tra rõ ràng.
Bộ Tài chính nhấn mạnh: “Việc ban hành nghị định sửa đổi sẽ tạo tiền đề pháp lý vững chắc để triển khai Luật Đấu thầu sửa đổi và Luật PPP, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong hoạt động đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư.”
Nếu được thông qua trong thời gian tới, nghị định mới sẽ thay thế hoàn toàn Nghị định 23/2024, đồng thời thay đổi phần lớn nội dung của Nghị định 115/2024 – vốn chỉ mới có hiệu lực chưa đầy một năm. Đây là một ví dụ điển hình về sự điều chỉnh chính sách kịp thời, linh hoạt nhằm phản ứng với yêu cầu của thực tiễn, đồng thời đáp ứng các cam kết hội nhập quốc tế.
Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu thu hút đầu tư chất lượng cao và nâng cao hiệu quả quản lý dự án có sử dụng đất, cải cách quy định đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư là đòi hỏi khách quan. Việc Bộ Tài chính chủ động rà soát, kiến nghị sửa đổi thay thế hai nghị định quan trọng, không chỉ cho thấy tinh thần cải cách quyết liệt mà còn tạo nền tảng pháp lý ổn định, nhất quán cho giai đoạn phát triển mới./.
Hải Bình