Theo quy định mới, những khách hàng sử dụng điện lớn có mức sản lượng tiêu thụ bình quân từ 200.000 kWh/tháng, nếu muốn sử dụng năng lượng tái tạo sẽ được mua điện trực tiếp từ nhà sản xuất. Đây là bước rất quan trọng để chúng ta có thể thúc đẩy phát triển thị trường điện cạnh tranh Việt Nam
Tạo đột phá cho thị trường điện cạnh tranh
Mới đây, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị trực tiếp và trực tuyến với các Bộ, ngành, 63 tỉnh/thành phố và các tổ chức, đơn vị trong và ngoài nước để triển khai, thực hiện Nghị định số 80/2024/NĐ-CP ngày 3/7/2024 quy định về cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa Đơn vị phát điện năng lượng tái tạo với Khách hàng sử dụng điện lớn (Cơ chế DPPA).
Phát biểu khai mạc, đại diện đơn vị chủ trì soạn thảo, ông Phạm Quang Huy, Phó Cục trưởng Cục Điều tiết điện lực (Bộ Công Thương) nhấn mạnh: Nghị định số 80/2024/NĐ-CP là một văn bản pháp luật, một cơ chế, chính sách quan trọng, đột phá và bền vững, được Chính phủ ban hành kịp thời, nhằm góp phần thúc đẩy việc sử dụng năng lượng sạch và thu hút đầu tư phát triển năng lượng tái tạo, qua đó góp phần đạt được các mục tiêu về chuyển dịch năng lượng và phát triển bền vững của Việt Nam.
Đây là cơ chế đã được Bộ Công Thương nghiên cứu kỹ lưỡng trong nhiều năm, thông qua việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đánh giá và phân tích đặc điểm, điều kiện của Việt Nam. Đồng thời, tham vấn ý kiến của nhiều chuyên gia, tổ chức và cơ quan trong và ngoài nước, nhằm đảm bảo Cơ chế DPPA không chỉ mang tính hiệu lực, hiệu quả thực thi, mà còn đáp ứng được các yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước nói chung và nhu cầu sử dụng điện xanh, sạch của các doanh nghiệp nói riêng.
Toàn cảnh Hội nghị.
Ông Phạm Quang Huy cũng báo cáo tóm tắt các nội dung và đặc điểm chính của Cơ chế DPPA, đồng thời, một lần nữa nhấn mạnh, việc ban hành Cơ chế DPPA thể hiện quyết tâm, nỗ lực rất lớn của Chính phủ, Bộ Công Thương và các Bộ, ngành, Tập đoàn liên quan, trong việc xây dựng và hoàn thiện các cơ chế/chính sách tiên tiến, công bằng, minh bạch, tạo động lực để thu hút nguồn vốn tư nhân trong đầu tư và sử dụng năng lượng tái tạo, cũng như thúc đầy phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam.
Ông Võ Quang Lâm, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khẳng định: "Chúng tôi cũng rất vui mừng vì Nghị định được Chính phủ ban hành rất sớm và đáp ứng được sự mong mỏi của các doanh nghiệp trong, ngoài nước. Đây là bước rất quan trọng để chúng ta có thể thúc đẩy phát triển thị trường điện cạnh tranh Việt Nam. Hiện EVN đã tổ chức rà soát các quy trình nội bộ, trong tháng 7 này, EVN sẽ hoàn thiện để làm sao phù hợp với các quy định của Nghị định, cũng như các văn bản pháp luật liên quan, để trong nội bộ tập đoàn, các đơn vị thành viên Tổng công ty, các Tổng công ty mua bán điện có thể triển khai được ngay".
Tại hội nghị, nhiều ý kiến phát biểu của đại diện một số cơ quan, đơn vị và tổ chức quốc tế như: Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam (VBF), Ngân hàng Quốc tế Nhật Bản (JBIC), Đại sứ quán Hoa Kỳ và Liên minh năng lượng sạch châu Á (ACEC) và khách hàng sử dụng điện lớn như Samsung, đều bảy tỏ sự ủng hộ và đánh giá cao về những nỗ lực của Bộ Công Thương và ý nghĩa của việc ban hành Cơ chế DPPA. Đồng thời coi đây không chỉ là một cơ chế góp phần bảo đảm an ninh cung cấp điện, mà còn là cơ chế giúp khách hàng đạt được các mục tiêu sản xuất và tăng trưởng xanh.
Thực hiện Cơ chế DPPA, khách hàng sử dụng điện sẽ đáp ứng mục tiêu và xu hướng sử dụng năng lượng sạch của chính mình. Qua đó, góp phần thu hút đầu tư không chỉ trong ngành năng lượng tái tạo mà còn cả các lĩnh vực kinh tế - xã hội có nhu cầu tiêu thụ điện lớn; Cơ chế DPPA cũng góp phần không nhỏ trong hướng đến việc triển khai thị trường bán lẻ điện cạnh tranh tại Việt Nam. Nâng cao tính hiệu quả của công tác quản lý nhà nước và mức độ cạnh tranh trong hoạt động mua bán điện nói chung và thị trường điện nói riêng.
Sớm có giá điện hai thành phần
Tại hội nghị, Bộ trưởng Công Thương Nguyễn Hồng Diên yêu cầu Cục Điều tiết điện lực (Bộ Công Thương) và Vụ Pháp chế rà soát, sửa đổi để sớm ban hành các hướng dẫn thực hiện cơ chế DPPA. Cùng đó, các cơ quan này phải nghiên cứu, đề xuất cơ chế thí điểm giá điện hai thành phần, trình cấp có thẩm quyền xem xét trong thời gian sớm nhất.
Việt Nam đang áp dụng giá một thành phần, tức tiền trả theo sản lượng dùng. Cách tính này được đánh giá chưa phản ánh chính xác chi phí ngành điện bỏ ra (khấu hao tài sản, đường dây, trạm biến áp...) cho mỗi khách hàng.
Với giá hai thành phần, gồm tính theo sản lượng tiêu thụ và công suất đăng ký, khách hàng sẽ trả riêng cho mỗi kW công suất họ đăng ký hàng tháng với nhà cung cấp. Khi không sử dụng, họ vẫn phải trả chi phí này, thay vì ngành điện chịu và thu hồi qua điều chỉnh giá như hiện nay.
Đặc biệt, Bộ trưởng lưu ý nghiên cứu cơ chế tách giá, phí truyền tải ra khỏi điện năng.
Đây là những cơ chế có quan hệ mật thiết với DPPA. Hiện DPPA được xây dựng cho bên bán điện là đơn vị phát năng lượng tái tạo. Song năng lượng dạng này có đặc điểm là không ổn định, như điện mặt trời phụ thuộc nhiều vào yếu tố thời tiết, có thể sụt giảm đột ngột khi gặp mây, mưa.
Khi nguồn điện này sụt giảm, khách hàng DPPA sẽ phải mua điện từ lưới để bù vào. Do đó, để đảm bảo cung ứng điện, Nhà nước, EVN sẽ vẫn phải huy động các nguồn điện nền (than, khí, thủy điện) cho trường hợp dự phòng.
Như vậy, nếu áp dụng giá điện 2 thành phần, ngành điện sẽ tách giá và phí truyền tải ra khỏi giá thành điện năng, sẽ tạo sự đồng bộ, công bằng giữa các đơn vị mua và bán điện, trong đó có EVN, các nhà sản xuất, đơn vị sử dụng điện, theo Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên.
Bộ trưởng Công Thương Nguyễn Hồng Diên.
Cơ chế DPPA từng nhiều lần được các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đề nghị Việt Nam sớm thí điểm, bởi họ cho rằng chính sách này sẽ tác động tích cực vào cạnh tranh ngành năng lượng.
Dự thảo thí điểm DPPA từng được Bộ Công Thương đưa ra lấy ý kiến cách đây gần ba năm, với công suất thí điểm ban đầu 1.000 MW. Thời điểm đó, nhiều tập đoàn lớn như Samsung đề xuất được tham gia.
Còn theo quy định hiện nay, tổ chức, cá nhân dùng điện sản xuất từ cấp điện áp 22 kV trở lên, lượng tiêu thụ bình quân hàng tháng từ 200.000 kWh được mua bán trực tiếp. Khảo sát từ các tổng công ty điện lực cho thấy khách hàng lớn sử dụng từ 200.000 kWh trở lên có khoảng 7.700 đơn vị, chiếm 36,5% tổng điện năng.
Tại hội nghị, đại diện hiệp hội, doanh nghiệp nước ngoài đánh giá cơ chế DPPA sẽ góp phần bảo đảm cung cấp điện. Đây cũng là cơ chế giúp họ đạt được các mục tiêu sản xuất và tăng trưởng xanh, góp phần thu hút đầu tư trong ngành năng lượng tái tạo và cả lĩnh vực khác có nhu cầu tiêu thụ điện lớn.
Theo Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên, nhu cầu sử dụng điện của Việt Nam tăng lên rất nhanh, từ 12-13% một năm và dự kiến còn cao hơn trong thời gian tới. Dự kiến đến năm 2030, Việt Nam cần gấp đôi công suất lắp đặt của hệ thống so với hiện nay, ở mức 150.424 MW, tương đương tăng trên 14% một năm. Đến năm 2050, con số này tăng lên 500.000 MW, gấp 6-7 lần công suất hiện tại.
Do đó, ông cho rằng cần huy động mọi nguồn lực để đầu tư phát triển nguồn, hệ thống truyền tải và lưu trữ điện. Mặt khác, các cơ chế, chính sách cần đủ mạnh, khả thi để thu hút đầu tư, vận hành hệ thống năng lượng tái tạo.
Lãnh đạo Bộ Công Thương lưu ý các địa phương, đơn vị cần thực hiện đúng Kế hoạch thực hiện Quy hoạch điện VIII về đối tượng, phạm vi mua bán điện trực tiếp. EVN và các bên mua bán điện cần rà soát các điều kiện về kỹ thuật để bảo đảm tuyệt đối an toàn, không gây sự cố đáng tiếc cho toàn hệ thống.
Hồng Quang