Sản lượng thủy sản 9 tháng năm 2026 ước đạt gần 7,9 triệu tấn, tăng 3,9% so với cùng kỳ, tạo nền tảng nguồn cung cho hoạt động chế biến và xuất khẩu. Dù vậy, chi phí đầu vào gia tăng, áp lực cạnh tranh và khả năng tiêu thụ chững lại tại một số thị trường lớn đang đặt ra thách thức đối với mục tiêu kim ngạch 12 tỷ USD trong cả năm.
Sản lượng tăng, tôm và cá tra tiếp tục giữ vai trò chủ lực
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sản xuất thủy sản tiếp tục duy trì đà tăng trong tháng 9. Nhiều vùng nuôi tôm nước lợ bước vào chính vụ thu hoạch, hoạt động sản xuất cá tra tương đối ổn định, trong khi khai thác biển diễn ra thuận lợi vào giai đoạn cuối vụ cá Nam. Những yếu tố này góp phần bảo đảm nguồn nguyên liệu cho tiêu dùng trong nước và chế biến xuất khẩu.
Tính chung 9 tháng, tổng sản lượng thủy sản ước đạt gần 7,9 triệu tấn. Trong đó, sản lượng cá đạt 5,41 triệu tấn, tăng 2,8%; tôm đạt gần 1,38 triệu tấn, tăng 7,1%; các loại thủy sản khác đạt 1,1 triệu tấn, tăng 5,8% so với cùng kỳ năm trước. Nuôi trồng tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng nguồn cung, còn khai thác biển bổ sung nguyên liệu cho chế biến và tiêu thụ.
Động lực tăng trưởng của ngành thủy sản đến từ việc duy trì sản xuất, đồng thời từng bước ứng dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ để cải thiện năng suất, chất lượng. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, các vùng nuôi tôm nước lợ bước vào cao điểm thu hoạch; mô hình tôm - lúa, tôm - rừng tiếp tục được duy trì, trong khi nuôi thâm canh và siêu thâm canh ứng dụng công nghệ cao được mở rộng.
Hoạt động chế biến tôm phục vụ xuất khẩu đòi hỏi doanh nghiệp chủ động nguồn nguyên liệu, kiểm soát chất lượng và nâng cao hiệu quả sản xuất trong bối cảnh cạnh tranh thị trường.
Cùng với tôm, cá tra tiếp tục là mặt hàng quan trọng trong cơ cấu xuất khẩu thủy sản. Sản xuất cá tra duy trì ổn định, trong khi cá rô phi và thủy sản nuôi biển có thêm dư địa phát triển, góp phần đa dạng hóa nguồn cung. Tuy nhiên, sản lượng tăng chỉ tạo lợi thế bền vững khi được kết nối với kế hoạch thu mua, chế biến và tiêu thụ phù hợp với diễn biến thị trường.
Số liệu xuất khẩu cho thấy tôm và cá tra tiếp tục đóng góp đáng kể vào kết quả chung. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), kim ngạch xuất khẩu tôm trong 9 tháng đạt 3,75 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ, chiếm khoảng 41% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản. Với tỷ trọng lớn, mặt hàng này có ảnh hưởng đáng kể đến tốc độ tăng trưởng của toàn ngành.
Dù kết quả lũy kế tích cực, mức tăng chậm lại trong tháng 9 cho thấy xuất khẩu tôm đang đối mặt với sức ép từ cạnh tranh nguồn cung và sức mua tại các thị trường tiêu thụ. Trong nước, khi nhiều địa phương Đồng bằng sông Cửu Long bước vào cao điểm thu hoạch, giá tôm thẻ chân trắng tại một số khu vực giảm so với những tháng trước. Nếu hoạt động thu hoạch và thu mua không được điều tiết phù hợp, áp lực nguồn cung theo mùa có thể ảnh hưởng đến giá nguyên liệu và thu nhập của người nuôi.
Với cá tra, kim ngạch xuất khẩu 9 tháng đạt 1,74 tỷ USD, tăng 10,7%. Theo VASEP, nguồn cung một số loài cá thịt trắng khai thác bị thắt chặt đang tạo thêm cơ hội cho cá tra Việt Nam. Lợi thế về giá cùng khả năng cung ứng tương đối ổn định giúp sản phẩm có thêm cơ hội tiếp cận người mua tại một số thị trường.
Tại Nhật Bản, việc doanh nghiệp Kyokuyo tiếp tục giới thiệu cá tra Việt Nam qua các kênh phân phối chuyên nghiệp là tín hiệu đáng chú ý trong quá trình mở rộng thị trường. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành tăng trưởng bền vững, doanh nghiệp vẫn cần đáp ứng yêu cầu của từng thị trường về chất lượng, quy cách sản phẩm và khả năng cung ứng.
Ở các địa phương trọng điểm của Đồng bằng sông Cửu Long, thị trường cá tra nguyên liệu được ghi nhận tương đối ổn định, giá cá tra thương phẩm duy trì ở mức tốt nhờ sức mua từ các nhà máy chế biến phục vụ đơn hàng cuối năm. Bộ Nông nghiệp và Môi trường dự báo giá tôm và cá tra nguyên liệu có thể phục hồi trong quý IV/2026 khi nguồn cung trở nên hạn chế hơn, trong bối cảnh doanh nghiệp tăng cường thu mua để chuẩn bị cho mùa tiêu dùng cuối năm.
Mục tiêu 12 tỷ USD phụ thuộc khả năng giữ nhịp thị trường
Theo ông Phùng Đức Tiến, Chủ tịch Hội Thủy sản Việt Nam, sản lượng thủy sản năm nay vẫn tăng trưởng khá, trong khi thị trường tiêu thụ nhìn chung duy trì triển vọng tích cực. Vì vậy, mục tiêu xuất khẩu từ 12 tỷ USD trở lên vẫn có khả năng đạt được. Tuy nhiên, ông cho rằng nếu đà tăng trưởng chậm lại trong quý IV, nguyên nhân không nhất thiết xuất phát từ thiếu hụt nguyên liệu, bởi sản lượng vẫn tăng, mà còn liên quan đến hiệu quả kinh tế trong bối cảnh chi phí nguyên vật liệu và giá dầu gia tăng.
Nhận định này cho thấy bài toán của ngành thủy sản không chỉ nằm ở quy mô sản xuất. Nguồn nguyên liệu dồi dào là điều kiện cần, nhưng để duy trì tăng trưởng xuất khẩu, doanh nghiệp còn phải kiểm soát chi phí, tổ chức chế biến hiệu quả và bảo đảm sản phẩm đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường. Khi chi phí vận tải và đầu vào tăng, lợi thế về sản lượng có thể bị thu hẹp nếu giá thành không được kiểm soát tốt.
Về triển vọng tiêu thụ, VASEP nhận định xuất khẩu thủy sản trong quý IV có thể giảm nhịp sau giai đoạn tăng tốc của quý III. Một phần đơn hàng phục vụ mùa tiêu dùng cuối năm đã được nhập khẩu và giao hàng sớm, khiến nhu cầu mua bổ sung khó duy trì mức cao như những tháng trước. Trung Quốc và ASEAN tiếp tục là những thị trường hỗ trợ, nhưng có thể không đủ bù đắp hoàn toàn sự chững lại tại Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản.
Trong bối cảnh đó, kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả năm vẫn được kỳ vọng đạt khoảng 12 tỷ USD, song tốc độ tăng trưởng có thể thu hẹp so với giai đoạn đầu năm. Khả năng hoàn thành mục tiêu vì vậy sẽ phụ thuộc vào việc duy trì đơn hàng, khai thác hiệu quả cơ hội tại các thị trường còn dư địa và xử lý những điểm nghẽn về chi phí sản xuất, chế biến.
Để củng cố nguồn nguyên liệu, nuôi trồng thủy sản cần tiếp tục gắn với yêu cầu thị trường thay vì chỉ tập trung gia tăng sản lượng. Việc ứng dụng công nghệ, kiểm soát dịch bệnh, nâng cao chất lượng con giống và tổ chức lịch thu hoạch phù hợp có thể giúp hạn chế rủi ro, cải thiện năng suất và ổn định chất lượng nguyên liệu. Đối với các mặt hàng có tính mùa vụ như tôm, phối hợp giữa người nuôi, đơn vị thu mua và nhà máy chế biến còn giúp giảm áp lực tiêu thụ tập trung trong thời gian ngắn.
Bên cạnh đó, tăng cường liên kết giữa người nuôi, ngư dân và doanh nghiệp sẽ tạo điều kiện chủ động kế hoạch sản xuất, thu mua và chế biến. Doanh nghiệp cần linh hoạt cơ cấu sản phẩm, phân bổ đơn hàng giữa các thị trường, đồng thời kiểm soát chi phí để giữ sức cạnh tranh. Việc phát triển những thị trường mới cũng cần đi cùng yêu cầu đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng và xây dựng quan hệ phân phối ổn định, thay vì chỉ dựa vào lợi thế giá trong ngắn hạn.
Với sản lượng tăng trưởng và kết quả xuất khẩu tích cực trong 9 tháng, mục tiêu 12 tỷ USD vẫn có cơ sở để kỳ vọng. Tuy nhiên, kết quả cuối năm sẽ không chỉ được quyết định bởi lượng nguyên liệu sẵn có, mà còn bởi khả năng chuyển hóa nguồn cung thành sản phẩm có giá trị, đáp ứng nhu cầu thực tế và duy trì hiệu quả kinh tế trên toàn chuỗi từ nuôi trồng, khai thác đến chế biến, xuất khẩu.
Nhật Hạ