Truyền thông châu Âu cho rằng “không ăn chocolat thì cũng chẳng sao, nhưng không có cà phê uống hàng ngày thì không thể nào chịu được”. Trong bối cảnh giá cà phê tiếp tục tăng cao và dự báo còn tiếp tục tăng, "cà phê từ một đồ uống thiết yếu rồi sẽ trở thành một sản phẩm xa xỉ".
Giá cà phe có thể còn tiếp tục tăng trong thời gian tới
Cà phê có thể trở thành sản phẩm xa xỉ
Tuần trước cả châu Âu đặc biệt chú ý khi giá cà phê tăng vọt cao trên thị trường nguyên liệu. Cụ thể, hôm thứ Tư tuần trước, giá cà phê robusta trên sàn giao dịch London đã lên tới mức cao chưa từng thấy, 5.334 USD/tấn (tương đương với hơn 131 triệu đồng/tấn). Trong khi các mặt hàng nguyên liệu khác đều vẫn đứng giá, thì cà phê robusta và arabica tăng lần lượt 80% và 57% so với tầm này năm ngoái. Một mức tăng rất ấn tượng.
Lo ngại thời tiết khô hạn tại Brazil cùng thặng dư sản xuất cà phê toàn cầu bị thu hẹp là nguyên nhân hàng đầu hỗ trợ giá. Tại Brazil, tình trạng khô hạn tại Đông Nam - khu vực trồng cà phê chính của Brazil dự kiến sẽ kéo dài đến hết tháng 9. Điều này có thể ảnh hưởng xấu đến cây cà phê đang ra hoa cho vụ thu hoạch 2025-2026, từ đó có thể đẩy nguồn cung xuống mức thấp.
Ngoài ra, trong khảo sát của Reuters, nhiều nhà xuất khẩu và nhà phân tích nhận định rằng nguồn cung cà phê vụ 2024-2025 có thể sẽ bị thắt chặt. Theo đó, sản lượng chỉ cao hơn nhu cầu khoảng 150.000 bao, giảm từ mức dư thừa 750.000 bao ước tính vào vụ 2023-2024. Với việc thặng dư sản xuất bị thu hẹp, những người tham gia khảo sát dự đoán giá cà phê Arabica dự kiến sẽ tăng lên 5,9 USD/kg vào cuối năm nay, cao hơn 10 cents so với giá đóng cửa phiên ngày 26/8.
Hợp đồng cà phê kỳ hạn robusta trên sàn hàng hóa London hiện đã vượt xa mức cao nhất từ trước đến nay, giao dịch trên ngưỡng 5.334 USD/tấn.
Theo nhận định của các chuyên gia, một số lý do như thời tiết xấu, hoạt động vận chuyển bị gián đoạn cũng như môi trường pháp lý bị thắt chặt tại nhiều quốc gia sẽ khiến giá cà phê thế giới biến động mạnh từ nay tới hết năm 2024.
Một số dự báo, cho rằng trong dài hạn giá cà phê vẫn có xu hướng tăng do biến đổi khí hậu cùng nhiều yếu tố khác dù có thể hạ nhiệt vào đầu năm 2025.
Tại Việt Nam, ngành cà phê là một ngành nông nghiệp quan trọng, đặc biệt là đối với việc sản xuất và xuất khẩu cà phê Robusta. Với điều kiện khí hậu và đất đai thuận lợi, Việt Nam đã trở thành nước sản xuất cà phê lớn thứ hai thế giới. Việt Nam xuất khẩu khối lượng lớn hạt cà phê nhân, chủ yếu sang các nước tiêu thụ cà phê lớn như Hoa Kỳ, Đức và Ý.
Truyền thông châu Âu dẫn thông tin từ một số nhà phân tích, cho rằng “năng suất cây trồng không thể tăng thêm được nữa, nguồn cung cạn kiệt". Trong khi, Việt Nam đang phải đối mặt với đợt hạn hán tồi tệ nhất trong gần một thập kỷ. Để bù đắp tổn thất, nhiều nông dân Việt nam đang chuyển sang trồng sầu riêng. Đồng thời họ cũng nhận định, rằng "cà phê từ một đồ uống thiết yếu rồi sẽ trở thành một sản phẩm xa xỉ".
Tờ Schwabische Zeitung của Đức ra đầu tuần trước khi viết về giá café đã đưa ra dự báo rằng "Bất cứ giống cây gì cần nhiều nước đều sẽ ngày càng khó phát triển trong tương lai". Nông dân châu Âu đã nhận thấy điều này đối với cây olive. Bài báo viết: "Giống cà phê arabica đang rất phổ biến rồi sẽ rơi vào tình trạng tụt hậu, trong khi giống cà phê khoẻ hơn là robusta, mà Việt Nam là nước đứng đầu thế giới về sản lượng, rồi sẽ được trồng ngày càng nhiều thêm". "Kết quả là, cà phê rồi sẽ ngày càng trở nên đắt hơn trong những năm sắp tới".
Nguồn cung giảm, chi phí tăng cao
Những người rang xay và điều hành quán cà phê tại châu Âu đang phải đối mặt với chi phí tăng cao, khi chuyển sang người tiêu dùng, có nguy cơ làm dừng lại gần 30 năm tăng trưởng liên tục, điều mà nhiều doanh nghiệp rang xay cho rằng đó là mức sụt giảm “chóng mặt”.
Nhiều hãng cà phê rang xay nổi tiếng ở Ý và châu Âu cũng bắt đầu nghĩ tới việc sẽ phải tăng 20%-25% trong năm tới. Trong khi đó, theo tạp chí Anh Theconversation, các chuỗi cà phê cũng đang theo đuổi các chương trình đóng cửa cửa hàng đến mức số lượng cửa hàng mang thương hiệu thực sự đã giảm vào năm ngoái.
Tính đến cuối tháng 8 vừa qua, giá của một ly latte cỡ vừa đã tăng hơn 30% kể từ năm 2021, đưa mức giá 5 bảng Anh của một ly flat white từng không tưởng trở nên gần hơn bao giờ hết. Tại London, một số cửa hàng hiện đã tính phí 5,50 bảng Anh (tương 180.673/1 ly flat white).
Các nhà phân tích tại Theconversation, cho biết động lực chính đằng sau những diễn biến này là chi phí tăng của cà phê xanh thô. Hai loại cà phê thường được các nhà rang xay hàng hóa mua. Arabica là loại cà phê nguyên bản, có hương vị đậm đà hơn nhưng tinh tế hơn. Robusta là loại cà phê cứng hơn nhưng có hương vị gắt hơn, chủ yếu được sử dụng trong các sản phẩm chế biến như cà phê hòa tan và để tăng thêm lượng hỗn hợp rẻ hơn, hiện chiếm hơn 40% sản lượng thế giới.
Giá cà phê Arabica tương lai trên Sàn giao dịch hàng hóa quốc tế New York, nơi tất cả các giao dịch hàng hóa được neo giá, dao động ở mức 1 đô la Mỹ một pound vào đầu năm 2020. Giá tăng lên hơn 2,50 USD một chút vào tháng 2 năm 2022 và mặc dù sau đó giảm xuống còn khoảng 1,50 USD vào tháng 9 năm 2023, nhưng đã trở lại mức hơn 2,50 USD vào cuối tháng 6 năm nay.
Trong khi đó, chỉ số giá cà phê Robusta tại London đã tăng gần như liên tục từ 1,28 USD/kg vào tháng 2 năm 2020 (khoảng 0,58 USD/lb) lên 4,45 USD (2,02 đô la Mỹ)/kg hiện nay. Khi chênh lệch giữa hai mức giá giảm, cơ hội để các nhà rang xay giảm chi phí bằng cách điều chỉnh tỷ lệ sử dụng trong hỗn hợp cũng giảm theo.
Nguyên nhân chính của những thay đổi giá này là sự suy giảm về quy mô thu hoạch cà phê và lượng dự trữ cơ bản ở các nước sản xuất chính.
Tại Brazil, quốc gia sản xuất cà phê lớn nhất thế giới, chiếm gần 40% tổng sản lượng thế giới, lượng mưa lớn ở vùng Minas Gerais đã dẫn đến tình trạng sâu bệnh nghiêm trọng, ảnh hưởng đến năng suất trong vụ thu hoạch năm 2023.
Tại Việt Nam, quốc gia sản xuất cà phê Robusta hàng đầu thế giới, thời gian hạn hán kéo dài và nhiệt độ cao hơn đã dẫn đến sản lượng thu hoạch thấp hơn trong hai năm qua. Indonesia cũng bị giảm sản lượng do lượng mưa lớn ngăn cản quá trình thụ phấn vào năm 2022/23, tương tự như Colombia vào năm 2021/22.
Các sự kiện khí hậu không phải là nguyên nhân duy nhất khiến giá tăng. Cuộc chiến ở Ukraine đã ảnh hưởng đến cả sản xuất và rang xay vì người trồng trọt không thể đảm bảo nguồn cung phân bón khi giá tăng vọt sau cuộc xâm lược của Nga.
Trong khi đó, các nhà rang xay phải đối mặt với chi phí năng lượng tăng cao, điều này khó có thể tránh khỏi trong một doanh nghiệp mà quy trình cơ bản là áp dụng nhiệt vào nguyên liệu thô. Giá vận chuyển đã tăng cao sau khi các tuyến đường Biển Đỏ bị gián đoạn bởi lực lượng dân quân Houthi ở Yemen, trung tâm ban đầu của hoạt động buôn bán cà phê thế giới.
Nhu cầu cà phê toàn cầu tiếp tục tăng, đặc biệt là ở các thị trường không truyền thống dẫn đến sự cạnh tranh ngày càng tăng về nguồn cung. Vận chuyển robusta Việt Nam sang Trung Quốc, nơi thị trường cà phê xanh đã tăng trưởng hơn 50% trong 5 năm qua, rẻ hơn và đơn giản hơn so với Anh, nơi con số tương đương là dưới 5%.
Các nước sản xuất đang ngày càng tạo ra nhiều thị trường nội địa lớn để cân bằng với các thị trường quốc tế, chẳng hạn ở Indonesia, hơn 40% tổng sản lượng hiện được tiêu thụ ở thị trường trong nước.
Mặc dù phần lớn các nhà phân tích tin rằng vụ thu hoạch cà phê tiếp theo đang trên đà phục hồi để bất kỳ đợt tăng giá nào cũng sẽ ít nghiêm trọng hơn. Tuy nhiên, nhiều thách thức cơ bản ngoài các sự kiện khí hậu vẫn còn. Bản thân biến đổi khí hậu - được hiểu là sự thay đổi lâu dài về nhiệt độ toàn cầu đặt ra mối đe dọa hiện hữu lớn hơn nhiều ở chỗ một nửa diện tích đất hiện đang được sử dụng để trồng cà phê có thể theo xu hướng hiện tại, trở nên không thể sử dụng được vào năm 2050.
Điều đó không phải là không thể vượt qua, đất đai khác có thể được mua vào để sản xuất và các tổ chức được ngành tài trợ như tổ chức nghiên cứu cà phề Thế giới (World Coffee Research) đang thực hiện các chương trình để phát triển các giống cà phê mới có khả năng chống chịu tốt hơn với cả nhiệt độ và bệnh tật. Nestle gần đây đã công bố rằng họ đã phát triển các phiên bản mới của Arabica và Robusta. Mối nguy hiểm thực sự là những người nông dân trồng cà phê hiện tại sẽ không phải là những người hưởng lợi từ những phát triển này.
Có lẽ cà phê sẽ không sớm hết, nhưng với mức giá tăng đột ngột này mang đến cơ hội để chúng ta suy ngẫm về những thách thức tiềm ẩn đối với ngành cà phê trong thời gian tới.
Minh Đức