Thiếu hụt nguồn cung, xuất khẩu cà phê đối mặt nỗi lo giảm sản lượng

Xuất khẩu cà phê đạt mức tăng trưởng ấn tượng trong gần nửa đầu năm nay. Tuy nhiên, do thiếu hụt nguồn cung nên sản lượng xuất khẩu đang có xu hướng tiếp tục giảm mạnh.

Giá tiêu, giá cà phê liên tục tăng cao

Giá cà phê hôm nay giao dịch ở ngưỡng 123.500 - 125.000 đồng/kg. Giá cà phê Đắk Nông nâng giao dịch lên mức cao nhất là 125.000 đồng/kg. Cà phê Đắk Lắk và Gia Lai được giao dịch ở mức giá124.500 đồng/kg. Mức giá thu mua thấp nhất hiện đang có mặt tại tỉnh Lâm Đồng là 123.500 đồng/kg.

Sau khi lập mức giá cao kỷ lục từ trước tới nay vào cuối tháng 4/2024 ở mức 135.000 đồng/kg thì tháng 5, giá cà phê trong nước liên tục rớt giá. Đến thời điểm giữa tháng 5, giá cà phê giảm xuống dưới mức 100.000 đồng/kg. Lúc đó, nhiều chuyên gia cho rằng giá cà phê sẽ khó tăng mạnh trở lại khi Brazil vào vụ thu hoạch, thế nhưng từ nửa cuối tháng 5 đến nay, cà phê liên tục tăng giá trở lại lên mức 125.000 đồng/kg.

Hành trình tăng giá tiêu cũng khá ấn tượng, nếu so với đầu năm nay thì giá tiêu đã tăng hơn 40.000 đồng/kg. Giá tiêu ngày hôm nay (5/6) tại tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai được thu mua với mức 142.000 đồng/kg. Trong khi tại tỉnh Đắk Nông, Bà Rịa – Vũng Tàu, giá tiêu hôm nay được thu mua cao hơn với mức 143.000 đồng/kg.

Mức giá cao nhất của hồ tiêu Việt Nam được lập vào năm 2015, khi đó giá tiêu trong nước đạt đỉnh với mức hơn 250.000 đồng/kg. Nhưng đến đầu năm 2020, giá hồ tiêu xuống đáy, ở mức dưới 40.000 đồng/kg. Sau khi nông dân chặt bỏ vườn tiêu trồng những loại nông sản khác có lợi ích kinh tế hơn thì giá hạt tiêu mới bắt đầu tăng trở lại. Giá tiêu bắt đầu vượt mức 100.000 đồng/kg vào những tháng đầu năm 2024 đồng thời với tốc độ tăng giá cà phê.

Theo các chuyên gia thì yếu tố thời tiết cực đoan El Nino ảnh hưởng trên toàn cầu là “thủ phạm” chính gây ra sự biến động về giá cả nhiều mặt hàng nông sản trên thế giới. Hiện không chỉ cà phê, hồ tiêu tăng giá mạnh, trong thời điểm những tháng đầu năm 2024 thì ca cao, hạt điều, gạo… cũng đều tăng giá.

Ông Nguyễn Quang Bình, chuyên gia ngành cà phê cho biết thời tiết biến động thất thường đang xảy ra tại các nước sản xuất cà phê lẫn các loại nông sản khác như hồ tiêu đã đe dọa nguồn cung. Trước tâm lý lo ngại nguồn cung nông sản sụt giảm trong năm nay đã làm tăng giá các mặt hàng nông sản chủ lực.

Theo ông Bình, việc định hướng giá cà phê hiện nay là một việc làm không dễ đối với nhà vườn và các doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng cà phê. Có thể nói, động lực tăng giá cà phê, giá tiêu và các nông sản khác dẫn đến từ tình trạng thiếu hụt nguồn cung trên toàn cầu, trong khi nhu cầu đang hồi phục tích cực. Cùng với đó là giá cước vận tải biển tăng mạnh trở lại khiến chi phí xuất khẩu tiêu tăng lên.

Theo ông Hoàng Phước Bính, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu Chư sê (Gia Lai), nguyên nhân giá tiêu tăng là do tồn kho hồ tiêu tại các nước sản xuất chính như Việt Nam, Ấn Độ và Brazil đều ở mức thấp do nhu cầu tiêu thụ cao trong thời gian qua. Việt Nam, Indonesia và Brazil dự báo đều giảm sản lượng mùa vụ vì ảnh hưởng bởi El Nino. Trong khi đó, ngoài Mỹ, các thị trường Pakistan, Đức, Hàn Quốc, Ấn Độ nhu cầu dự trữ cao.

Ngoài ra, gần đây giao dịch hàng hóa của các nhà đầu cơ tăng cao, có thể họ đã gom hàng và tạo ra tình trạng khan hiếm đẩy giá tiêu cũng như giá cà phê tăng cao.

Ông Bính cảnh báo, nông dân không nên thấy giá tiêu tăng trở lại rồi lại đi trồng lại tiêu, tránh đi lại “vết xe đổ” như những năm trước đây. Hơn nữa với thời tiết biến động này rất khó để chăm sóc loại cây khó trồng, dễ nhiễm bệnh như cây hồ tiêu.

Dự báo sản lượng cà phê sẽ tiếp tục giảm khoảng 20%

Theo Bộ Nông nghiệp Phát triển nông thôn, tính đến hết tháng 5/2024, xuất khẩu cà phê đạt 2,9 tỷ USD tăng 44,1% so với cùng kỳ năm trước, dù lượng giảm 3,9%.

Cũng theo thông tin của bộ này, giá cà phê xuất khẩu bình quân đạt 3.482 USD/tấn, tăng đến 49,9% so với cùng kỳ năm 2023. Nếu tính chung cả niên vụ 2023 - 2024 (từ tháng 10/2023), Việt Nam đã xuất khẩu trên 1,2 triệu tấn cà phê các loại. Con số thống kê trên cho thấy lượng tồn kho còn lại rất ít và giá tiếp tục duy trì mức cao. 

Đáng chú ý, theo dự báo sản lượng cà phê niên vụ sắp tới tiếp tục giảm khoảng 20% do vừa qua nắng nóng kéo dài dẫn đến khô hạn gay gắt. 

Hiệp hội Cà phê Việt Nam cũng cho biết xuất khẩu cà phê năm 2023/24 của Việt Nam sẽ giảm 20% so với cùng kỳ xuống còn 1,336 triệu tấn.

Tuy nhiên, Cơ quan dịch vụ Nông nghiệp Nước ngoài (FAS) trực thuộc Bộ Nông nghiệp Mỹ ngày 31/5 dự báo sản lượng cà phê Robusta của Việt Nam trong niên vụ mới 2024/25 sẽ giảm nhẹ xuống 27,9 triệu bao từ mức 28 triệu bao, tức là khoảng 1,68 triệu tấn, cao hơn mức của Việt Nam tự dự báo.

Giá cà phê có khả năng thiết lập mức kỷ lục mới

Theo Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV), lo ngại hoạt động sản xuất cà phê vụ 2024 - 2025 có thể thu hẹp tại các quốc gia cung cấp chính như Brazil và Việt Nam vẫn tiếp tục là nguyên nhân chính hỗ trợ giá Robusta. Trong khi đó, giá Arabica cũng nhận lực đẩy từ đà tăng của Robusta.

Theo ghi nhận trong ngày 4/6 tại thị trường nội địa, giá cà phê nhân xô tại Tây Nguyên và các tỉnh Nam Bộ tăng mạnh từ 3.000 – 4.000 đồng/kg, đưa giá thu mua cà phê trong nước lên mức 122.000 – 123.500 đồng/kg.

Như vậy, cà phê nội địa đang hướng về mức đỉnh lịch sử ghi nhận vào đầu quý II năm nay. Các chuyên gia nhận định, nếu tín hiệu nguồn cung tại Việt Nam và Brazil chưa sớm chuyển biến tích cực, giá cà phê nội địa hoàn toàn có khả năng thiết lập mức kỷ lục mới.

Dự báo về tình hình xuất khẩu cà phê của Việt Nam trong tháng 6 này, các chuyên gia cho rằng, giá sẽ tăng do nhu cầu thế giới tăng. Hiện tại, lượng cà phê tồn kho của Việt Nam không còn nhiều, một số chuyên gia ước tính chỉ khoảng gần 300.000 tấn và còn đến khoảng 4 tháng nữa mới vào vụ thu hoạch niên vụ 2024 - 2025. Điều này cho thấy nguồn cung cà phê của Việt Nam ra thị trường vẫn rất hạn chế.

Theo phân tích của chuyên gia Hiệp hội Cà phê - ca Cao Việt Nam (Vicofa), trên thị trường thế giới, dự báo tháng 6 giá cà phê sẽ vẫn duy trì ở mức cao. Thị trường tiêu dùng cà phê châu Âu, hiện biến động do sự mất cân bằng cung - cầu từ Việt Nam sau khi sản lượng cà phê Robusta thấp hơn mức trung bình trong niên vụ cà phê 2022/2023, ước đạt 28,5 triệu bao trong niên vụ 2023/2024.

Có thể thấy, mức giá hiện nay vẫn còn rất cao, do những biến động bất ngờ của thị trường, doanh nghiệp cũng chỉ mua từ từ chứ không dám nhập ồ ạt. Nhiều chuyên gia nhấn mạnh rằng, giá cà phê tăng cao liên tục thời gian qua bên cạnh thiếu hụt nguồn cung còn có yếu tố đầu cơ, đẩy giá của các nhà đầu tư tài chính trên sàn.

Trong bối cảnh đó, theo các chuyên gia, năm nay nhu cầu trồng cà phê của nông dân tăng cao sau khi giá cà phê tăng. Dẫu vậy, không vì cà phê tăng giá mà bất chấp mở rộng diện tích. Đặc biệt, bà con cần lưu ý đến đạo luật cấm nhập khẩu vào Liên minh châu Âu (EU) với 7 nhóm hàng hóa (trong đó có cà phê), xuất xứ từ phá rừng sẽ có hiệu lực cuối năm 2024.

Cụ thể, nội dung đạo luật nêu, các sản phẩm nếu xuất xứ từ vùng đất có rừng bị tàn phá, suy thoái sau ngày 31/12/2020 sẽ không được xuất khẩu vào thị trường này. Do đó, người dân cần tuân thủ, không được trồng, canh tác trên phần đất có nguồn gốc đất rừng, tránh phạm phải điều cấm của đạo luật này.

Hoàng Hậu