Chặn mối lo hàng giả và gian lận thương mại dịp Tết Nguyên đán 2024

Các cơ quan chức năng khuyến cáo, đây dịp trước, trong và sau Tết Nguyên đán Giáp Thìn 2024 là thời điểm hàng giả, hàng nhái được đưa ra thị trường nhiều hơn, các sản phẩm mỹ phẩm, nước hoa, thực phẩm chức năng, hay hàng hoá tiêu dùng thiết yếu như rượu, bánh kẹo, gia vị… đều có nguy cơ bị làm giả.

Báo cáo tại Toạ đàm "Giải pháp tăng cường chống hàng giả và gian lận thương mại dịp Tết Nguyên đán năm 2024” tổ chức tại Hà Nội, hôm 10/1, cho thấy tính riêng 6 tháng đầu năm 2023, Ban chỉ đạo 389 Quốc gia công bố xử lý 66.049 vụ việc vi phạm (tăng 22,10% so với cùng kỳ năm 2022) đã gióng lên một hồi chuông báo động cho tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ hiện nay.

Hàng giả ngày càng tinh vi

Thời gian qua, hoạt động buôn lậu, hàng giả, hàng nhái, gian lận thương mại, vẫn âm thầm diễn ra với phương thức, thủ đoạn tinh vi khó lường. Đặc biệt, dịp trước, trong và sau Tết Nguyên đán, nhu cầu hàng hóa của người dân tăng mạnh, các đối tượng buôn lậu, hàng giả tăng cường hoạt động mạnh mẽ.

Theo Tổng Cục Quản lý Thị trường, các loại hàng giả, người tiêu dùng gặp phải thường xuyên nhất, gồm: rượu, thuốc lá, quần áo, trái cây, hóa mỹ phẩm, dụng cụ thể thao, hàng tiêu dùng thiết yếu như: Mì ăn liền, kem đánh răng, bánh kẹo,… Nhiều trường hợp hàng giả có mẫu mã, bao bì đẹp hơn cả hàng thật khiến cho người tiêu dùng nhầm lẫn. Trong khi đó, các cửa hàng thường chỉ bán hàng giả hoặc hàng thật, không bán hàng giả - hàng thật song song, nên người tiêu dùng càng khó để so sánh sự khác biệt.

Cơ quan chức năng nhận định, các hành vi sản xuất, tiếp thị, mua bán hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam đang có xu hướng gia tăng, đa dạng về chủng loại và tinh vi về hình thức. Điều này đã và đang gây không ít khó khăn cho công tác thực thi, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, thiệt hại cho cả doanh nghiệp sản xuất và người tiêu dùng.

Thực tế mới đây, lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội đã tiến hành kiểm tra và phát hiện hàng chục kg lê có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu lê Hàn Quốc. Các đối tượng thiết kế tem, mác trên sản phẩm giống với nhãn mác lê Hàn khiến người tiêu dùng dễ bị nhầm lẫn.

Trước vấn đề này, đại diện Bộ Nông nghiệp Hàn Quốc, cho biết người tiêu dùng có thể kiểm tra trên từng quả lê có mã QR, hay tem 7 màu (tem chống hàng giả hologram). Ngoài ra cần kiểm tra nhãn mác để có thông tin của nơi xuất xứ, nhà xuất khẩu, nhập khẩu... để có thể phân biệt sản phẩm.

Hiện đang là thời điểm nhiều doanh nghiệp tập trung đẩy mạnh sản xuất, kinh doanh để đáp ứng nhu cầu mua sắm của người dân vào cuối năm và dịp Tết Nguyên đán Giáp Thìn 2024. Bước vào cao điểm mua sắm, cũng là lúc các đối tượng xấu gia tăng sản xuất các sản phẩm nhái thương hiệu nổi tiếng nhằm thu lợi bất chính.

Hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ còn được rao bán tràn lan trên môi trường trực tuyến. Việc các sàn thương mại điện tử không yêu cầu người bán công khai thông tin, công ty chuyển phát không phải chịu trách nhiệm về nguồn gốc hàng hóa là những lỗ hổng trong công tác quản lý, vô tình tiếp tay cho các đối tượng xấu.

Để chặn mối nguy mua hàng giả, đòi hỏi các cơ quan quản lý phải sửa đổi, thống nhất các quy định, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, tăng nặng chế tài xử lý đối với chủ thể vi phạm.

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, bà Nguyễn Thị Thu Hoài, Phó Viện trưởng cho biết: Dịp Tết Nguyên đán cũng là lúc nhu cầu tiêu thụ hàng hoá của người dân tăng cao. Lợi dụng thời điểm này, các đối tượng thường sản xuất, vận chuyển với số lượng lớn các loại hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ để đưa vào thị trường. Tính riêng 6 tháng đầu năm 2023, Ban chỉ đạo 389 Quốc gia công bố xử lý 66.049 vụ việc vi phạm (tăng 22,10% so với cùng kỳ năm 2022) đã gióng lên một hồi chuông báo động cho tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ hiện nay.

Cần sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng chức năng

Chia sẻ tại Toạ đàm, TS. Hà Nguyệt Thu, Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), cho rằng tại Việt Nam, hiện nay “Biện pháp dân sự, biện pháp hành chính và biện pháp hình sự” là 3 biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Ngoài ra, ở Việt Nam còn có biện pháp kiểm soát biên giới dành cho các cửa khẩu giúp biên giới các nước. Vai trò của 3 cơ quan trong việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ, cụ thể: Cơ quan thực thi (Thanh tra Bộ Khoa học và Công nghệ): Có thẩm quyền xử lý xâm phạm, chịu trách nhiệm trong phạm vi thẩm quyền; Với Cục Sở hữu trí tuệ: Cung cấp ý kiến chuyên môn, chịu trách nhiệm trong phạm vi thực hiện chức năng quản lý hành chính; Viện Khoa học Sở hữu trí tuệ: Cung cấp kết luận giám định, chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết luận giám định.

Tuy nhiên, theo TS. Thu phải có quyền mới bảo vệ quyền được, các doanh nghiệp phải có giấy chứng nhận quyền sở hữu. Trước hết, các doanh nghiệp cần phải đi đăng ký quyền bảo vệ sở hữu trí tuệ, từ đó thực hiện quyền được bảo vệ.

TS Hà Nguyệt Thu cũng lưu ý, rằng các doanh nghiệp cần phải tránh việc làm dụng quyền sở hữu trí tuệ đặc biệt các doanh nghiệp cần nắm vững trình tự, thủ tục thực thi quyền sở hữu trí tuệ trong hoạt động kinh doanh, sản xuất của doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay để từ đó sử dụng nhãn hiệu đúng cách.

Trong khi đó, một số chuyên gia cho rằng cần tạo điều kiện phát triển các sản phẩm, thương hiệu nội địa có chất lượng, uy tín có thể tiếp cận tới người tiêu dùng. Riêng về tình hình hàng giả, hàng kém chất lượng và công tác xử lý, Các nhà chuyên môn tại Toạ đàm, cho biết tình trạng vi phạm hành chính về hàng lậu, hàng giả, hàng xâm phạm quyền SHTT, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, vi phạm về an toàn thực phẩm (ATTP) ngày một phức tạp, tinh vi hơn, diễn ra trực tiếp và cả trên môi trường mạng.

Nhìn lại sau 02 năm ảnh hưởng bởi đại dịch Covid, thói quen tiêu dùng của người dân thay đổi tạo động lực phát triển cho thương mại điện tử. Các đối tượng kinh doanh online lập nhiều tài khoản Facebook và chạy quảng cáo, ảnh chụp sản phẩm tương đối chuyên nghiệp và không có địa chỉ, số điện thoại hoặc địa chỉ chung chung, khi khách hàng hỏi thì chỉ nhận inbox (nhắn tin riêng). Thậm chí, một số đối tượng còn bỏ tiền thuê các cá nhân có sức ảnh hưởng, nổi tiếng để livestream (phát trực tiếp) bán hàng cho mình, từ đó có thể chốt hàng nghìn đơn mỗi ngày.

Trước thực trạng này, các chuyên gia và đại diện cơ quan chức năng cho rằng việc chống hàng giả hiện còn nhiều khó khăn. Công tác kiểm tra xử lý hàng giả, hàng nhái mới chỉ giải quyết được phần ngọn của vấn đề. Điều quan trọng nhất là làm sao để tuyên truyền cho người dân, người tiêu dùng mua hàng biết cách phòng tránh. Hơn nữa, hàng giả hiện đang thể hiện ở nhiều hình thức, đòi hỏi cơ quan có trách nhiệm thường xuyên kiểm tra, kiểm soát, cập nhật.

Theo ông Nguyễn Huy Cường – nguyên Đội trưởng Đội quản lý thị trường số 24 Hà Nội, đề xuất giải pháp, kiến nghị Chính phủ xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia về xử lý vi phạm hành chính cũng như cơ chế liên thông, trao đổi dữ liệu cơ sở giữa các bộ, ngành để xây dựng một số dữ liệu quốc gia phục vụ hoạt động xử lý vi phạm hành chính. Và kịp thời sửa đổi các quy định quản lý trong thương mại điện tử nhằm khắc phục các vướng mắc: truy xuất đối tượng kinh doanh TMĐT, nắm thông tin, phát hiện vi phạm trên môi trường mạng, truy xuất, lưu trữ các giao dịch TMĐT, hàng hóa giao dịch, trên trang web bán hàng hoặc qua mạng xã hội…

Ngoài ra, các nhà chuyên môn cũng cho rằng cần đẩy mạnh hơn nữa công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, giáo dục phòng ngừa, ngăn chặn buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Phải xác định đây là một trong những công tác trọng tâm của các cơ quan, ban, ngành, với sự tham gia tích cực của các cơ quan truyền thông, tổ chức đoàn thể, hoạt động tuyên truyền phải đa dạng, phong phú hơn, phù hợp với tình hình thực tế.

Thái Đạt