Ủy ban châu Âu hôm thứ Tư công bố kế hoạch đầy tham vọng nhằm tăng cường hỗ trợ các doanh nghiệp trong khối có thể cạnh tranh công bằng với Mỹ trong cuộc đua trở thành trung tâm sản xuất xe điện và các sản phẩm xanh khác, đồng thời giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.
EU phụ thuộc rất nhiều vào Trung Quốc về đất hiếm và lithium, những nguyên liệu quan trọng cho quá trình chuyển đổi xanh. Ảnh: Reuters
Dẫn lời người đứng đầu Ủy ban châu Âu (EC), bà Ursula von der Leyen, Reuters cho rằng EU sẽ tăng cường tái sử dụng các quỹ hiện có, phê duyệt nhanh hơn các dự án xanh và thúc đẩy nâng cao kỹ năng cũng như ký kết các hiệp định thương mại để đảm bảo nguồn cung cấp nguyên liệu thô quan trọng cho thực hiện kế hoạch này một cách hiệu quả.
Đây một phần là phản ứng đối với các chương trình hỗ trợ trị giá hàng tỷ đô la của Trung Quốc và Hoa Kỳ, bao gồm cả Đạo luật Giảm lạm phát của Hoa Kỳ. Theo bà Leyen, “các nền kinh tế lớn đang đẩy mạnh đầu tư vào các ngành công nghiệp có phát thải ròng bằng không. Và chúng tôi cũng đang xem xét vấn đề này trong nỗ lực tạo ra sân chơi công bằng, bình đẳng trên toàn cầu”.
Kế hoạch này được đưa ra khi nhiều nhà lãnh đạo EU lo ngại rằng các khoản trợ cấp xanh trị giá 369 tỷ đô la Mỹ trong luật pháp Hoa Kỳ sẽ khuyến khích các công ty rời khỏi EU, đưa Mỹ trở thành nước dẫn đầu về công nghệ xanh. Trong khi đó, bản thân EU vốn đang phụ thuộc rất nhiều vào Trung Quốc về đất hiếm và lithium, những nguyên liệu quan trọng cho quá trình chuyển đổi xanh.
Theo ước tính của cơ quan Năng lượng Quốc tế, thị trường năng lượng sạch sản xuất hàng loạt toàn cầu sẽ tăng gấp ba lần lên khoảng 650 tỷ đô la Mỹ mỗi năm vào năm 2030, với các công việc sản xuất liên quan tăng hơn gấp đôi. Và Liên minh châu Âu muốn một phần của hành động này.
“Chúng tôi biết rằng, tương lai nền kinh tế là không phát thải ròng và vị trí của nó sẽ được quyết định. Chúng tôi muốn trở thành một phần quan trọng của ngành công nghiệp này trên toàn cầu”, von der Leyen nói.
Người đứng đầu EC đề xuất, tạm thời nới lỏng các quy tắc viện trợ của nhà nước đối với các khoản đầu tư vào năng lượng tái tạo hoặc ngành công nghiệp cacbon (thu hồi và lưu trữ carbon) cho đến cuối năm 2025. EU dự kiến sẽ ban hành "Đạo luật Công nghiệp không phát thải ròng" tăng tốc cấp phép cho các nhà sản xuất trong lĩnh vực công nghệ quan trọng đối với mục tiêu khí hậu của khối. Bao gồm thu hồi và lưu trữ carbon, năng lượng tái tạo, sản xuất hydro và pin tái tạo.
Ngoài ra, EU cũng đặt mục tiêu mở rộng danh sách các công nghệ xanh vào năm 2030, đưa ra các tiêu chí để xác định các dự án công nghệ sạch chiến lược, đồng thời có thể sẽ đặt ra những tiêu chuẩn chung của khối đối với sản phẩm được coi là bền vững hoặc "không phát thải ròng".
Tuy nhiên, kế hoạch công nghiệp xanh của châu Âu vẫn chưa thể đạt được sự đồng thuận từ các thành viên nội khối.
Ngoài Đức, quốc gia ủng hộ mạnh mẽ nhất đối với đề xuất của EC, có không ít quốc gia thành viên như Italy, Phần Lan, Đan Mạch, Thụy Điển, Hà Lan, Áo, Cộng hòa Séc và Ba Lan bày tỏ phản đối kế hoạch, nhất là việc nới lỏng các quy định trợ cấp nhà nước, bởi điều này không đảm bảo được sự cạnh tranh bình đẳng giữa doanh nghiệp của các nước thành viên, khi mà Pháp và Đức có thể chi nhiều tiền trợ cấp cho doanh nghiệp của mình.
Giới phân tích châu Âu nhận định, một cuộc chạy đua trợ cấp giữa các nước thành viên đang phủ bóng lên nền kinh tế châu Âu khi EC thất bại trong việc đề xuất thiết lập các quỹ tài trợ chung mới để các quốc gia thành viên nhỏ hơn và nghèo hơn sử dụng, nhằm bù đắp cho các khoản viện trợ nhà nước mà các nước giàu như Đức, Pháp trợ cấp cho doanh nghiệp của mình. Bằng cách xây dựng chiến lược gắn liền với các chương trình trợ cấp quốc gia, đề xuất của EC không tạo ra được một chiến lược công nghiệp châu Âu mang tính phối hợp và gắn kết. Điều này tiềm ẩn nguy cơ khiến chính phủ các nước châu Âu áp dụng chính sách chống lại những khoản viện trợ nhà nước của nhau.
EC hy vọng kế hoạch này sẽ nhận được sự ủng hộ từ các nước thành viên trong Hội nghị thượng đỉnh EU diễn ra trong hai ngày (9-10/2) tới nhưng cũng dự tính quá trình thảo luận sẽ không dễ dàng.
Thái Đạt