Còn nhiều vấn đề tồn tại trong quản lý hoạt động mua bán vàng miếng

Theo đại diện từ Bộ Công Thương, quản lý hoạt động mua bán vàng miếng còn tồn tại nhiều bất cập như: Thiếu một cơ sở tập trung; khó kiểm soát về chất lượng; hóa đơn mua bán vàng chưa minh bạch; chênh lệch giá lớn dễ dẫn đến buôn lậu. giao dịch không báo cáo, không nộp thuế, khiến cơ quản quản lý khó kiểm soát...

Vàng luôn hấp dẫn giới buôn lậu

Tại Tọa đàm với chủ đề “Sàn giao dịch vàng: Minh bạch thị trường và ổn định kinh tế vĩ mô” được Báo Tiền Phong tổ chức sáng 18/11, Ông Phan Quốc Đông - Phó Chi cục trưởng, Chi cục Điều tra chống buôn lậu, Cục Hải quan, Bộ Tài chính cho biết, vàng luôn hấp dẫn giới buôn lậu vì giá trị cao, dễ sở hữu và có khả năng giữ giá trong bối cảnh biến động như chiến tranh hay lạm phát. Tính thanh khoản quốc tế lớn cùng tâm lý tích trữ vàng lâu đời của người Việt khiến nhu cầu thị trường luôn cao.

Điều kiện địa lý với đường biên dài hơn 4.000 km nhưng chỉ có 157 cửa khẩu và 88 điểm kiểm soát khiến nguy cơ buôn lậu vàng luôn hiện hữu. Khi giá trong nước chênh lệch và nhu cầu tăng, rủi ro buôn lậu càng lớn.

Thời gian qua, Cục Hải quan đã triển khai nhiều biện pháp nghiệp vụ, trong đó có Kế hoạch 2088 và chỉ thị ngày 4/11, xác định chống buôn lậu vàng là nhiệm vụ trọng tâm. Dù đã phát hiện nhiều vụ việc, nhưng mỗi vụ thường có giá trị lớn, điển hình trên tuyến đường bộ khoảng 10kg. Lượng vàng xử lý có thể cao hơn khi phối hợp với các lực lượng khác.

Về giải pháp bền vững, Cục Hải quan cho rằng cần xem xét lại chính sách quản lý để giảm áp lực buôn lậu; tham khảo kinh nghiệm quốc tế như đánh thuế vàng bán ra; minh bạch hoạt động vàng trang sức; và triển khai hiệu quả các quy định mới như Nghị định 232 và Chỉ thị 35. Hiện chưa ghi nhận xuất khẩu vàng chính thức theo các quy định này. Từ đầu năm, có 65 hồ sơ nhập khẩu (26 triệu USD) và 22 hồ sơ xuất khẩu (4,2 tỷ USD), chủ yếu là vàng gia công.

Đặc biệt, cần sớm có hướng dẫn cụ thể để chính sách quản lý vàng đi vào thực tế, tạo minh bạch cho thị trường và giúp hoạt động xuất nhập khẩu không bị "dồn nén", đồng thời mở rộng lựa chọn pháp lý cho người dân.

Bất cập quản lý mua bán vàng miếng

Tại tọa đàm, ông Nguyễn Đức Lê - Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương nhận định, nguồn cung cầu, đối với vàng chế tác, trang sức, vàng tiêu dùng… chúng ta có nguồn cung đáp ứng tương đối đủ. Chỉ có nguồn cung về vàng miếng đôi khi có hạn chế về nhập khẩu nhất là thời gian gần đây khi có nhu cầu trong nước lớn, cung hạn chế, nhu cầu cao tạo nên nút thắt cổ chai đẩy giá vàng lên cao. Điều này xuất phát từ việc người việt Nam có truyền thống mua tích sản, tiết kiệm, cưới xin thường tặng vàng nên nhu cầu rất cao, tạo nên cơn sốt tăng giá.

Ông Nguyễn Đức Lê cho biết, có nhiều vấn đề tồn tại trong quản lý hoạt động mua bán vàng miếng. Cụ thể, thiếu một cơ sở tập trung: các cửa hàng chủ yếu bán lẻ không có cơ sở dữ liệu kết nối trực tuyến với cơ quan quản lý nhà nước, không theo dõi được lượng hàng mua bán trực tuyến.

Khó kiểm soát về chất lượng: Mặc dù do nhà nước quản lý nhưng việc vàng miếng, vàng giả trôi nổi trên thị trường vẫn có.

Hóa đơn mua bán vàng chưa minh bạch: Nhiều cửa hàng không xuất hóa đơn và chỉ mua bán bằng tiền mặt dẫn đến giao dịch không được công khai, khai báo doanh thu thấp hơn thực tế dẫn đến thất thu thuế.

Chưa có cơ chế giám sát đồng bộ: Cơ chế phối hợp giữa các đơn vị quản lý chưa thật sự sát sao, đồng bộ. Các đơn vị chưa có kết nối dữ liệu khác nhau. Chưa có hệ thống cảnh báo sớm. Các đơn vị kiểm tra chưa thường xuyên.

Chênh lệch giá vàng với chợ đen lớn: Chênh lệch giá lớn dễ dẫn đến buôn lậu. giao dịch không báo cáo, không nộp thuế, khiến cơ quản quản lý khó kiểm soát

Giá niêm yết và giá bán không chính xác: Có lúc cao hơn lúc thấp hơn tùy thời điểm. lúc khan hàng nhiều đơn vị găm hàng gây khó khăn cho công tác quản lý nhất là với lượng vàng chế tác vàng lẻ trong dân.

Nhu cầu vàng tăng đột biến do tâm lý chung của người dân: Người dân đổ xô đi mua vàng khi nghe giá vàng tăng, gây nên những cơn sốt bất thường cho tị trường, khó khăn cho công tác quản lý. Cửa hàng có thể tự ý nâng giá trong 1 vài thời điểm.

Ông Nguyễn Đức Lê cảnh báo nhiều rủi ro khi người dân mua vàng chợ đen, từ việc không có kiểm định chất lượng, không hóa đơn, giá bị đẩy cao hơn thị trường, đến nguy cơ bị lừa đảo hoặc mất an toàn khi giao dịch. Các hoạt động đầu cơ, găm hàng tại khu vực chợ đen làm suy yếu nỗ lực quản lý giá của Nhà nước, gây mất kiểm soát thị trường, ảnh hưởng đến ổn định tiền tệ và niềm tin của người dân.

TS. Cấn Văn Lực - chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, tthành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng cho rằng, vấn đề quan trọng nhất hiện nay là xác định rõ phạm vi vàng cần quản lý. Vàng miếng, vàng thỏi - vốn mang tính đầu tư, dự trữ và liên quan trực tiếp đến ổn định tài chính - phải tiếp tục được quản lý chặt.

Trong khi đó, vàng trang sức hay vàng thủ công mỹ nghệ mang tính tiêu dùng và hàm lượng giá trị gia công cao, do đó cần cân nhắc mức độ quản lý phù hợp, tránh áp đặt cơ chế như đối với vàng miếng, gây tốn kém và không cần thiết.

Việt Nam cũng cần nhìn nhận lại mức độ “vàng hoá” của nền kinh tế, xác định mức độ tích trữ vàng trong dân, công khai minh bạch dữ liệu và kiên định chấm dứt hoàn toàn quan hệ vay - mượn bằng vàng để giảm rủi ro hệ thống. Về chênh lệch giá vàng trong nước - quốc tế, yếu tố cấp bách là tăng cung hợp pháp. Điều này gồm giảm chi phí chế tác, chuẩn hóa quy cách vàng miếng, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong nhập khẩu và sản xuất để nguồn cung không còn khan hiếm.

Khi việc tiếp cận vàng trở nên quá khó, tâm lý tò mò và đổ xô mua càng tăng, đẩy thị trường vào bất ổn. Do đó, cần minh bạch hoá thị trường và song song tạo ra các kênh đầu tư hấp dẫn khác để người dân chuyển hướng dòng tiền sang sản xuất - kinh doanh thay vì đầu cơ vàng. Bên cạnh đó, công tác chống buôn lậu vàng phải được đẩy mạnh, đồng thời triển khai đầy đủ Nghị định 232 để tăng cung vàng miếng một cách hợp pháp và minh bạch.

Anh Đào