Nghị định 390/2026/NĐ-CP điều chỉnh nhiều quy định về quản lý kinh doanh vàng, từ đơn giản hóa điều kiện sản xuất vàng trang sức đến hạ ngưỡng thanh toán không dùng tiền mặt, tăng cường giám sát dữ liệu và dòng tiền trên thị trường.
Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 390/2026/NĐ-CP ngày 16/10/2026 đánh dấu bước điều chỉnh mới trong khuôn khổ pháp lý đối với hoạt động kinh doanh vàng. Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 232/2025/NĐ-CP, nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý theo hướng minh bạch, phù hợp hơn với thực tiễn và yêu cầu cải cách thủ tục hành chính.
Đáng chú ý, chính sách mới vừa giảm bớt điều kiện gia nhập thị trường đối với lĩnh vực vàng trang sức, mỹ nghệ, vừa tăng yêu cầu kiểm soát giao dịch, quản lý dữ liệu và thực hiện nghĩa vụ pháp lý của các tổ chức, cá nhân kinh doanh vàng. Nghị định có hiệu lực từ ngày 16/10/2026.
Siết minh bạch giao dịch, đổi cách quản lý thị trường vàng
(Ảnh: Hoàng Triều)
Giảm điều kiện kinh doanh, tăng trách nhiệm hậu kiểm
Một trong những thay đổi đáng chú ý của Nghị định 390/2026/NĐ-CP là điều chỉnh phương thức quản lý hoạt động sản xuất, gia công, mua bán vàng trang sức, mỹ nghệ theo hướng giảm điều kiện kinh doanh và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
Theo quy định mới, hoạt động sản xuất, gia công, kinh doanh mua bán vàng trang sức, mỹ nghệ không còn thuộc nhóm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Đồng thời, các quy định về điều kiện, trách nhiệm kinh doanh và Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ được bãi bỏ theo nội dung sửa đổi tại Nghị định.
Thay đổi này giúp giảm bớt thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp và cá nhân tham gia thị trường. Đối với các cơ sở sản xuất, gia công vàng trang sức, mỹ nghệ, việc không còn phải đáp ứng điều kiện kinh doanh theo cơ chế cấp giấy chứng nhận trước đây có thể giúp tiết kiệm thời gian, chi phí tuân thủ và nâng cao tính chủ động trong tổ chức hoạt động.
Theo quy định chuyển tiếp, Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ được Ngân hàng Nhà nước cấp trước ngày 16/10/2026 không còn là điều kiện bắt buộc để tiếp tục hoạt động sản xuất. Các hồ sơ đề nghị cấp, sửa đổi, bổ sung giấy chứng nhận đã nộp nhưng chưa được giải quyết cũng sẽ được cơ quan có thẩm quyền chấm dứt xử lý theo quy định mới.
Tuy nhiên, việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh không đồng nghĩa với việc các chủ thể được miễn trừ trách nhiệm pháp lý. Các tổ chức, cá nhân vẫn phải tuân thủ đầy đủ quy định về chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn, đo lường, nhãn hàng hóa, niêm yết giá, hóa đơn, chứng từ, thuế, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường, quyền lợi người tiêu dùng và phòng, chống rửa tiền.
Trong khi đó, hoạt động sản xuất vàng miếng và kinh doanh mua bán vàng miếng vẫn thuộc nhóm ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, phải được Ngân hàng Nhà nước cấp giấy phép theo quy định. Hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu vàng nguyên liệu cũng tiếp tục chịu sự quản lý thông qua giấy phép và hạn mức, trừ những trường hợp được áp dụng cơ chế riêng theo Nghị định.
Nghị định đồng thời điều chỉnh quy định về nhập khẩu vàng nguyên liệu phục vụ sản xuất, gia công vàng trang sức, mỹ nghệ. Theo đó, doanh nghiệp có đăng ký hoạt động phù hợp và có hợp đồng gia công với nước ngoài có thể được Ngân hàng Nhà nước xem xét cấp giấy phép nhập khẩu nguyên liệu để thực hiện hợp đồng và xuất khẩu sản phẩm gia công. Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đáp ứng điều kiện theo quy định cũng được xem xét cấp giấy phép nhập khẩu hằng năm căn cứ vào năng lực sản xuất và tình hình thực hiện hợp đồng.
Bên cạnh đó, một số dạng vàng nguyên liệu như dây, ống và vàng dùng để sản xuất linh kiện điện tử, thiết bị điện tử, thiết bị y tế được bổ sung vào nhóm trường hợp có thể xuất khẩu, nhập khẩu theo Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, không phải xin giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu của Ngân hàng Nhà nước. Việc thực hiện vẫn phải tuân thủ pháp luật về hải quan và các quy định chuyên ngành liên quan.
Những điều chỉnh này hướng tới tháo gỡ vướng mắc về nguồn nguyên liệu, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất và gia công, đồng thời mở rộng dư địa phát triển cho các ngành công nghiệp có sử dụng vàng.
Hạ ngưỡng thanh toán tiền mặt, tăng khả năng giám sát
Một điểm mới có tác động trực tiếp đến hoạt động mua bán vàng là quy định về phương thức thanh toán. Theo Nghị định 390/2026/NĐ-CP, giao dịch mua, bán vàng có giá trị từ 5 triệu đồng trong ngày trở lên của một khách hàng phải thực hiện bằng phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định của pháp luật.
So với quy định trước đó tại Nghị định 232/2025/NĐ-CP, ngưỡng giá trị phải thanh toán không dùng tiền mặt được giảm từ 20 triệu đồng xuống còn 5 triệu đồng. Phạm vi phương thức thanh toán cũng được mở rộng, bao gồm chuyển khoản, séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thẻ ngân hàng, ví điện tử và các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt khác theo quy định.
Việc hạ ngưỡng này đưa thêm nhiều giao dịch mua bán vàng vào phạm vi kiểm soát thông qua hệ thống thanh toán. Qua đó, cơ quan quản lý có thêm cơ sở đối chiếu thông tin giao dịch, theo dõi dòng tiền và hỗ trợ công tác phòng, chống rửa tiền, hạn chế thất thu thuế.
Đối với doanh nghiệp kinh doanh vàng và khách hàng, quy định mới đòi hỏi sự chủ động hơn trong lựa chọn phương thức thanh toán, lưu giữ chứng từ và bảo đảm giao dịch tuân thủ quy định. Các đơn vị kinh doanh cũng cần rà soát quy trình bán hàng, hệ thống kế toán và hướng dẫn nhân viên thực hiện đúng yêu cầu, tránh phát sinh sai sót trong quá trình giao dịch.
Song song với kiểm soát thanh toán, Nghị định tăng cường yêu cầu quản lý dữ liệu đối với các doanh nghiệp và ngân hàng thương mại được cấp giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu vàng. Các đơn vị thuộc diện áp dụng phải xây dựng hệ thống thông tin để xử lý, lưu trữ đầy đủ, chính xác dữ liệu liên quan đến hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, mua bán, sử dụng và tồn kho vàng nguyên liệu; đồng thời kết nối, cung cấp thông tin cho Ngân hàng Nhà nước theo quy định.
Chế độ báo cáo tiếp tục được thực hiện, trong khi Ngân hàng Nhà nước có trách nhiệm thanh tra, kiểm tra hoạt động sản xuất, kinh doanh mua bán vàng miếng, xuất nhập khẩu vàng và việc chấp hành các quy định về giấy phép, hạn mức, báo cáo, mua bán, sử dụng vàng nguyên liệu nhập khẩu.
Việc tăng cường quản lý dữ liệu cho thấy định hướng điều hành không chỉ tập trung vào điều kiện gia nhập thị trường mà còn chú trọng khả năng giám sát hoạt động thực tế. Khi dữ liệu giao dịch và dòng nguyên liệu được ghi nhận đầy đủ hơn, cơ quan quản lý có thêm công cụ để phát hiện bất thường, nâng cao hiệu quả kiểm tra và tăng tính tuân thủ của các chủ thể tham gia thị trường.
Nhìn tổng thể, Nghị định 390/2026/NĐ-CP kết hợp hai hướng điều chỉnh: đơn giản hóa thủ tục đối với vàng trang sức, mỹ nghệ và tăng cường kiểm soát đối với các hoạt động có tác động lớn đến thị trường vàng. Hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào quá trình triển khai, khả năng kết nối dữ liệu và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp, người dân.
Về dài hạn, việc hoàn thiện cơ chế quản lý theo hướng minh bạch, hiện đại và phù hợp với thực tiễn được kỳ vọng góp phần xây dựng thị trường vàng hoạt động ổn định, hạn chế các rủi ro phát sinh từ giao dịch thiếu minh bạch, đồng thời tạo môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp.
Phượng Hòa