Khu công nghiệp cần nâng cấp để đón dòng vốn FDI mới

Dòng vốn FDI đang đặt ra yêu cầu mới đối với các khu công nghiệp khi lợi thế về quỹ đất, chi phí và ưu đãi không còn đủ để tạo sức cạnh tranh. Nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến năng lượng, logistics, nhân lực, công nghệ và khả năng kết nối chuỗi cung ứng, buộc khu công nghiệp phải chuyển từ cung cấp mặt bằng sang xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ dự án trong suốt quá trình đầu tư và vận hành.

Tại Diễn đàn Kết nối Đầu tư Hệ sinh thái Công nghiệp Việt Nam - VIPFA Industrial Connect 2026 diễn ra tại Hà Nội, yêu cầu này được đặt ra trong bối cảnh dòng vốn quốc tế đang tái cấu trúc theo hướng ưu tiên công nghệ, chuyển đổi xanh và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.

Diễn đàn quy tụ gần 150 đại biểu từ doanh nghiệp FDI, chủ đầu tư khu công nghiệp, ngân hàng, tổ chức tài chính và doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng. Sự tham gia của nhiều nhóm chủ thể cho thấy thu hút đầu tư không còn là câu chuyện riêng của địa phương hay chủ đầu tư hạ tầng, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng kết nối của cả hệ sinh thái.

Theo ông Trương Minh, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), trong 8 tháng năm 2026, tổng vốn FDI đăng ký mới, điều chỉnh và góp vốn, mua cổ phần đạt hơn 40,6 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ. Vốn FDI thực hiện ước đạt 17,25 tỷ USD, tăng 12%.

Quy mô dòng vốn tiếp tục tăng cho thấy sức hút của Việt Nam, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với nơi tiếp nhận đầu tư. Nhà đầu tư hiện không chỉ tính toán chi phí đất đai hay ưu đãi mà còn xem xét chất lượng hạ tầng, khả năng cung ứng năng lượng, logistics, nguồn nhân lực, mạng lưới nhà cung cấp và thời gian đưa dự án vào vận hành.

Đặc biệt, khi dòng vốn mới hướng nhiều hơn vào công nghệ số, năng lượng và các ngành công nghiệp công nghệ cao, những yêu cầu này càng trở nên rõ nét. Bài toán thu hút FDI vì vậy đang chuyển từ chuẩn bị quỹ đất sang xây dựng năng lực phục vụ nhà đầu tư.

Khu công nghiệp phải có năng lực phục vụ nhà đầu tư

Theo TS. Phan Hữu Thắng, Chủ tịch VIPFA, sau gần 40 năm thu hút FDI, Việt Nam cần đánh giá dòng vốn không chỉ qua quy mô mà còn ở công nghệ, năng suất, đổi mới sáng tạo, đào tạo nhân lực, liên kết doanh nghiệp, giá trị gia tăng và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Cách tiếp cận này cũng đặt ra yêu cầu mới đối với mô hình khu công nghiệp. Nếu trước đây lợi thế chủ yếu nằm ở vị trí, quỹ đất, giao thông và hạ tầng kỹ thuật, thì khu công nghiệp thế hệ mới cần tích hợp thêm năng lượng sạch, logistics thông minh, dữ liệu, công nghệ, dịch vụ tài chính, nghiên cứu và phát triển, nhân lực và mạng lưới nhà cung ứng.

Với các ngành như bán dẫn, điện tử, cơ khí chính xác, trí tuệ nhân tạo hay công nghiệp xanh, những yếu tố này có thể tác động trực tiếp đến quyết định lựa chọn địa điểm. Một khu công nghiệp có mặt bằng sẵn sàng nhưng thiếu nguồn điện ổn định, dịch vụ logistics phù hợp hoặc nhân lực đáp ứng yêu cầu kỹ thuật sẽ khó tạo lợi thế nếu đặt cạnh những địa điểm có hệ sinh thái hoàn chỉnh hơn.

Do đó, khu công nghiệp không chỉ cần cung cấp địa điểm để doanh nghiệp đặt nhà máy mà còn phải trở thành nền tảng giúp nhà đầu tư rút ngắn thời gian chuẩn bị, tổ chức sản xuất, tiếp cận dịch vụ và kết nối với thị trường.

Luật sư Nguyễn Hồng Chung, Chủ tịch hệ sinh thái DVL IPT, cho rằng hạ tầng phục vụ nhà đầu tư cần được nhìn theo nghĩa rộng hơn. Bên cạnh giao thông và hạ tầng kỹ thuật, doanh nghiệp còn cần hạ tầng tài chính, pháp lý và các dịch vụ chuyên biệt.

Theo đó, chính quyền địa phương, chủ đầu tư khu công nghiệp và doanh nghiệp dịch vụ cần hình thành chuỗi hỗ trợ xuyên suốt, từ khi nhà đầu tư khảo sát địa điểm, thực hiện thủ tục đến khi dự án đi vào vận hành.

Cách tiếp cận này cũng được thể hiện tại VIPFA Industrial Connect 2026 thông qua hoạt động kết nối 1-1 theo nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp. Nhà đầu tư, chủ đầu tư khu công nghiệp, tổ chức tài chính và doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng được kết nối để tìm kiếm cơ hội hợp tác thực tế thay vì chỉ dừng ở hoạt động giao lưu.

Thu hút FDI phải tạo được giá trị lan tỏa

Một thay đổi quan trọng khác trong tư duy thu hút FDI là chuyển trọng tâm từ việc có thêm dự án sang tạo ra giá trị sau khi dự án đi vào hoạt động.

Theo ông Trương Minh, cùng với thu hút đầu tư, Việt Nam cần ưu tiên các dự án công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển, kinh tế số, kinh tế xanh và phát triển bền vững. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ở góc độ này, hiệu quả của một khu công nghiệp không chỉ thể hiện ở số lượng nhà máy hay tỷ lệ lấp đầy. Một hệ sinh thái có nhiều doanh nghiệp nhưng thiếu doanh nghiệp hỗ trợ, thiếu kết nối cung ứng hoặc chưa tạo được liên kết với doanh nghiệp trong nước sẽ khó phát huy đầy đủ tác động lan tỏa của dòng vốn FDI.

Ông Lê Hữu Quang Huy, Phó Chủ tịch VIPFA, cho rằng các mắt xích của hệ sinh thái công nghiệp đã hiện diện: nhà đầu tư cần địa điểm, khu công nghiệp cần nhà đầu tư, ngân hàng cung cấp vốn, còn doanh nghiệp Việt Nam tìm kiếm cơ hội tham gia chuỗi cung ứng. Vấn đề là tạo ra cơ chế để những nguồn lực này kết nối với nhau và chuyển hóa thành các cơ hội đầu tư, sản xuất, kinh doanh cụ thể.

Từ góc độ cạnh tranh, các khu công nghiệp trong giai đoạn tới sẽ không chỉ cạnh tranh về giá thuê đất hay vị trí. Khả năng cung cấp dịch vụ, kết nối nguồn lực và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình triển khai dự án sẽ ngày càng trở thành một phần quan trọng của năng lực cạnh tranh.

Khi nhà đầu tư có thể tiếp cận nhanh hơn với nguồn năng lượng, logistics, nhân lực, tài chính, nhà cung cấp và các dịch vụ chuyên môn, khu công nghiệp sẽ có thêm điều kiện để đáp ứng yêu cầu của những dòng vốn có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn.

Bài toán thu hút FDI vì vậy đang chuyển từ "mời nhà đầu tư vào" sang tạo điều kiện để nhà đầu tư phát triển lâu dài. Khi chất lượng dòng vốn được đặt song song với quy mô, năng lực của hệ sinh thái công nghiệp sẽ trở thành một yếu tố quan trọng trong việc đón nhận, giữ chân và tạo hiệu ứng lan tỏa từ FDI đối với nền kinh tế trong nước.

Thanh Phong