Nguồn thu ngoài lãi đang trở thành “điểm tựa” lợi nhuận cho các ngân hàng khi biên lãi ròng thu hẹp. Nhiều nhà băng đẩy mạnh mảng dịch vụ, chứng khoán, ngoại hối và bancassurance, vừa giúp lợi nhuận tăng ổn định, vừa mở ra hướng phát triển bền vững hơn cho toàn ngành.
Nguồn thu ngoài lãi trở thành điểm tựa lợi nhuận cho nhiều ngân hàng
Theo tổng hợp từ báo cáo tài chính quý III/2025 của 27 ngân hàng niêm yết, dư nợ cho vay trong 9 tháng đầu năm tăng 15%, song thu nhập lãi thuần chỉ tăng 9,6%. Nguyên nhân chủ yếu đến từ mặt bằng lãi suất cho vay vẫn ở mức thấp, khiến biên lãi ròng (NIM) bị thu hẹp. Để duy trì lợi nhuận và đa dạng hóa nguồn thu, nhiều ngân hàng đã chuyển hướng đẩy mạnh các mảng hoạt động ngoài lãi.
Thực tế cho thấy, nhóm ngân hàng có kết quả tích cực trong 9 tháng qua đều ghi nhận sự đóng góp đáng kể từ các khoản thu ngoài lãi. Tại VIB, lợi nhuận trước thuế đạt hơn 7.040 tỷ đồng, tăng 7% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, nguồn thu ngoài lãi chiếm hơn 19% tổng thu nhập hoạt động, chủ yếu đến từ dịch vụ và thu phí, hai mảng đang duy trì mức tăng trưởng ổn định.
BIDV cũng cho thấy sức bật tương tự với lợi nhuận trước thuế hơn 23.600 tỷ đồng, tăng 7,2% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, nguồn thu ngoài lãi của ngân hàng này tăng tới 38,6%, nhờ hoạt động mua bán chứng khoán kinh doanh và chứng khoán đầu tư sôi động hơn so với năm trước.
Vietcombank ghi nhận khoản đóng góp 3.395 tỷ đồng từ mảng kinh doanh ngoài lãi, tăng 4,2%. Động lực chính đến từ hoạt động chứng khoán, lợi nhuận góp vốn cổ phần và một số hoạt động kinh doanh khác.
Trong nhóm ngân hàng có tăng trưởng mạnh mẽ nhất về thu ngoài lãi, OCB nổi bật với mức tăng 123,1% trong quý III, đạt 507 tỷ đồng. Trong đó, thu từ dịch vụ ngoại tệ tăng 122,9%, còn thu từ hoạt động khác đạt 260 tỷ đồng, tăng 59,7%. Tính lũy kế 9 tháng, hoạt động khác của OCB đem về 494 tỷ đồng, tăng 87,1% so với cùng kỳ, phản ánh hiệu quả từ việc tái cơ cấu danh mục và xử lý nợ chủ động.
Techcombank cũng ghi dấu ấn khi doanh thu ngoài lãi quý III/2025 tăng hơn 1,5 lần so với cùng kỳ. Mảng ngoại hối và đầu tư chứng khoán đều tăng trưởng ba con số, lần lượt 816,5% và 172,2%, tương ứng thu về 559 tỷ đồng và 1.059 tỷ đồng.
Ngoài ra, hoạt động khác và dịch vụ cũng tăng trưởng lần lượt 36% và 16,4%, đóng góp 576 tỷ đồng và 2.266 tỷ đồng. Dù vậy, thu nhập từ góp vốn, mua cổ phần giảm 1%, còn mảng chứng khoán kinh doanh lỗ 150 tỷ đồng, cao hơn nhiều so với mức lỗ 1 tỷ đồng cùng kỳ năm ngoái.
Tại ACB, bức tranh lợi nhuận cho thấy sự chuyển dịch rõ nét. Quý III, lãi thuần từ hoạt động tín dụng giảm 5,6%, nhưng thu ngoài lãi lại tăng 28,7%, đạt 1.615 tỷ đồng.
Nhờ vậy, tỷ lệ thu nhập ngoài lãi trên tổng thu nhập hoạt động đã tăng lên 19,2%, so với mức 15,4% cùng kỳ. Mảng ngoại hối mang về 449 tỷ đồng, tăng 2,7 lần; chứng khoán kinh doanh đạt 367 tỷ đồng, tăng gần 5,2 lần; hoạt động dịch vụ đạt 795 tỷ đồng, tăng 6,5%. Ngược lại, chứng khoán đầu tư và hoạt động khác lỗ lần lượt 30 triệu đồng và 15 tỷ đồng, so với lãi 47 tỷ đồng và 203 tỷ đồng cùng kỳ; lợi nhuận từ góp vốn, mua cổ phần đạt 18 tỷ đồng, giảm 6%.
Không chỉ các ngân hàng lớn, nhiều nhà băng quy mô vừa cũng cho thấy xu hướng tương tự. SeABank ghi nhận tỷ trọng lãi thuần trong tổng thu nhập hoạt động giảm 16,8%; PGBank giảm 13%; NamABank giảm 7,8%. Tuy nhiên, nhờ đẩy mạnh thu phí dịch vụ, bancassurance, ngoại hối và chứng khoán, tổng thu nhập hoạt động của các nhà băng này vẫn tăng, giúp lợi nhuận cải thiện đáng kể so với cùng kỳ năm trước.
Cơ cấu lợi nhuận của ngành ngân hàng đang dịch chuyển rõ rệt, phản ánh sức ép từ biên lãi ròng thu hẹp và xu hướng đa dạng hóa nguồn thu. Mảng ngoài lãi không chỉ giúp cân bằng rủi ro khi tín dụng tăng chậm mà còn trở thành động lực mới để củng cố nền tảng tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tới.
Các chuyên gia cho rằng, ngành ngân hàng đang có nhiều cơ hội tăng lãi nhờ động lực tăng trưởng mới đến từ công ty chứng khoán, tài sản số, vàng.
Động lực tăng trưởng mới của các nhà băng
Nhìn vào bức tranh lợi nhuận quý III, có thể thấy rõ xu hướng chung: những ngân hàng có nguồn thu ngoài lãi tăng mạnh đều là những đơn vị đã xây dựng hệ sinh thái số đa tầng, tận dụng triệt để lợi thế công nghệ để mở rộng mảng dịch vụ. Techcombank, VietinBank, Sacombank, VPBank hay ACB là những cái tên tiêu biểu cho sự chuyển mình này.
Theo ông Vũ Thành Trung, Phó Chủ tịch HĐQT MB, năm 2025, chuyển đổi số tiếp tục là động lực tăng trưởng chủ đạo. Các nền tảng số như App MBBank, BIZ MBBank hay dịch vụ Banking-as-a-Service (BAAS) đang đóng góp mạnh mẽ vào kết quả kinh doanh, từ tăng trưởng khách hàng, tỷ lệ CASA đến doanh thu dịch vụ.
Song song với chuyển đổi số, một xu hướng khác đang lan rộng là mở rộng hệ sinh thái tài chính thông qua các thương vụ mua bán và sáp nhập. Nhiều ngân hàng tăng tốc thâu tóm công ty chứng khoán, bảo hiểm hoặc quản lý quỹ nhằm mở rộng thị phần và tạo chuỗi giá trị khép kín.
PGBank đã thông qua chủ trương mua cổ phần tại các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ hoặc bảo hiểm để trở thành công ty con hoặc công ty liên kết. Sacombank cũng dự kiến đầu tư tối đa 1.500 tỷ đồng để nắm quyền kiểm soát trên 50% một công ty chứng khoán, mở đường cho mảng kinh doanh mới.
Tại hội thảo “Ngành ngân hàng viết tiếp câu chuyện tăng trưởng” tổ chức gần đây, nhiều chuyên gia nhận định động lực mới của hệ thống tài chính ngân hàng đang dần mở rộng sang ba trụ cột: công ty chứng khoán, tài sản số và thị trường vàng.
Ông Lê Khánh Tùng, Trưởng phòng Nghiên cứu ngành dịch vụ tài chính của HSC, cho biết trong 1–3 năm gần đây, tỷ lệ đóng góp lợi nhuận từ các công ty chứng khoán trực thuộc ngân hàng đã tăng đáng kể. Techcombank và VPBank là hai ví dụ điển hình, khi các công ty chứng khoán thành viên (TCBS và VPBankS) đóng góp từ 16–21% lợi nhuận sau thuế tính đến nửa đầu năm 2025.
Một động lực dài hạn khác đến từ thị trường tài sản số, khi Nghị quyết 05 về thí điểm thị trường tài sản số và Luật Công nghiệp số đã tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho hoạt động giao dịch tiền điện tử.
Hiện đã có khoảng 10 công ty chứng khoán và 3 ngân hàng tư nhân lớn tiên phong trong lĩnh vực này. Nếu chính sách được triển khai thành công, quy mô giao dịch tiền điện tử của người Việt có thể đạt tới 700 triệu USD mỗi ngày, tương đương 50% thị trường cổ phiếu, mang lại nguồn thu môi giới khổng lồ cho các công ty chứng khoán và ngân hàng mẹ.
MB hiện cũng đang mở rộng hệ sinh thái sang lĩnh vực kinh doanh tài sản số, hợp tác với một trong ba đối tác hàng đầu thế giới, khẳng định bước đi tiên phong trong chiến lược số hóa toàn diện.
Bên cạnh đó, thị trường vàng đang trở thành “mỏ cơ hội” mới của ngành ngân hàng. Nghị định 232 xóa bỏ cơ chế độc quyền sản xuất vàng miếng SJC, cho phép các ngân hàng thương mại có vốn điều lệ từ 50.000 tỷ đồng trở lên tham gia sản xuất và kinh doanh vàng. Đây được xem là cánh cửa mở ra nguồn thu phi rủi ro mà các nhà băng luôn tìm kiếm.
Không chỉ vậy, quy định mới yêu cầu các giao dịch vàng từ 20 triệu đồng trở lên phải thực hiện qua ngân hàng, giúp gia tăng dòng tiền lưu thông trong hệ thống, đồng thời cải thiện đáng kể tỷ lệ CASA.
Với loạt chính sách mới cùng xu hướng chuyển đổi mạnh mẽ, bức tranh ngân hàng Việt đang hình thành những động lực tăng trưởng mới – vừa số hóa, vừa đa dạng hóa, hướng đến một mô hình tài chính bền vững hơn trong tương lai.
Bình Minh