Với gần 40 năm gắn bó với nghề, gia đình ông Trần Văn Bản (thôn Thượng Cung, xã Tiền Phong, huyện Thường Tín) vẫn giữ được bản sắc truyền thống của nghề làm khuôn bánh trung thu.
Có mặt tại thôn Thượng Cung, PV ghi nhận đây là một làng quê có truyền thống về làm đồ gỗ, đúc tượng. Tuy nhiên đi vào khoảng chừng 200m, PV bắt gặp gia đình ông Bản, một gia đình có thâm niên làm khuôn bánh trung thu suốt mấy chục năm qua.
Ông Bản đang đẽo lại khuôn cho hoàn chỉnh. Các động tác của người nghệ sĩ này rất tỉ mỉ và điêu nghệ.
Ngồi trò chuyện với chúng tôi, bà Tâm (vợ ông Bản) cho hay: “Gia đình làm nghề này được gần 40 năm rồi. Cả làng hiện giờ chỉ còn mỗi gia đình tôi là còn giữ được cái nghề này”.
Được biết, ông Bản sinh ra trong một gia đình làm khuôn bánh trung thu được nên học nghề này từ nhỏ. Còn bà Tâm thì học nghề đúc tượng năm 14 tuổi, sau chuyển sang học nghề là khuôn bánh trung thu.
Có thể thấy, đây cũng là một cơ duyên để hai ông bà về chung một nhà và có hai đứa con cũng đang theo nghiệp truyền thống này của bố mẹ.
Nói về nghề làm khuôn bánh trung thu, ông Bản chia sẻ rằng, toàn bộ khuôn này đều được làm bằng gỗ xà cừ vì gỗ bây giờ rất hiếm, chủ yếu lấy từ các cây đổ hoặc mua từ các cây chặt hạ do các dự án,…Tuy nhiên, gỗ xà cừ lại rất hợp với việc làm khuôn bánh vì gỗ dẻo bền và ít cong vênh sau một thời gian sử dụng.
Các sản phẩm hiện có đều làm từ gỗ xà cừ.
Đặc biệt, so với làm bằng nhựa hay máy móc thì các khuôn bánh làm bằng gỗ này cho ra các sản phẩm bánh có hoa văn y như khuôn, bánh cầm chắc tay, không dễ bị mốc và khuôn bánh dễ bị nứt.
Còn về công đoạn làm khuôn bánh cũng trải qua quá trình phức tạp. Theo đó, các khuôn được tạo lỗ bằng máy khoan, còn các công đoạn đục, đẽo họa tiết,…đều làm thủ công do chính tay người trong gia đình ông làm.
Công việc đẽo họa tiết đòi hỏi sự tỉ mỉ và độ chính xác cao. Các họa tiết càng cầu kì thì đòi hỏi tay nghề cực kì cao. Chính vì thế cho đến thời điểm hiện tại thì chỉ có mỗi gia đình ông Bản là còn giữ đươc nghề và có thể làm được những khuôn bánh có họa tiết đẹp đến như vậy.
Mỗi một ngày gia đình ông bà chỉ có thể làm được từ 3 đến 5 khuôn dạng nhỏ và vì công việc tỉ mò này đòi hỏi mất rất nhiều thời gian, công sức. Không những vậy, đối với những họa tiết có kích thước sẽ tốn ít nhất từ một cho đến hai tháng vì phải tìm các mảnh gỗ thích hợp ghép lại xong mới có thể đục đẽo họa tiết.
Những khuôn bánh có kích thước lớn và nhiều hoa văn tinh tế như thế này cần đòi hỏi thời gian, công sức và tay nghề.
Cần nhiều thời gian là thế nên những dịp trung thu như thế này gia đình phải làm và chuẩn bị trước vài tháng vì số lượng khá lớn. Còn sau dịp trung thu thì còn các dịp lễ, Tết,..cũng cần nên gần như quanh năm vẫn phải làm.
Chính vì sản phẩm đòi hỏi yêu cầu tay nghề và mất nhiều thời gian như vậy nên giá thành sản phẩm cũng không rẻ. Các sản phẩm tại đây có giá dao động từ 150.000 đồng đến 300.000 đồng/chiếc tùy theo loại (to nhỏ, họa tiết đơn giản hay phức tạp). Còn đối với những khuôn có kích thước lớn thì có giá hàng triệu đồng/chiếc.
Điểm đặc biệt là các mẫu khuôn của ông Bản, bà Tâm rất đa dạngã, các khuôn bánh bền cho ra các sản phẩm bánh trung thu đẹp mắt, không dễ bị mốc hay nhu cầu sử dụng khuôn rất lớn,…nên khá đắt hàng. Không chỉ là đầu mối của thị trường nội thủ đô mà các sản phẩm này đã có tiếng vang đến tận các tình lân cận và cả các tỉnh trong miền Nam.
Nói về việc nối dõi nghề làm khuôn bánh này, bà Bản cũng tâm sự rằng, giờ chỉ còn hai đứa con của gia đình vẫn đang theo nghề, đứa cháu ngoại mới 8 tuổi cũng đã bập bẹ làm được một số họa tiết. Cả làng giờ chỉ có mỗi gia đình là còn có thể làm được công việc đầy công phu này nên không biết sau này có còn duy trì được không.
Dưới đây là một số hình ảnh khuôn bánh trung thu do gia đình ông Bản làm:
Rất nhiều khuôn bánh với nhiều họa tiết khác nhau trông khá đa dạng và bắt mắt.
Những khuôn bánh nổi bật có kích thước lớn và họa tiết cầu kì.
Khuôn bánh đặc trưng của các loại bánh trung thu ngày nay.
Khuôn bánh hình con cá.
Khuôn bánh hình con mèo. Trung Thành