Đảm bảo dòng vốn FDI vào Việt Nam thực sự trở thành cú hích mạnh mẽ cho đổi mới sáng tạo nội địa

Trả lời chất vấn sáng 19/6, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh nhiều giải pháp về công nghệ và nhân lực đã được đề ra để đảm bảo dòng vốn FDI vào Việt Nam thực sự trở thành cú hích mạnh mẽ cho đổi mới sáng tạo nội địa, giúp doanh nghiệp Việt Nam vươn lên trong chuỗi giá trị.

Nâng cao năng lực cạnh tranh FDI của Việt Nam, phục vụ mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Đại biểu Mai Văn Hải (đoàn Thanh Hóa): Trong bối cảnh địa chính trị, kinh , chuỗi cung ứng toàn cầu có sự biến đổi, nhiều quốc gia đang điều chỉnh chính sách để thu hút FDI. Bộ trưởng cho biết, xu hướng đầu tư FDI trên thế giới hiện nay và định hướng thu hút đầu tư FDI tại Việt Nam?

Trả lời đại biểu Hải, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nói: Xu hướng đầu tư toàn cầu hiện nay tập trung vào các lĩn vực công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng tái tạo...

Khu vực châu Á, đặc biệt là Đông Nam Á đang nổi lên như ưu tiên hàng đầu của một số tập đoàn đa quốc gia nhờ có sự tăng trưởng tích cực, môi trường đầu tư cải thiện mạnh mẽ và lợi thế chi phí nhân công. Việt Nam tiếp tục được đánh giá là điểm đến hấp dẫn của FDI nhờ chiến lược phù hợp, chính trị ổn định, vị thế cao và môi trường đầu tư thuận lợi.

Dòng vốn FDI vào Việt Nam hiện duy trì rất tích cực, bất chấp những tác động, bất lợi bên ngoài. Tính đến 31/5, cả nước có gần 44.000 dự án FDI, tổng vốn đăng ký đạt 517 tỷ USD, vốn thực hiện lũy kế 331 tỷ USD. Khu vực FDI đóng góp khoảng 20,5 tỷ USD vào ngân sách Nhà nước trong năm 2024, tăng 12% so với năm 2023, chiếm 24,7 tổng thu ngân sách.

Thời gian tới, để đạt được mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, chúng ta cần chuyển dịch trọng tâm, thu hút FDI có chọn lọc. Chúng ta ưu tiên các dự án công nghệ cao, giá trị gia tăng cao, thân thiện môi trường, thay vì chạy theo số lượng bằng mọi giá. Các đối tác chiến lượng như nhóm G7, Hàn

Đại biểu Nguyễn Văn Mạnh (đoàn Vĩnh Phúc): Tình hình diễn biến phức tạp của thế giới và trong nước đã ảnh hưởng như thế nào đến chính sách thu hút FDI? Đề nghị Bộ trưởng cho biết Bộ Tài chính đã tham mưu gì cho Chính phủ để nâng cao năng lực cạnh tranh FDI của Việt Nam, phục vụ mục tiêu tăng trưởng 2 con số?

Trả lời đại biểu Mạnh, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nói: Vừa qua, trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế, Việt Nam đang định hình chiến lược cạnh tranh riêng để thu hút đầu tư FDI và phát triển bền vững.

Về thu hút FDI, chuyển trọng tâm ưu đãi thuế sang nâng cao chất lượng môi trường đầu tư và dịch vụ hỗ trợ, chú trọng phát triển hạ tầng, đảm bảo nguồn điện, đảm bảo quỹ đất sạch, nhân lực chất lượng cao, rút ngắn thủ tục hành chính

Việt Nam tận dụng lợi thế 17 FTA đã ký để mở rộng thị trường, qua đó hấp dẫn doanh nghiệp FDI, nỗ lực đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tiếp tục mở rộng quan hệ đối tác chiến lược và đối tác toàn diện với các quốc gia hàng đầu thế giới. Việt Nam cũng tham gia sáng kiến đối thoại với nhà đầu tư. Thông qua đối thoại và hợp tác đa phương vừa tranh thủ hỗ trợ kỹ thuật, vốn vừa quảng bá hình ảnh của Việt Nam thân thiện với nhà đầu tư.

Đơn giản hoá nhiều thủ tục đầu tư trong khu kinh tế

Đại biểu Nguyễn Hoàng Bảo Trân (Đoàn Bình Dương) đặt câu hỏi về thủ tục hành chính đầu tư cho doanh nghiệp trong khu công nghiệp. Theo đó, các nhà đầu tư mong cơ chế một cửa cho doanh nghiệp thuận lợi hơn và giải quyết thủ tục hành chính nhanh hơn. “Giải pháp nào để nhà đầu tư trong và ngoài nước tăng cường đầu tư trong khu công nghiệp hiện nay?”, đại biểu đặt câu hỏi.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cho biết, hiện nay Chính phủ đã ban hành Nghị định 35 (NĐ số 35/2022/NĐ-CP ngày 28/5/2022 quy định về quản lý khu công nghiệp và khu kinh tế), trên cả nước đã bãi bỏ thủ tục thành lập khu công công nghiệp được quy định tại Nghị định số 82/2018/NĐ-CP để nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, giảm thời gian thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư. 

Đồng thời cơ chế giải quyết thủ tục hành chính một cửa tại chỗ tại các Ban quản lý khu công nghiệp, khu kinh tế đã được phân cấp về các lĩnh vực như đầu tư, môi trường, xây dựng, lao động, đất đai... Đây là điều góp phần đơn giản hóa vấn đề thủ tục đầu tư trong khu công nghiệp.

Ngoài ra, Luật số 57 ngày 29/11/2024 được Quốc hội thông qua để sửa đổi bổ sung một số Luật Đầu tư, Luật Quy hoạch, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư thì một số thủ tục hành chính đối với dự án hạ tầng và dự án thứ cấp trong khu công nghiệp, khu kinh tế cũng được tiếp tục đơn giản hoá. 

Trong khi đó, thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư dự án khu công nghiệp, khu chế xuất được giao cho UBND cấp tỉnh để thực hiện. “Việc phân cấp như trên giúp chúng ta tiết kiệm được thời gian, chi phí, góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án, tăng hiệu quả về phát triển kinh tế - xã hội cho dự án, phát huy được cái sự chủ động và trách nhiệm của địa phương trong việc triển khai xây dựng các cái khu công nghiệp gắn với thực tiễn”, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh. 

Bộ trưởng cũng cho biết Luật nêu trên cũng đã bổ sung quy định về thủ tục đầu tư đặc biệt mang tính đột phá, bổ sung quy định về thủ tục đầu tư đặc biệt theo hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm để đơn giản hóa thủ tục đầu tư, rút ngắn thời gian triển khai dự án. Thủ tục đầu tư đặc biệt sẽ áp dụng với một số dự án thuộc lĩnh vực đổi mới sáng tạo, công nghiệp bán dẫn, các lĩnh vực công nghệ cao, sản phẩm công nghệ cao được ưu tiên đầu tư phát triển tại khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế theo quy trình đăng ký đầu tư tại các ban quản lý để cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trong 15 ngày. Nhà đầu tư không phải thực hiện một số thủ tục về xây dựng, bảo vệ môi trường và phòng cháy, chữa cháy, dự kiến có thể cắt giảm thời gian thực hiện thủ tục cấp phép đầu tư dự án khoảng 260 ngày so với qy định hiện nay. 

Chuyển giao công nghệ trong doanh nghiệp FDI

Đại biểu Phạm Hùng Thắng (đoàn Hà Nam): Một trong những ưu điểm nổi bật của nguồn vốn FDI so với các nguồn vốn khác là đi kèm theo chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực nghiên cứu phát triển, năng lực đổi mới sáng tạo. Xin Bộ trưởng cho biết tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến cải thiện khoa học công nghệ tại Việt Nam, và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động chuyển giao công nghệ qua các dự án FDI?

Trả lời, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cho biết: Về chủ trương thu hút FDI luôn gắn với yêu cầu chuyển giao công nghệ thực chất và năng lực đổi mới sáng tạo trong nước.

Quyết định 29 của Thủ tướng có ưu đãi đặc biệt cho dự án công nghệ cao hoặc có cam kết chuyển giao công nghệ quan trọng. Triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, hiện nay Bộ Tài chính đang xây dựng thể chế hình thành khu công nghiệp chuyên biệt phát triển trí tuệ nhân tạo và khu công nghiệp thông minh nhằm nâng cao hàm lượng công nghệ trong khu vực có vốn FDI tạo sức lan tỏa cho khu kinh tế trong nước. 

Chính phủ đã phê duyệt chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn và chương trình phát triển nhân lực ngành bán dẫn đến 2030. Mục tiêu đào tạo là ít nhất 50.000 nhân lực cho toàn chuỗi giá trị của ngành.

Việt Nam đã liên kết với các đối tác công nghệ hàng đầu thế giới để thành lập trung tâm nghiên cứu ươm tạo thiết kế vi mạch tại Việt Nam, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước mua lại hoặc sáp nhập các công ty nước ngoài sở hữu công nghệ nguồn, các trường đại học, viện nghiên cứu được kết nối với các doanh nghiệp FDI để học hỏi kinh nghiệm, ứng dụng công nghệ cao, công nghệ số.

Điều này đảm bảo dòng vốn FDI vào Việt Nam thực sự trở thành cú hích mạnh mẽ cho đổi mới sáng tạo nội địa, giúp doanh nghiệp Việt vươn lên trong chuỗi giá trị.

Đại biểu Nguyễn Công Long (đoàn Đồng Nai): Về thu hút đầu tư FDI, cư tri quan tâm đến quyền lợi người lao động trong doanh nghiệp FDI.

Thực trạng hiện nay, doanh nghiệp FDI không đào tạo, tận dụng triệt để nguồn lực trong nước, đẩy gánh nặng đào tạo nguồn nhân lực cho Nhà nước, địa phương. Trong sử dụng lao động, doanh nghiệp này sử dụng chiêu thức hợp đồng thử việc sau đó sa thải, nhất là lao động có tuổi. Trong chính sách thu hút FDI, chúng ta sẽ giải quyết mâu thuẫn này như thế nào để vừa thu hút vừa đảm bảo an sinh?

Trả lời câu hỏi của đại biểu Nguyễn Công Long (Đồng Nai) về câu chuyện cải thiện chất lượng và lao động trong khu vực FDI, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cho biết: Bên cạnh việc doanh nghiệp FDI đóng góp rất lớn cho tăng trưởng kinh tế, xuất nhập khẩu, thu ngân sách, tạo việc làm thì cũng không thể phủ nhận trong khu vực FDI cũng có những doanh nghiệp có vấn đề trong việc tuyển dụng, sử dụng lao động.

Khu vực doanh nghiệp FDI đang thu hút 5,1 triệu lao động, chiếm 10% lực lượng lao động. Lực lượng lao động của chúng ta là 54 triệu. Lao động trong khu vực FDI chiếm 20% lao động làm công ăn lương. Thống kê cho thấy 57% doanh FDI thực hiện đào tạo cho lao động. Mức lương cao hơn nhà nước, ngoài nhà nước. Như vậy còn 43% chưa có các chương trình đào tạo cho người lao động. Cần quan tâm thời gian tới.

Giải pháp cải thiện chất và lượng lao động khu vực FDI gồm: Hoàn thiện chính sách hoạt động, đào tạo lao động là điều kiện khi thu hút FDI; Ưu tiên ngành công nghệ cao, bảo vệ tốt hơn lao động đặc biệt, yếu thế; Xây dựng chính sách hỗ trợ lao động; Định hướng rõ ngành nghề ưu tiên cần phát triển.

Trung Anh