Đánh thuế nhà, đất thứ hai sẽ 'không đảm bảo tính công bằng'

TP.HCM kiến nghị tăng thuế suất thuế sử dụng đất nông nghiệp đối với đất ở và tăng thuế suất thuế thu nhập cá nhân từ chuyển nhượng nhà đất thứ hai trở lên. Tuy nhiên, Bộ Tài chính và nhiều cơ quan cho rằng, nếu đánh thuế đối với bất động sản thứ 2 sẽ có trường hợp nhà, đất có giá trị không lớn lại thuộc đối tượng chịu thuế và nhà, đất có giá trị lớn lại không thuộc đối tượng chịu thuế.

Đề xuất tăng thuế sử dụng đất

Đầu tháng 3, Bộ Kế hoạch - Đầu tư (KHĐT) đã có tờ trình gửi Thường trực Chính phủ về tình hình triển khai xây dựng Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặt thù phát triển TP.HCM.

Dự thảo nghị quyết này (để thay thế Nghị quyết 54) gồm 48 cơ chế chính sách (CCCS), chia thành 4 nhóm. Theo đó, nhóm 1 gồm 10 CCCS đã được quy định tại Nghị quyết số 54; nhóm 2 có 3 CCCS có nội dung tương tự Nghị quyết đặc thù của các địa phương khác; nhóm 3 là 9 CCCS có trong dự thảo Luật đất đai sửa đổi, Luật nhà ở sửa đổi dự kiến trình Quốc hội trong thời gian sắp tới và nhóm 4 có 26 CCCS mới chưa được thí điểm tại các địa phương và quy định tại các Luật hiện hành.

Một trong các CCCS được Bộ KHĐT đề nghị cân nhắc là việc đánh thuế chuyển nhượng nhà đất thứ hai trở lên. Chính sách này được cho là sẽ tạo nguồn thu ngân sách cho TP và kết quả thí điểm là cơ sở để xem xét mở rộng phạm vi áp dụng sau này tại các địa phương khác.

Quá trình thảo luận cho thấy còn một số tồn tại, bất cập, như không đảm bảo tính công bằng trong nhiều trường hợp khi người dân sở hữu một nhà ở, đất ở diện tích lớn hoặc giá trị lớn thì không chịu thuế, trong khi người có hai nhà, đất ở trở lên diện tích hoặc giá trị nhỏ lại bị đánh thuế.

Việc đánh thuế với bất động sản thứ hai cũng chưa phù hợp với điều kiện thực tế vì các giao dịch mua bán bất động sản chủ yếu thực hiện trên hệ thống văn bản giấy, việc áp dụng công nghệ thông tin vẫn hạn chế nên nhiều tổ chức, cá nhân sẽ tìm cách lách thuế bằng cách cho người khác đứng tên.

Cạnh đó, nếu thí điểm, chính sách này sẽ tác động đến thị trường bất động sản, làm giảm cung và cầu thị trường bất động sản tại TP.HCM. Bộ KHĐT thông tin, hiện rất ít quốc gia trên thế giới đánh thuế với người sở hữu nhà đất thứ hai trở lên.

Kiến nghị đánh thuế người có nhiều nhà đất hoặc chậm đưa nhà đất vào sử dụng

Sau khi có đề xuất trên, Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) cũng đã có văn bản gửi UBND TP.HCM, Sở Tài Chính đề nghị không thí điểm tăng thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đối với đất ở và không tăng thuế thu nhập cá nhân khi chuyển nhượng nhà đất thứ 2 trở lên tại TP.HCM.

Theo HoREA, đề xuất thí điểm tăng thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đối với đất ở và không tăng thuế thu nhập cá nhân khi chuyển nhượng nhà đất thứ 2 trở lên tại TP.HCM vào thời điểm hiện nay là không hợp tình hợp lý, nhất là trong lúc thu nhập của các hộ gia đình, cá nhân nhìn chung đang bị sụt giảm.

Đồng thời, cả nước đang trong quá trình nỗ lực phục hồi, phát triển kinh tế sau đại dịch Covid-19 lại phải đương đầu với những thách thức rất lớn của các “cơn gió ngược” tác động từ bên ngoài.

Bên cạnh đó, đề xuất này cũng không phù hợp với lộ trình dự kiến đến khoảng năm 2025 thì Bộ Tài chính sẽ trình Chính phủ xem xét đề xuất Quốc hội sửa đổi, bổ sung các luật thuế, trong đó có đề án: Luật Thuế tài sản (Thuế bất động sản) và nhất là hiện nay Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) bỏ khung giá đất và giao cho cấp tỉnh ban hành bảng giá đất hàng năm theo nguyên tắc việc định giá đất phải bảo đảm nguyên tắc phù hợp với giá đất phổ biến trên thị trường trong điều kiện bình thường.

Có nghĩa là giá đất trong bảng giá đất sẽ cao hơn và không còn tình trạng giá đất quá thấp, chỉ bằng khoảng 30-50% giá đất trên thị trường như hiện nay.

“Mức thuế suất sử dụng đất phi nông nghiệp đối với đất ở tính trên mức giá của Bảng giá đất hiện nay, như sau: Áp dụng thuế suất 0,03% đối với diện tích đất ở trong hạn mức; Áp dụng thuế suất 0,07% đối với phần diện tích đất ở vượt không quá 3 lần hạn mức; Áp dụng thuế suất 0,15% đối với phần diện tích đất ở vượt quá 3 lần hạn mức.

Nhưng, nếu tăng thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đối với đất ở theo phương án thí điểm thì sẽ làm tăng thêm mức chịu thuế của người dân tại TP.HCM và càng không hợp lý bởi lẽ chỉ trong khoảng 2 năm nữa thì sẽ xem xét sửa đổi các luật thuế, trong đó có dự kiến bổ sung thuế tài sản và dự kiến Luật Đất đai (sửa đổi) sẽ được Quốc hội xem xét ban hành vào cuối năm 2023”, HoREA phân tích.

Mặt khác, HoREA cũng cho rằng, với đề xuất thí điểm tăng thuế thu nhập cá nhân khi chuyển nhượng nhà đất thứ 2 trở lên với mức thuế suất tăng khá cao so với mức thuế suất hiện nay là 2% giá trị hợp đồng mua bán, chuyển nhượng nhà đất thì người bán, chuyển nhượng nhà đất thứ 2 tại TP.HCM sẽ phải nộp thêm tiền thuế do được thí điểm trước là không hợp tình hợp lý.

Từ những phân tích trên, HoREA đề nghị Bộ Tài chính khi xây dựng Đề án Luật Thuế tài sản (Thuế bất động sản), trong đó có nghiên cứu đánh thuế người có nhiều nhà đất, hoặc chậm hoặc không đưa nhà đất vào sử dụng thì cần phải đánh giá tác động của luật thuế thật đầy đủ, chính xác đối với các đối tượng chịu thuế.

Đặc biệt là đối với hộ gia đình, cá nhân để luật thuế vừa tạo nguồn thu chủ yếu cho ngân sách nhà nước, vừa phù hợp với đối tượng chịu thuế, vừa bồi dưỡng nguồn thu, không tận thu, vừa là công cụ hiệu quả để điều tiết thị trường bất động sản phát triển lành mạnh, bền vững.

“Thời điểm hiện nay, đề nghị không thí điểm tăng thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đối với đất ở và không tăng thuế thu nhập cá nhân khi chuyển nhượng nhà đất thứ 2 trở lên tại TP.HCM”, HoREA đề xuất.

Đánh thuế nhà, đất thứ 2 sẽ "không đảm bảo tính công bằng"

Trước những đề xuất, kiến nghị này, Bộ Tài chính cho rằng, đây là chính sách mới do với Nghị quyết 54 hiện hành. Việc đánh thuế vào nhà ở, đất ở thứ 2 sẽ điều tiết mạnh đối với tổ chức, cá nhân có nhiều nhà, đất, góp phần khuyến khích sử dụng nhà, đất tiết kiệm, hiệu quả, cũng như góp phần hạn chế đầu cơ bất động sản, khuyến khích phát triển thị trường bất động sản lành lạnh.

Tuy nhiên, trên thực tế, giá trị nhà ở, đất ở có sự chênh lệch rất lớn, nếu đánh thuế đối với nhà, đất ở thứ 2 thì sẽ có trường hợp nhà, đất có giá trị không lớn lại thuộc đối tượng chịu thuế và nhà, đất có giá trị lớn lại không thuộc đối tượng chịu thuế.

Hoặc trường hợp người chỉ có một nhà ở, đất ở diện tích lớn hoặc giá trị lớn thì không bị đánh thuế, trong khi người có 2 nhà ở, đất ở đều có diện tích hoặc giá trị nhỏ lại bị đánh thuế. "Điều này không đảm bảo công bằng xã hội, không đáp ứng được mục tiêu ban hành của chính sách thuế là nhằm điều tiết hợp lý thu nhập của một bộ phận tổ chức, cá nhân có quyền sở hữu, quyền sử dụng đất có giá trị lớn hoặc có nhiều nhà, đất"- Bộ Tài chính nêu rõ.

Bộ Tài chính cũng cho rằng việc đánh thuế này là chưa phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam hiện nay. Bởi tại Việt Nam, các giao dịch mua bán bất động sản chủ yếu thực hiện trên hệ thống văn bản, giấy tờ, việc áp dụng công nghệ thông tin vẫn còn hạn chế, do đó, việc xác định sở hữu nhà, đất ở thứ 2 trở đi của tổ chức, cá nhân là phức tạp.

Cơ quan này cũng lo ngại người nộp thuế sẽ tìm cách lách thuế bằng cách cho người khác đứng tên, hoặc thỏa thuận tài sản thuộc quyền sở hữu riêng của từng thành viên trong gia đình.

Về tác động đến thị trường bất động sản, Bộ Tài chính cho rằng, việc đánh thuế đối với nhà ở, đất ở thứ 2 trở lên tác động đến thị trường nhà cho thuê, chưa phù hợp với chủ trương của Nhà nước về phát triển nhà ở.

Đặc biệt, đánh thuế đối với nhà cho thuê sẽ làm giảm cả cung - cầu nhà ở cho thuê, có khả năng ảnh hưởng tới người có thu nhập thấp do phần lớn đối tượng thuê nhà là người có thu nhập thấp.

Ngoài ra, việc đánh thuế này chưa phù hợp với thông lệ quốc tế. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hiện chỉ có rất ít quốc gia trên thế giới đánh thuế đối với việc sở hữu nhà thứ 2 trở lên (như Pháp, Croatia). Do đó, Bộ Tài chính đề nghị cân nhắc bỏ nội dung này trong dự thảo Nghị quyết.

Hồng Quang