Bộ Công Thương đề xuất chuyển toàn bộ số dư dương Quỹ bình ổn giá xăng dầu tại các thương nhân đầu mối về tài khoản do Bộ Tài chính mở tại Kho bạc Nhà nước, thay cho cơ chế để doanh nghiệp quản lý riêng như hiện nay. Dự thảo cũng bổ sung yêu cầu kiểm toán độc lập và tiêu chí xác định trường hợp giá xăng dầu biến động bất thường.
Chuyển toàn bộ số dư quỹ về Kho bạc Nhà nước
Tại dự thảo lần thứ 14 Nghị định về kinh doanh xăng dầu, Bộ Công Thương đề xuất thay đổi cơ chế quản lý Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Hiện nay, tiền quỹ được quản lý qua tài khoản riêng của các thương nhân đầu mối, hạch toán và theo dõi riêng tại doanh nghiệp.
Theo phương án mới, các thương nhân đầu mối đang hoạt động phải chốt số dư quỹ đến hết ngày liền kề trước khi nghị định có hiệu lực. Toàn bộ số dư dương sau đó được chuyển vào tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng dầu do Bộ Tài chính mở tại Kho bạc Nhà nước. Doanh nghiệp đồng thời phải báo cáo số liệu chuyển nộp cho Bộ Tài chính và Bộ Công Thương.
Đối với các thương nhân đã bị thu hồi giấy phép, không còn là thương nhân đầu mối hoặc không tiếp tục kinh doanh xăng dầu nhưng chưa nộp đủ số tiền quỹ, phần còn thiếu cũng phải được chuyển vào tài khoản này.
Theo số liệu được Bộ Tài chính công bố, đến hết ngày 30/6/2026, số dư Quỹ bình ổn từ nguồn trích lập thông thường là hơn 196 tỷ đồng. Phần nguồn liên quan đến khoản tạm ứng ngân sách và tiền trích lập để hoàn trả khoản tạm ứng có số dư hơn 1.714 tỷ đồng.
Trước đó, vào tháng 3/2026, Chính phủ thống nhất bổ sung 8.000 tỷ đồng dự toán ngân sách từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương năm 2025 để Bộ Công Thương tạm ứng cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Đến hết quý II/2026, số tiền thực tế nhận tạm ứng từ ngân sách được báo cáo là hơn 701,8 tỷ đồng.
Kiểm toán độc lập để xác định lại số dư
Một nội dung đáng chú ý trong dự thảo là yêu cầu các thương nhân có số dư Quỹ bình ổn dương hoặc âm phải thực hiện kiểm toán độc lập chuyên đề về Quỹ trong thời hạn tối đa 12 tháng kể từ ngày nghị định có hiệu lực.
Đối với thương nhân có số dư dương, nếu kết quả kiểm toán cho thấy số tiền thực tế cao hơn số liệu doanh nghiệp đã báo cáo, doanh nghiệp phải nộp bổ sung phần chênh lệch vào tài khoản Quỹ tại Kho bạc Nhà nước. Trường hợp số dư theo kiểm toán thấp hơn số đã báo cáo, số dư được xác định theo số liệu doanh nghiệp đã báo cáo.
Nếu doanh nghiệp đã nộp thừa, phần tiền chênh lệch sẽ được Bộ Tài chính hoàn trả theo quy định.
Với thương nhân có số dư âm, dự thảo cũng quy định việc xác định lại số dư trên cơ sở kết quả kiểm toán và số liệu doanh nghiệp báo cáo. Sau khi xác định số tiền phải xử lý, Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Công Thương thực hiện hoàn trả số dư âm Quỹ cho doanh nghiệp.
Sau khi hoàn tất việc bù trừ số dư, Bộ Tài chính sẽ bàn giao tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng dầu tại Kho bạc Nhà nước cho Bộ Công Thương. Hai bộ sẽ phối hợp xây dựng phương án quyết toán và hoàn trả khoản ngân sách đã tạm ứng cho Quỹ.
Bổ sung tiêu chí xác định giá xăng dầu biến động bất thường
Bên cạnh thay đổi cơ chế quản lý Quỹ bình ổn, dự thảo lần thứ 14 cũng bổ sung các tiêu chí xác định trường hợp giá xăng dầu biến động bất thường để làm căn cứ xem xét thực hiện bình ổn giá.
Theo dự thảo, có 4 nhóm dấu hiệu được đưa ra. Thứ nhất là giá bán lẻ xăng dầu bình quân tăng hoặc giảm với tần suất dày, liên tiếp trong khoảng 1-4 tuần và vượt mức biến động bất thường của thị trường. Thứ hai là giá tăng hoặc giảm nhanh trong một tuần, với mức biến động cao và biên độ lớn.
Thứ ba là giá xăng dầu tăng hoặc giảm cộng dồn từ 15-20% trở lên trong khoảng thời gian ngắn từ 1-4 tuần. Theo dự thảo, mức biến động này có thể gây áp lực đến chỉ số giá tiêu dùng, chi phí và hiệu quả sản xuất, kinh doanh, đồng thời tác động đến ổn định kinh tế vĩ mô và đời sống người dân. Thứ tư là giá xăng dầu trong nước hình thành mặt bằng cao hoặc thấp bất thường so với giai đoạn trước.
Khi giá xăng dầu có biến động bất thường và tác động lớn đến kinh tế - xã hội, Bộ Công Thương sẽ chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành đánh giá diễn biến thị trường, mức độ ảnh hưởng và báo cáo Bộ Tài chính để tổng hợp, trình Chính phủ xem xét quyết định chủ trương, biện pháp và thời hạn bình ổn.
Dự thảo cũng tiếp tục đề xuất cho phép doanh nghiệp đầu mối và thương nhân phân phối ngoài hệ thống tự quyết giá bán buôn, bán lẻ theo cơ chế thị trường. Giá bán lẻ được xác định trên cơ sở giá mua xăng dầu, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và các loại thuế; trong đó giá mua, chi phí tạo nguồn và lợi nhuận do doanh nghiệp tự xác định theo thực tế kinh doanh.
Nghị định mới, nếu được ban hành, sẽ thay thế các Nghị định 83/2014, 95/2021 và 80/2023 về kinh doanh xăng dầu. Các nội dung trong dự thảo hiện vẫn đang được lấy ý kiến và hoàn thiện.
Trung Anh