Dự thảo Luật Quản lý thuế (sửa đổi) với nội dung: Công chức ngành thuế có thể được hưởng khoản hỗ trợ hàng tháng bằng 100% mức lương hiện hưởng, được miễn thuế thu nhập cá nhân cho khoản này, đang tạo ra những băn khoăn lớn về sự công bằng và tính thống nhất của nền hành chính công.
Khi người "gác cổng" ngân sách muốn cơ chế riêng
Bộ Tài chính mới đây đã trình Chính phủ và gửi lấy ý kiến các bộ ngành về hồ sơ đề nghị xây dựng Luật Quản lý thuế (sửa đổi). Một trong những điểm đáng chú ý nhất tại dự thảo là quy định về chế độ đãi ngộ cho công chức ngành thuế.
Cụ thể, Phương án 1 (phương án ưu tiên), cơ quan soạn thảo đề xuất: Công chức quản lý thuế được hưởng hỗ trợ hằng tháng bằng 100% mức lương theo hệ số lương hiện hưởng (không bao gồm phụ cấp). Đáng chú ý, khoản hỗ trợ này không dùng để tính đóng bảo hiểm xã hội nhưng lại được miễn thuế thu nhập cá nhân.
2 phương án xây dựng lực lượng quản lý thuế tại Dự thảo Luật Quản lý thuế (sửa đổi)
Lý giải cho đề xuất "mạnh tay" này, cơ quan soạn thảo cho rằng cần xây dựng lực lượng quản lý thuế "chuyên nghiệp, liêm chính", hạn chế tiêu cực trong bối cảnh rủi ro pháp lý cao và áp lực chuyển đổi số. Tuy nhiên, dưới góc độ quản lý nhà nước và công bằng xã hội, đề xuất này đang đặt ra nhiều dấu hỏi lớn cần được phản biện thấu đáo.
Sự "ưu ái" liệu có công bằng với các ngành đặc thù khác?
Luận điểm chính để tăng thu nhập là do tính chất công việc phức tạp, rủi ro và cần "dưỡng liêm". Tuy nhiên, nếu xét trên bình diện chung, ngành thuế không phải là ngành duy nhất đối mặt với áp lực này.
Đơn cử so sánh với ngành Thanh tra: Cán bộ Thanh tra (Thanh tra Chính phủ, Thanh tra tỉnh/thành phố) là những người trực tiếp đối diện với sai phạm, chịu áp lực lớn từ các đối tượng bị thanh tra, thậm chí bị đe dọa, trả thù. Rủi ro pháp lý của Thanh tra viên là rất lớn khi đặt bút ký kết luận. Thế nhưng, hiện nay chế độ phụ cấp trách nhiệm nghề thanh tra chỉ dao động ở mức khiêm tốn (15-25%). Việc ngành thuế đề xuất mức hỗ trợ lên tới 100% lương - tức là gấp đôi thu nhập cơ bản - sẽ tạo ra một khoảng cách thu nhập phi lý giữa người đi "kiểm tra thuế" và người đi "thanh tra sai phạm".
Hoặc với Lực lượng vũ trang (Công an): Lực lượng Công an chịu sự quản lý nghiêm ngặt, trực chiến 24/7, đối mặt với tội phạm nguy hiểm và hy sinh tính mạng để bảo vệ trật tự xã hội. Chế độ lương của họ được thiết kế riêng biệt để bù đắp cho những hy sinh xương máu đó (bằng 25% mức lương cấp bậc hàm, mức lương ngạch bậc hoặc mức phụ cấp cấp bậc hàm, cộng phụ cấp chức vụ lãnh đạo, phụ cấp thâm niên vượt khung (nếu có) hiện hưởng).
Công chức thuế, dù áp lực về con số và dữ liệu, nhưng cơ bản vẫn là công việc hành chính, làm việc giờ hành chính và ít có yếu tố nguy hiểm đến tính mạng. Việc nâng mức thu nhập của cán bộ thuế tiệm cận hoặc thậm chí vượt trội so với một số lực lượng vũ trang mà không có các ràng buộc kỷ luật tương ứng là sự khập khiễng.
Hoặc với ngành Hải quan: Cùng thuộc Bộ Tài chính, cùng nhiệm vụ thu ngân sách, nhưng Hải quan còn phải bám trụ tại các cửa khẩu, biên giới, đối mặt với buôn lậu ma túy, vũ khí; mức phụ cấp ưu đãi theo nghề của công chức chuyên ngành Hải quan được hưởng từ 10% - 25% của mức lương hiện hưởng cộng với phụ cấp chức vụ lãnh đạo và phụ cấp thâm niên vượt khung (nếu có).
Nếu đề xuất của ngành Thuế được thông qua, hiệu ứng "domino" chắc chắn sẽ xảy ra khi Hải quan và các đơn vị khác cũng đòi hỏi quyền lợi tương tự.
Nghịch lý: Người đi thu thuế lại được miễn thuế
Một điểm gây tranh luận nữa trong dự thảo là quy định: "Thu nhập từ khoản hỗ trợ này được miễn thuế thu nhập cá nhân".
Đây là một nghịch lý khó chấp nhận về mặt đạo đức công vụ. Công chức thuế là người thực thi pháp luật thuế, yêu cầu người dân và doanh nghiệp đóng góp công bằng vào ngân sách. Việc chính họ được miễn thuế cho một khoản thu nhập lớn (bằng 100% lương) tạo ra hình ảnh về một "tầng lớp ưu tiên" đứng trên các quy định chung. Hơn nữa, trong bối cảnh mọi người lao động làm công ăn lương đều đang gồng gánh nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân, việc miễn thuế cho chính những người làm nghề thu thuế sẽ gây phản cảm trong dư luận xã hội, đi ngược lại nguyên tắc công bằng của hệ thống thuế: "Thu nhập cao thì phải đóng thuế".
Trong khi đó, theo Công văn 1640/TCT-TNCN ngày 20/5/2013 của Tổng Cục thuế, có hướng dẫn đối với khoản phụ cấp công vụ bằng 25% mức lương theo Nghị định 34/2012/NĐ-CP ngày 15/4/2012 của Chính phủ về chế độ phụ cấp công vụ áp dụng chung đối với cán bộ công chức, người hưởng lương hoặc phụ cấp quản hàm từ ngân sách Nhà nước, không phải là khoản phụ cấp đặc thù, do vậy phải tính vào thu nhập chịu thuế TNCN.
Đi ngược chủ trương Cải cách tiền lương (Nghị quyết 27)?
Nghị quyết số 27-NQ/TW của Trung ương về cải cách chính sách tiền lương đã xác định rõ lộ trình: Bãi bỏ các cơ chế, chính sách về tiền lương, thu nhập đặc thù; thực hiện thống nhất một bảng lương theo vị trí việc làm.
Việc Bộ Tài chính đề xuất một cơ chế hỗ trợ "cứng" bằng 100% lương thực chất là một hình thức duy trì và mở rộng cơ chế đặc thù dưới tên gọi khác. Điều này có nguy cơ phá vỡ cấu trúc lương thống nhất mà cả hệ thống chính trị đang nỗ lực xây dựng. Nếu ngành nào quan trọng cũng xin cơ chế riêng, mục tiêu cải cách tiền lương quốc gia sẽ đi về đâu?
"Dưỡng liêm" hay tạo đặc quyền?
Không thể phủ nhận sự cần thiết phải đảm bảo đời sống cho cán bộ để họ yên tâm công tác. Tuy nhiên, việc gắn mức lương cao với sự "liêm chính" là một lập luận chưa đủ thuyết phục.
Liêm chính là yêu cầu bắt buộc, là đạo đức cốt lõi của người thực thi công vụ, không phải là thứ có thể "mua" bằng tiền lương. Nếu lập luận rằng phải tăng lương gấp đôi mới không tham nhũng, chẳng lẽ chúng ta chấp nhận rủi ro tham nhũng ở các ngành Giáo dục, Y tế - nơi viên chức đang hưởng mức lương thấp hơn nhiều nhưng vẫn ngày đêm cống hiến?
Thêm vào đó, theo Kết luận số 134-KL/TW, ngành thuế sẽ không còn chức năng "Thanh tra" mà chuyển sang mô hình "Kiểm tra". Việc thu hẹp một phần quyền lực thanh tra nhà nước nhưng lại đề xuất tăng đột biến về thu nhập là điều cần phải xem xét lại về tính tương xứng giữa quyền hạn, trách nhiệm và quyền lợi.
Thay vì đề xuất một khoản hỗ trợ cố định 100% lương mang tính chất "cào bằng" và bao cấp từ ngân sách, ngành thuế nên hướng tới Phương án 2 mà dự thảo đã nêu: Để Chính phủ quy định việc bổ sung thu nhập dựa trên hiệu quả công việc thực tế.
Cơ chế khoán chi, thưởng phạt phân minh dựa trên kết quả chống thất thu, thu hồi nợ đọng sẽ là động lực công bằng hơn. Thu nhập tăng thêm phải đến từ nỗ lực vượt bậc, chứ không phải là một đặc quyền mặc nhiên được hưởng chỉ vì mang danh nghĩa "ngành Thuế".
Do vậy nhiều ý kiến cho rằng, Quốc hội và Chính phủ cần cân nhắc kỹ đề xuất này để tránh tạo ra tiền lệ, sự phân biệt đối xử trong đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang, đảm bảo ngân sách nhà nước được sử dụng hiệu quả và công bằng.
Hải Phòng