Năm 2025 đánh dấu một giai đoạn nhiều xáo trộn của thị trường cá rô phi toàn cầu, khi các rào cản thương mại và chính sách thuế quan tiếp tục làm thay đổi dòng chảy xuất khẩu truyền thống. Trong bức tranh nhiều gam màu xám ấy, sự dịch chuyển chuỗi cung ứng lại mở ra cơ hội cho những quốc gia mới nổi, trong đó có Việt Nam.
Thuế quan định hình lại thị trường cá rô phi toàn cầu
Năm 2025, thị trường cá rô phi chịu tác động mạnh từ các rào cản thương mại, đặc biệt là chính sách thuế của Mỹ. Trung Quốc – quốc gia nuôi trồng và xuất khẩu cá rô phi lớn nhất thế giới – vẫn chịu mức thuế cao lên tới 55% khi xuất khẩu vào Mỹ. Rào cản này khiến cá rô phi Trung Quốc gần như mất lợi thế cạnh tranh tại thị trường tiêu thụ chủ lực, buộc các doanh nghiệp phải chuyển hướng sang các thị trường khác hoặc quay về phục vụ nhu cầu nội địa.
Brazil, với tham vọng vươn lên thay thế Trung Quốc tại thị trường Mỹ, cũng không tránh khỏi vòng xoáy bảo hộ thương mại khi bị áp mức thuế 50% từ tháng 8/2025. Việc hai nguồn cung lớn cùng lúc gặp trở ngại khiến dòng chảy thương mại cá rô phi toàn cầu bị đảo lộn, tạo ra khoảng trống lớn tại thị trường Mỹ nhưng đồng thời làm gia tăng áp lực dư cung tại các thị trường khác.
Khi Mỹ siết chặt nhập khẩu, các thị trường thay thế như châu Âu chưa đủ khả năng hấp thụ toàn bộ khối lượng cá rô phi chuyển hướng từ Trung Quốc và Brazil. Hệ quả là tình trạng dư cung cục bộ xuất hiện, kéo giá cá rô phi tại nhiều thị trường nội địa giảm sâu. Áp lực này lan rộng xuống toàn bộ chuỗi giá trị, từ người nuôi đến doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu. Không ít đơn vị buộc phải sản xuất cầm chừng, chấp nhận lợi nhuận thấp hoặc thua lỗ để duy trì hoạt động.
Việt Nam tận dụng cơ hội từ dịch chuyển thương mại
Trong bức tranh nhiều biến động, Việt Nam nổi lên như một điểm sáng hiếm hoi. Theo số liệu trong 11 tháng đầu năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam đạt gần 70 triệu USD, tăng tới 198% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 11, kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 7 triệu USD.
Mặc dù xuất khẩu trong tháng 10 có sự điều chỉnh giảm nhẹ, nhưng mức sụt giảm không đáng kể và nhanh chóng được bù đắp trong các tháng cuối năm nhờ nhu cầu tiêu dùng tăng cao trong mùa lễ hội. Điều này cho thấy sức tiêu thụ cá rô phi Việt Nam vẫn duy trì ổn định, đặc biệt ở các phân khúc sản phẩm tầm trung, có giá thành phải chẳng.
Đáng chú ý, Việt Nam không chỉ tập trung vào các thị trường truyền thống mà còn mở rộng xuất khẩu cá rô phi sang Brazil - một thị trường vốn là nhà sản xuất lớn. Đây được xem là tín hiệu tích cực, phản ánh khả năng cạnh tranh ngày càng cải thiện của cá rô phi Việt Nam trong bối cảnh thị trường toàn cầu tái cấu trúc.
Theo nhận định của VASEP, bước sang năm 2026, thị trường cá rô phi dự kiến tiếp tục phân hóa rõ nét. Brazil được dự báo sẽ đẩy mạnh xuất khẩu cá rô phi sang thị trường EU, tận dụng lợi thế về khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm và chứng nhận bền vững ngày càng khắt khe của khu vực này.
Trong khi đó, cá rô phi Trung Quốc được giảm khoảng 10% thuế vào dịp cuối năm, tạo điều kiện để quay trở lại thị trường Mỹ. Tuy nhiên, các nhà nhập khẩu Mỹ vẫn tỏ ra thận trọng, do lo ngại về rủi ro chính sách và sự thiếu ổn định trong dài hạn.
Đối với Việt Nam, bối cảnh mới đòi hỏi chiến lược chủ động và dài hơi hơn. Việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sang châu Âu, Trung Đông và Nam Mỹ là cần thiết nhằm giảm phụ thuộc vào một số thị trường đơn lẻ. Đồng thời, phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng như cá rô phi tẩm bột, chế biến sẵn hoặc đóng gói tiện lợi sẽ giúp nâng cao giá trị xuất khẩu.
Song song đó, đầu tư cải tiến giống, công nghệ nuôi và quy trình chế biến sâu không chỉ giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí mà còn là điều kiện then chốt để đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững ngày càng khắt khe. Đây được xem là chìa khóa để cá rô phi Việt Nam không chỉ mở rộng thị phần, mà còn khẳng định vị thế bền vững trên thị trường toàn cầu.
Trung Anh