Vì sao Việt Nam cấm nhập khẩu điện thoại, máy tính cũ?

Từ ngày 1/1/2027, điện thoại thông minh, máy tính và nhiều sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng thuộc danh mục cấm nhập khẩu vào Việt Nam. Quy định nhằm kiểm soát nguy cơ rác thải điện tử, bảo vệ người tiêu dùng và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho doanh nghiệp công nghệ trong nước.

Ngăn nguy cơ Việt Nam trở thành điểm tiếp nhận rác thải điện tử

Tại buổi họp báo thường kỳ tháng 10/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ ngày 4/11, ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, đã thông tin về mục tiêu và phạm vi áp dụng quy định cấm nhập khẩu sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng.

Theo ông Nguyễn Khắc Lịch, việc ban hành Thông tư số 63/2026/TT-BKHCN về danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng cấm nhập khẩu không phải là chính sách hoàn toàn mới. Hoạt động quản lý nhóm hàng hóa này đã được duy trì từ năm 2007, gần nhất là theo Thông tư số 11/2018/TT-BTTTT của Bộ Thông tin và Truyền thông.

Thông tư số 63 được ban hành nhằm thay thế quy định cũ, phù hợp với yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật về công nghiệp công nghệ số và quản lý ngoại thương. Một trong những nội dung đáng chú ý là cập nhật, chuẩn hóa mã số hàng hóa (mã HS) theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam ban hành kèm Thông tư số 31/2022/TT-BTC của Bộ Tài chính. Việc này giúp cơ quan hải quan và doanh nghiệp thuận lợi hơn trong tra cứu, xác định hàng hóa thuộc diện cấm nhập khẩu.

Lý giải về mục tiêu của chính sách, Cục trưởng Nguyễn Khắc Lịch cho biết, việc kiểm soát nhập khẩu điện thoại thông minh, máy tính và các thiết bị công nghệ số đã qua sử dụng trước hết nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, môi trường và thúc đẩy thị trường công nghệ trong nước phát triển lành mạnh.

Theo đó, Việt Nam cần hạn chế nguy cơ trở thành điểm tiếp nhận các thiết bị điện tử cũ, chất lượng thấp, thậm chí là rác thải điện tử từ nước ngoài. Những sản phẩm đã qua thời gian dài sử dụng có thể không còn bảo đảm chất lượng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn khi đưa vào lưu thông.

Không chỉ dừng ở vấn đề chất lượng, các thiết bị có phần cứng không rõ nguồn gốc hoặc đã bị can thiệp kỹ thuật còn có thể phát sinh rủi ro về an toàn thông tin, lộ lọt dữ liệu cá nhân. Pin và linh kiện xuống cấp cũng làm gia tăng nguy cơ cháy, nổ. Bên cạnh đó, một số thiết bị có thể không còn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, quy chuẩn quốc gia hoặc quy định về tần số vô tuyến điện.

Việc kiểm soát nhóm hàng công nghệ đã qua sử dụng còn hướng đến hạn chế tình trạng cạnh tranh không lành mạnh từ hàng hóa cũ nhập khẩu, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp công nghệ trong nước mở rộng thị trường và phát triển bền vững.

Thiết bị phục vụ sản xuất, nghiên cứu vẫn được phép nhập khẩu theo điều kiện

Một vấn đề được doanh nghiệp quan tâm là quy định mới có ảnh hưởng đến hoạt động nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng phục vụ sản xuất và nghiên cứu hay không.

Làm rõ nội dung này, ông Nguyễn Khắc Lịch nhấn mạnh Thông tư số 63 không nhằm hạn chế hoạt động sản xuất, kinh doanh. Các dây chuyền công nghệ, máy móc, thiết bị và công cụ đã qua sử dụng vẫn có thể được nhập khẩu nếu đáp ứng các tiêu chí theo quy định của pháp luật về công nghiệp công nghệ số và phục vụ trực tiếp cho những mục đích được phép.

Trong đó có các dự án đầu tư sản xuất, đóng gói, kiểm thử sản phẩm vi mạch bán dẫn; hoạt động đào tạo, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số.

Cơ chế này có ý nghĩa đối với các doanh nghiệp công nghệ cao và doanh nghiệp bán dẫn, bởi máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất, thử nghiệm hoặc nghiên cứu thường có giá trị đầu tư lớn. Việc cho phép nhập khẩu thiết bị đã qua sử dụng nếu đáp ứng đủ điều kiện giúp doanh nghiệp giảm áp lực chi phí đầu tư ban đầu, tận dụng nguồn lực công nghệ phù hợp mà vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý.

Ngoài ra, theo quy định tại Thông tư số 26 của Bộ Khoa học và Công nghệ, doanh nghiệp còn được phép nhập khẩu hàng hóa thuộc danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng cấm nhập khẩu trong một số trường hợp đặc thù như phục vụ mục đích đặc dụng, nghiên cứu khoa học hoặc thực hiện hoạt động gia công cho thương nhân nước ngoài để tiêu thụ tại nước ngoài.

Về phạm vi hàng hóa, Thông tư số 63/2026/TT-BKHCN được Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành ngày 27/10/2026, công bố danh mục chi tiết các sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng cấm nhập khẩu kèm mã số hàng hóa. Danh mục bao gồm điện thoại thông minh, máy tính và nhiều nhóm thiết bị công nghệ số thuộc các nhóm mã HS 8517, 8470, 8471 cùng một số nhóm hàng liên quan.

Đáng chú ý, phạm vi quản lý không chỉ giới hạn ở thiết bị hoàn chỉnh mà còn bao gồm bộ phận, phụ kiện, cụm linh kiện và linh kiện điện tử đã qua sử dụng của các sản phẩm thuộc danh mục cấm. Các sản phẩm công nghệ số tân trang có mã HS thuộc danh mục này cũng thuộc diện không được phép nhập khẩu. Đây là những thiết bị đã qua sử dụng, được sửa chữa hoặc thay thế linh kiện nhằm khôi phục chức năng, chất lượng và hình thức tương đương sản phẩm mới.

Thông tư quy định cụ thể cách áp dụng danh mục theo mã HS. Trường hợp danh mục xác định đến nhóm 4 chữ số hoặc phân nhóm 6 chữ số, lệnh cấm được áp dụng đối với toàn bộ mã HS 8 chữ số thuộc nhóm hoặc phân nhóm tương ứng. Nếu quy định cụ thể đến mã HS 8 chữ số, phạm vi cấm chỉ áp dụng đối với mã hàng đó.

Do vậy, việc xác định một thiết bị đã qua sử dụng có được phép nhập khẩu hay không không chỉ căn cứ vào tên gọi hoặc tình trạng sử dụng của sản phẩm mà còn phải xem xét mã hàng hóa, mục đích nhập khẩu và các điều kiện pháp lý liên quan. Doanh nghiệp cần đối chiếu danh mục mã HS cụ thể để tránh nhầm lẫn trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan.

Thông tư số 63/2026/TT-BKHCN có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, thay thế Thông tư số 11/2018/TT-BTTTT. Đối với hàng hóa đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép nhập khẩu trước thời điểm quy định mới có hiệu lực, doanh nghiệp tiếp tục thực hiện theo nội dung và thời hạn của văn bản chấp thuận.

Như vậy, quy định mới không đồng nghĩa với việc đóng cửa hoàn toàn hoạt động nhập khẩu thiết bị công nghệ đã qua sử dụng. Trọng tâm của chính sách là kiểm soát các sản phẩm thuộc danh mục cấm, đồng thời duy trì cơ chế cho những nhu cầu chính đáng phục vụ sản xuất, đào tạo và nghiên cứu. Đây được xem là hướng tiếp cận nhằm dung hòa yêu cầu bảo vệ môi trường, quyền lợi người tiêu dùng với nhu cầu tiếp cận thiết bị và phát triển năng lực công nghệ của doanh nghiệp trong nước.

Đinh Toàn