Giá gạo xuất khẩu của Việt Nam đang rơi xuống vùng thấp nhất trong vòng 5 năm qua trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu gia tăng và nhiều thị trường nhập khẩu lớn giảm mua.
Trước áp lực này, các chuyên gia cho rằng ngành lúa gạo Việt Nam cần thay đổi tư duy sản xuất và kinh doanh, đẩy mạnh xây dựng thương hiệu, phát triển gạo chất lượng cao và mở rộng mô hình sản xuất xanh phát thải thấp để nâng cao giá trị hạt gạo.
Giá gạo xuất khẩu giảm sâu vì áp lực cạnh tranh
Theo số liệu từ Cục Hải quan Việt Nam, trong tháng 4/2026, Việt Nam xuất khẩu hơn 1,1 triệu tấn gạo với kim ngạch đạt khoảng 514 triệu USD, tăng 9,8% về lượng và tăng 7,4% về giá trị so với tháng trước.
Tuy nhiên, nếu so với cùng kỳ năm 2025, xuất khẩu gạo vẫn giảm nhẹ 0,5% về lượng và giảm 7,8% về giá trị. Tính chung 4 tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu khoảng 3,37 triệu tấn gạo, thu về 1,58 tỷ USD, giảm 1,4% về lượng và giảm tới 10,3% về kim ngạch.
Giá gạo xuất khẩu của Việt Nam rơi xuống mức thấp nhất 5 năm. (Ảnh minh hoạ/TL)
Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc giá gạo xuất khẩu liên tục đi xuống. Giá xuất khẩu bình quân trong tháng 4 chỉ đạt khoảng 464 USD/tấn, giảm 2,2% so với tháng trước và giảm 7,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là vùng giá thấp nhất của gạo Việt trong khoảng 5 năm trở lại đây.
Đà giảm giá bắt đầu kéo dài từ năm 2024 sau khi Ấn Độ dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu gạo, khiến nguồn cung trên thị trường thế giới tăng mạnh.
Bên cạnh đó, các thị trường nhập khẩu lớn của Việt Nam như Indonesia và Philippines cũng liên tục điều chỉnh chính sách nhập khẩu trong thời gian qua.
Theo thông tin từ Bộ Công Thương, Indonesia đặt mục tiêu sản lượng gạo năm 2026 đạt khoảng 34,7 triệu tấn, trong khi lượng tồn kho cuối năm có thể lên tới hơn 16 triệu tấn. Thậm chí, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) dự báo sản lượng gạo của Indonesia có thể đạt 36 triệu tấn trong năm nay.
Trong bối cảnh nguồn cung nội địa tăng mạnh, Indonesia đã quyết định không cấp hạn ngạch nhập khẩu gạo trong năm 2026. Điều này khiến lượng gạo Việt Nam xuất khẩu sang thị trường này trong 4 tháng đầu năm chỉ còn khoảng 4.386 tấn, giảm tới 73% so với cùng kỳ năm ngoái.
Ở chiều ngược lại, thị trường Philippines bắt đầu ghi nhận tín hiệu tích cực hơn khi lượng gạo nhập khẩu từ Việt Nam trong 4 tháng đầu năm tăng 14%, đạt gần 1,7 triệu tấn và tiếp tục là thị trường lớn nhất của gạo Việt.
Cần thay đổi tư duy sản xuất và xây dựng thương hiệu gạo Việt
Tại hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản diễn ra đầu tháng 5, ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hội Lương thực Việt Nam cho rằng, điểm yếu lớn nhất của ngành lúa gạo Việt Nam hiện nay là nông dân chưa chủ động được việc lưu trữ và điều tiết thị trường.
Theo ông Nam, khác với ngành cà phê - nơi người dân đã quen với việc giữ hàng chờ giá tốt - nhiều nông dân trồng lúa vẫn có xu hướng bán mạnh ngay sau thu hoạch, khiến thị trường dễ bị tác động khi xuất hiện thông tin bất lợi.
Ông dẫn ví dụ việc Philippines từng phát tín hiệu giảm nhập khẩu gạo từ Việt Nam xuống khoảng 300.000 tấn trong 4 tháng đầu năm. Thông tin này khiến nhiều doanh nghiệp xuất khẩu đồng loạt bán ra để giữ thị phần và giải phóng tồn kho, kéo giá gạo giảm sâu. Tuy nhiên trên thực tế, Philippines sau đó vẫn nhập khẩu lượng gạo cao gấp nhiều lần con số ban đầu.
Theo ông Nam, để nâng cao giá trị hạt gạo, trước tiên cần giúp người nông dân nâng cao khả năng lưu trữ và chủ động lựa chọn thời điểm bán hàng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái và biến động ngắn hạn của thị trường.
Bên cạnh đó, ngành lúa gạo cần tập trung xây dựng thương hiệu quốc gia cho gạo Việt Nam. Dù hiện nay Việt Nam đã sở hữu nhiều giống lúa thơm, chất lượng cao được thị trường quốc tế đánh giá tích cực, nhưng giá trị thương hiệu của gạo Việt vẫn chưa tương xứng với chất lượng thực tế.
Các chuyên gia cũng cho rằng việc triển khai Đề án một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành lúa gạo.
Mô hình này hướng tới giảm sử dụng vật tư nông nghiệp có nguồn gốc hóa chất, giảm lượng giống gieo sạ và tiết kiệm nước tưới nhằm hạ chi phí sản xuất, đồng thời đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh trên thị trường quốc tế.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn trên thị trường gạo toàn cầu, việc chuyển từ tư duy chạy theo sản lượng sang chú trọng chất lượng, thương hiệu và phát triển bền vững được xem là hướng đi quan trọng để gạo Việt nâng cao giá trị trong thời gian tới.
Đinh Toàn