Giải pháp nào để bảo vệ thông tin người tiêu dùng khi tham gia giao dịch?

Góp ý về dự án Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (sửa đổi), nhiều chuyên gia cho rằng, cần quy định cụ thể hơn ngay trong dự án Luật về việc bảo mật những thông tin của người tiêu dùng tham gia giao dịch nói chung và giải quyết tranh chấp nói riêng…

Bảo vệ thông tin người tiêu dùng khi tham gia giao dịch

Tại Phiên họp thứ 20, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về một số vấn đề lớn còn ý kiến khác nhau của dự án Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (sửa đổi) để trình Quốc hội đóng góp ý kiến, xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 5 tới.

Theo đó, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Lê Quang Huy khẳng định, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là một chủ trương quan trọng được đề cập trong nhiều văn kiện của Đảng nhằm hoàn thiện thể chế, đảm bảo phát triển kinh tế-xã hội và đáp ứng yêu cầu của công tác hội nhập quốc tế trong tình hình mới.

Tại Kỳ họp thứ tư, Quốc hội đã thảo luận, cho ý kiến về dự án Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (sửa đổi). Ngay sau kỳ họp, thực hiện ý kiến chỉ đạo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đã chủ trì, phối hợp với cơ quan soạn thảo và các cơ quan hữu quan quán triệt, bám sát các mục tiêu chính sách, quan điểm và giải trình, tiếp thu, chỉnh lý những ý kiến góp ý của các đại biểu Quốc hội đối với dự án Luật đã trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 4.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đánh giá, công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã đạt được một số kết quả bước đầu quan trọng, nhưng quyền lợi người tiêu dùng vẫn bị xâm phạm nghiêm trọng. Ngoài nguyên nhân chủ quan trong công tác thực thi pháp luật là chủ yếu, việc thi hành pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng phát sinh những vướng mắc, khó khăn, bất cập như công tác giải quyết tranh chấp giữa người tiêu dùng và tổ chức cá nhân kinh doanh chưa hiệu quả; hoạt động của các tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng chưa thiết thực; nguồn lực hỗ trợ cho hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng còn nhiều hạn chế...

Trong quá trình thực thi, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã bộc lộ những bất cập, hạn chế nên cần được sửa đổi, bổ sung để phù hợp với thực tiễn cuộc sống của người dân và sự phát triển kinh tế-xã hội. Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm của các chuyên gia khi sửa đổi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là cần đảm bảo an toàn trong việc bảo mật thông tin của cá nhân, tổ chức.

Góp ý về dự thảo, Ths.Nguyễn Hữu Giới- Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam cho rằng, việc kết nối trực tuyến có thể tạo ra những lỗ hổng về bảo mật thông tin dẫn đến việc có thêm rất nhiều cá nhân, tổ chức có khả năng xâm nhập vào hệ thống dữ liệu cá nhân của người tiêu dùng. Do đó, cần bổ sung đánh giá thực trạng trình độ kỹ thuật của các tổ chức này, khả năng bảo mật của hệ thống kỹ thuật giúp kết nối theo thời gian thực và những rủi ro tiềm ẩn.

Khoản 2 Điều 17 của dự án Luật xác định khái niệm "sử dụng thông tin của người tiêu dùng" bao gồm cả việc chia sẻ, tiết lộ và chuyển giao thông tin của người tiêu dùng cho bên thứ ba. Đưa ra quan điểm về nội dung này, ông Cao Kim Kiểm - Tổng Thư ký Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng, nên phân biệt rõ giữa "sử dụng" và "phổ biến" (chia sẻ, tiết lộ và chuyển giao thông tin). Tổ chức, cá nhân kinh doanh có thể sử dụng thông tin người tiêu dùng mà họ thu thập được để thực hiện các hoạt động phân tích, đánh giá, dự báo,... phục vụ cho hoạt động kinh doanh của chính họ. Tuy nhiên, việc phổ biến thông tin này cho bên thứ 3 trái pháp luật là hành vi không được phép. Vì thế, có thể coi việc sử dụng thông tin là hợp pháp trong khi "phổ biến thông tin" có thể trái pháp luật.

Trong dự án Luật cũng đề cập về bảo mật thông tin trong quá trình giải quyết tranh chấp giữa người tiêu dùng và các tổ chức, cá nhân kinh doanh, Luật sư Trương Thanh Đức - Giám đốc Công ty Luật ANVI nêu quan điểm: Việc bảo mật thông tin trong quá trình giải quyết tranh chấp được quy định tại Khoản 2 Điều 54 về “Trách nhiệm cung cấp thông tin trong quá trình giải quyết tranh chấp giữa người tiêu dùng và các tổ chức, cá nhân kinh doanh”; Điểm d, khoản 1, Điều 58 về “Quyền và trách nhiệm của các bên trong quá trình thương lượng”; Khoản 2, Điều 61 về “Nguyên tắc thực hiện hòa giải”.

Tuy nhiên, dự án Luật đã không còn quy định về việc bảo mật thông tin của người tiêu dùng như đã quy định tại khoản 1, Điều 6 về “Bảo vệ thông tin của người tiêu dùng”, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hiện hành. Người tiêu dùng được bảo đảm an toàn, bí mật thông tin của mình khi tham gia giao dịch, sử dụng hàng hóa, dịch vụ, trừ trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu”. Do vậy, cần quy định cụ thể hơn ngay trong dự án luật này về việc bảo mật những thông tin gì của người tiêu dùng tham gia giao dịch nói chung và giải quyết tranh chấp nói riêng.

Quy định bán hàng đa cấp sao cho hợp lý?

Góp ý về dự thảo, một số ý kiến đề nghị cần làm rõ hơn nội dung và giải pháp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch trên không gian mạng nhằm đảm bảo quyền lợi chính đáng cho các bên tham gia, giữa người bán và người mua.

Ngoài ra, có ý kiến đề nghị xem xét lại quy định bán hàng đa cấp là một hình thức bán hàng trực tiếp. Bởi lẽ hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp sử dụng mạng lưới người tham gia gồm nhiều cấp, nhiều nhánh, có thể được thực hiện trực tiếp hoặc trên không gian mạng hoặc là qua phương tiện viễn thông từ xa. Trên thực tế, hoạt động bán hàng đa cấp có thể thông qua nhiều phương thức khác nhau như trực tiếp, qua điện thoại, các phần mềm ứng dụng trên thiết bị di động…

Vì vậy, từ kinh nghiệm quốc tế, pháp luật hiện hành và thực tiễn Việt Nam, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Lê Quang Huy thấy rằng việc quy định bán hàng đa cấp là một hình thức bán hàng trực tiếp là phù hợp.

Trong khi đó, Tổng Thư ký Quốc hội Bùi Văn Cường đề cập tới vấn đề thu thập thông tin người tiêu dùng. Bởi hiện nay, nếu quy định như trong dự thảo luật sẽ không phù hợp với các giao dịch điện tử trực tuyến.

Khi thực hiện giao dịch thương mại trên nền tảng trực tuyến, thông tin người tiêu dùng là một trong những nội dung bắt buộc để có thể thực hiện giao dịch và thường là các thông tin về họ tên, địa chỉ, số điện thoại, thẻ ngân hàng hoặc tài khoản cho phép thanh toán.

Ngoài ra, trong quy định của dự thảo luật có ghi bằng hình thức phù hợp thì cũng mang tính định tính, khó đảm bảo được tính khả thi, quy phạm do khó xác định được thế nào là phù hợp. Do đó, ông Cường cho rằng vấn đề này cần xem xét để chỉnh lý cho phù hợp với thực tiễn và chặt chẽ. Bởi khi tiến hành giao dịch thì những thông tin cần thiết rõ ràng phải được điền vào các thông số để thực hiện giao dịch.

Hồng Quang