Là ngành có kim ngạch xuất cao, nông thủy sản Việt Nam mỗi năm đem về kim ngạch xuất khẩu từ 10-12 tỷ USD; các sản phẩm như tôm, cá tra, basa, mật ong của Việt Nam luôn thường trực đối diện với các vụ điều tra, cảnh báo điều tra, khởi kiện và áp đặt chống trợ cấp thuế,...
Theo thống kê của Bộ Công Thương, với khoảng 16 Hiệp định thương mại tự do song và đa phương đã được ký kết cùng 3 hiệp định đang đàm phán, cho đến nay, số vụ kiện phòng vệ thương mại đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam tăng mạnh, chiếm 65% tổng số vụ việc trong vòng 20 năm qua. Tính đến nay Việt Nam đối diện với 234 vụ việc liên quan kiện phòng vệ thương mại.
Tại Tọa đàm "Các giải pháp hạn chế điều tra Phòng vệ thương mại đối với các mặt hàng nông thủy sản xuất khẩu của Việt Nam" do Báo Nông thôn Ngày nay/ Điện tử Dân Việt phối hợp với Cục Phòng vệ Thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức, bà Nguyễn Hằng Nga, Phó trưởng phòng, Phòng Xử lý phòng vệ thương mại, Cục Phòng vệ Thương mại, Bộ Công Thương cho biết, năm 2021, lần đầu tiên mật ong của Việt Nam bị điều tra chống bán phá giá do Hoa Kỳ tiến hành, mặc dù sản phẩm này bị điều tra năm 2021 và Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) có kết luận cuối năm 2021 và đến giữa năm 2022 DOC áp thuế chính thức với mật ong, thuế sơ bộ là 400%, kết luận cuối cùng đã giảm còn 60%.
Ngoài mật ong, cá tra, ba sa và tôm là sản phẩm đầu tiên bị Hoa Kỳ điều tra chống bán phá giá, cho nên từ đó đến nay, hằng năm cá tra, ba sa của Việt Nam đều bị Hoa Kỳ vẫn yêu cầu rà soát để điều tra chống bán phá giá. Đối với tôm hiện nay, doanh nghiệp Việt Nam phải trải qua 18 cuộc rà soát lớn, còn cá tra, basa là 19 vụ rà soát.
Đối với tôm của Việt Nam, ngày 25/10 vừa qua DOC nhận đơn kiện chống trợ cấp đối với sản phẩm này, ngày 21/11 DOC đã đăng thông báo chính thức điều tra chống bán phá giá với 40 chương trình bị điều tra. Đây là vụ việc khá lớn, được nhiều người quan tâm.
Theo bà Nguyễn Hằng Nga đối các vụ việc Phòng vệ thương mại (PVTM) trước đây chủ yếu tập trung vào chống phá giá, chống trợ cấp tự vệ, nhưng gần đây việc điều tra chống lẩn tránh thuế ngày càng nhiều hơn và Hoa Kỳ là nước điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp tự vệ, chống lẩn tránh thuế nhiều nhất với Việt Nam.
Đơn cử như tổng số có hơn 11 vụ việc điều tra lẩn tránh thuế/ 23 vụ việc điều tra PVTM đối với Việt Nam, đây là xu hướng mà doanh nghiệp Việt Nam cần chú ý bởi điều tra chống lẩn tránh thuế, chống trợ cấp, chống bán phá giá về quy trình điều tra khác biệt khá nhiều so với cuộc điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp thông thường.
Yêu cầu, thách thức cơ quan điều tra cũng rất khác, thế nào là lẩn tránh thuế cũng khác, doanh nghiệp cần trang bị thêm các kiến thức về vụ việc này.
Bà Nguyễn Hằng Nga, Phó trưởng phòng, Phòng Xử lý phòng vệ thương mại, Cục Phòng vệ Thương mại, Bộ Công Thương (Ảnh: Dân Việt)
Trong mấy năm gần đây, Hoa Kì điều tra liên tục đối với các sản phẩm Việt Nam về lẩn tránh thuế đối với gỗ, pin năng lượng mặt trời và thép. Trong trường hợp đấy, cho phép áp dụng điều tra thuế rất cao từ các nước điều tra gốc như Trung Quốc, Ấn Độ..
Ngoài ra xu hướng điều tra cũng khắt khe hơn, thủ tục điều tra ít khi gia hạn, việc yêu cầu hợp tác cũng khắt khe hơn, nếu doanh nghiệp không hợp tác, trả lời thông tin khiến rối loạn, không trung thực.. Hoa Kỳ cũng cho rằng đó là không hợp tác áp đặt thuế cao hơn.
Cuối cùng, là biên độ thuế chống bán phá giá hiện nay rất cao là do vấn đề chi phí thị trường, hiện Chính phủ Việt Nam đẩy mạnh yêu cầu Mỹ công nhận nền kinh tế thị trường cho Việt Nam, từ đó giảm thiểu mức thuế cao cho doanh nghiệp Việt Nam trước các kết luận điều tra phòng vệ.
Bà Nguyễn Hằng Nga cho biết, Cục Phòng vệ thương mại đã ban hành danh mục cảnh báo sớm các mặt hàng có nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại, công bố cho các doanh nghiệp, Hiệp hội và các Ủy ban nhân dân các Bộ, ngành liên quan để cùng phối hợp với doanh nghiệp, theo dõi. Khi nhận được những danh sách này thì doanh nghiệp đầu tiên nên rà soát xem là trong danh mục đấy có phải là những mặt hàng bình đã xuất khẩu hay không? Những thị trường mà mình đang xuất đấy có phải là những thị trường bị điều tra nhiều hay không?
"Khi mình có sự chuẩn bị trước đó là tốt doanh nghiệp, nên khi xảy ra chúng ta sẽ không bị lúng túng. Hai là doanh nghiệp có thể nghe ngóng từ nhiều nguồn, từ chính các nhà nhập khẩu của mình. Các nhà nhập khẩu được chính quốc gia khởi động điều tra để họ có thể nghe được thông tin về việc có thêm một vụ việc xét xử diễn ra đấy. Hay là những thông tin từ các văn phòng luật sư hay từ chính các cơ quan phòng vệ thương mại từ Hiệp hội…" bà Nguyễn Hằng Nga chia sẻ.
Cũng tại tọa đàm, Luật sư Đinh Ánh Tuyết, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), Văn phòng Luật sư IDVN cho biết, Việt Nam đã bị các vụ kiện liên quan đến phòng vệ thương mại từ cách đây 20 năm, từ năm 2002 với cá, 2004 với tôm.
Theo Luật sư Đinh Ánh Tuyết, có 3 đối tượng tham gia các vụ kiện này. Một là, các doanh nghiệp là đối tượng bị điều tra chính, số liệu của doanh nghiệp sẽ là cơ sở để họ tính thuế áp dụng cho doanh nghiệp, hoặc toàn bộ doanh nghiệp của Việt Nam. Nhóm thứ 2 là Chính phủ, ví dụ như trong vụ kiện về chống trợ cấp thì Chính phủ phải trả lời các bản câu hỏi của Bộ Thương mại Hoa Kỳ, gồm 40 chương trình.
Ngoài ra có nhóm rất quan trọng nhưng không được để ý, đó là hiệp hội ngành hàng. Đóng vai trò rất quan trọng trong việc tập hợp các doanh nghiệp để ứng phó với các vụ kiện. Có một số hiệp hội thậm chí còn đi xa hơn, đề nghị các doanh nghiệp có sự chuẩn bị trước.
Theo Luật sư Đinh Ánh Tuyết khi đứng trước các vụ kiện PVTM, các doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật các thông tin thông qua ý kiến của các Cơ quan thương mại của Việt Nam tại Hoa Kỳ, hoặc các nước mà chúng ta xuất khẩu. Tiếp theo đó là thông tin từ Cục phòng vệ thương mại là nơi đầu mối nắm tất cả các vụ kiện của Hoa Kỳ. Cùng đó là Văn phòng luật sư để tổ chức các lớp tập huấn, cập nhật các thông tin quan trọng về diễn biến thị trường thường xuyên cho doanh nghiệp.
Theo Ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán thương mại Việt Nam tại Hoa Kỳ, biện pháp phòng vệ thương mại luôn song song với hoạt động xuất khẩu, do đó, xuất khẩu càng tăng thì nguy cơ bị kiện càng nhiều. Thực tế, Mỹ là thành viên WTO khởi xướng điều tra nhiều nhất các vụ việc phòng vệ thương mại với Việt Nam.
Do đó, các doanh nghiệp cần trang bị kiến thức đầy đủ về PVTM. Hiện nay, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) đang có rất nhiều chương trình chia sẻ, cập nhật thông tin về các biện pháp phòng vệ thương mại, các doanh nghiệp có thể liên hệ, đăng ký thăm gia.
Bên cạnh đó, Bộ Công Thương cũng định kỳ cập nhật danh sách cảnh báo sớm các vụ kiện có thể xảy ra, các doanh nghiệp xuất khẩu có thể tham khảo. Thêm vào đó, các doanh nghiệp xuất khẩu cần chuẩn bị chủ động ứng phó vụ kiện có thể xảy ra bất kỳ lúc nào thông qua việc sắp xếp tài liệu, chứng từ XNK, kế toán vv...
Anh Đào