Uy tín sầu riêng Việt đang bị đe dọa sau khi Bộ Công an triệt phá đường dây gian lận mã vùng trồng và giấy kiểm nghiệm xuất khẩu sang Trung Quốc. Nếu không có chế tài đủ mạnh và giám sát chặt chẽ, những “con sâu làm rầu nồi canh” sẽ tiếp tục phá hoại uy tín nông sản Việt trên thị trường quốc tế.
Uy tín quốc tế bị đe dọa bởi gian lận mã vùng trồng
Ngay sau khi Bộ Công an ngày 5/11 công bố việc bắt giữ 8 giám đốc và khởi tố 9 người khác trong đường dây mua bán mã vùng trồng và giấy kiểm nghiệm để xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc, dư luận trên các diễn đàn truyền thông lập tức bày tỏ quan ngại, đồng thời kêu gọi xử lý nghiêm để răn đe.
Đây không chỉ là một vụ việc vi phạm pháp luật đơn thuần mà còn là cú sốc lớn đối với uy tín nông sản Việt. Chỉ vì lợi ích cá nhân, các đối tượng đã làm tổn hại thị trường xuất khẩu tỷ đô của nông dân và doanh nghiệp. Nhiều ý kiến nhấn mạnh, các hành vi gian lận mã vùng trồng là những “con sâu làm rầu nồi canh”, cần phải bị loại bỏ triệt để.
Vụ việc vừa được Bộ Công an triệt phá cho thấy thực trạng nghiêm trọng: sầu riêng xuất khẩu không đúng nguồn gốc, giấy tờ kiểm nghiệm giả mạo, sản phẩm không đạt tiêu chuẩn. Hậu quả là uy tín của nông sản Việt trên thị trường Trung Quốc và thế giới bị giảm sút, sức cạnh tranh suy yếu nghiêm trọng.
Trước đó, mùa sầu riêng năm ngoái, Công an tỉnh Đắk Lắk đã kiểm tra và xử phạt 327 triệu đồng với bốn doanh nghiệp thu mua sầu riêng trên địa bàn. Tại hiện trường, gần 4 tấn sầu riêng bị phát hiện đã nhúng dung dịch không rõ nguồn gốc, tem nhãn nước ngoài và thiếu nhãn phụ tiếng Việt. Hành vi sử dụng mã vùng trồng và mã cơ sở đóng gói của các địa phương khác cũng bị phát hiện, với 2.859 tem, nhãn giả bị thu giữ.
Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk từng kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn rà soát, kiểm tra việc cấp và quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói xuất khẩu sang Trung Quốc, đồng thời xử lý nghiêm các vi phạm.
Một số đối tượng trong đường dây mua bán mã vùng trồng và giấy kiểm nghiệm để xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc.
Theo ông Nguyễn Hoàng Phúc, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói vẫn còn lỏng lẻo. Việc thu mua tại vùng trồng đăng ký chưa chặt chẽ, dẫn đến chất lượng sầu riêng Việt Nam, đặc biệt là sầu riêng Lâm Đồng, bị ảnh hưởng. Điều này có thể khiến phía Trung Quốc cảnh báo hoặc thậm chí đóng mã số xuất khẩu.
Ông Phúc cũng nhấn mạnh, nhiều hộ dân, HTX chưa hiểu đúng tầm quan trọng của việc ghi nhật ký sản xuất, khiến việc theo dõi, cập nhật canh tác mang tính hình thức, khó xác định nguồn gốc hóa chất tồn dư. Công tác quản lý, giám sát sau cấp mã số vẫn còn nhiều lỗ hổng, đặc biệt với các doanh nghiệp được ủy quyền xuất khẩu ở ngoài tỉnh, tạo cơ hội cho gian lận tiếp diễn.
Với những lỗ hổng này, rõ ràng nông sản Việt đang đứng trước nguy cơ mất uy tín quốc tế. Vấn đề không chỉ là xử lý vụ việc hiện tại mà còn cần cơ chế giám sát chặt chẽ, chế tài đủ mạnh để ngăn chặn những “con sâu” khác phá hoại thị trường xuất khẩu.
Chờ chế tài đủ sức răn đe
Để xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc, mỗi container đều phải trải qua kiểm tra an toàn thực phẩm, phân tích Cd, Pb, vàng O… Tuy nhiên, hiện tại, việc phối hợp hỗ trợ doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Trên địa bàn Lâm Đồng chưa có đơn vị nào được GACC (Tổng cục Hải quan Trung Quốc) và Việt Nam chỉ định để kiểm định trước khi xuất khẩu, tạo ra lỗ hổng cho gian lận.
Tình trạng gian lận không chỉ giới hạn ở sầu riêng Lâm Đồng. Từ năm 2024 đến nay, nhiều đối tượng đã sao chép trái phép mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, thậm chí mạo danh chứng nhận của các doanh nghiệp lớn để xuất khẩu sang Trung Quốc.
Ở Tiền Giang, một số doanh nghiệp ngang nhiên vi phạm quy định về mã số, gây rối thị trường, khiến sầu riêng từ nhiều nơi tập trung về tỉnh này bị “thổi phồng” gian lận, xuất hiện tình trạng giả giấy nhượng quyền sử dụng mã số để xuất khẩu.
Hậu quả là hoang mang lan rộng: 55 mã số vùng trồng và 44 cơ sở đóng gói sầu riêng ở Tiền Giang từng bị tạm dừng xuất khẩu. Không bán được hàng, các xe sầu riêng từ Tiền Giang buộc phải chuyển sang các cơ sở còn giữ mã số tại Đắk Lắk, tạo ra sự hỗn loạn trong chuỗi cung ứng.
Cần đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra, thẩm định cơ sở sản xuất, sơ chế, chế biến, nhằm phát hiện vi phạm kịp thời
Những vụ việc này cho thấy, các địa phương phải mạnh tay hơn nữa trong xử lý gian lận mã số vùng trồng. Chế tài cần nghiêm khắc, đủ sức răn đe để không còn chỗ cho những “con sâu làm rầu nồi canh” phá hoại uy tín nông sản Việt.
Tại Đồng Nai, địa phương có thế mạnh xuất khẩu nông sản, chính quyền tỉnh đã yêu cầu công an phối hợp với các đơn vị chức năng kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi gian lận mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Đồng thời, Sở Nông nghiệp và Môi trường được chỉ đạo tạm ngưng hoặc thu hồi mã số với các cơ sở không đáp ứng quy định, vi phạm kiểm dịch thực vật, an toàn thực phẩm nhiều lần hoặc có dấu hiệu gian lận.
Tại Lâm Đồng, ông Nguyễn Hoàng Phúc kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm ban hành Thông tư quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, đảm bảo minh bạch xuất xứ, ngăn chặn tình trạng các mã số của địa phương này bị “dán” lên hàng hóa của tỉnh khác, làm khó truy xuất và ảnh hưởng hình ảnh nông sản.
Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra, thẩm định cơ sở sản xuất, sơ chế, chế biến, nhằm phát hiện vi phạm kịp thời. Đây là cách duy nhất để bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm và tạo sân chơi công bằng, minh bạch cho các doanh nghiệp xuất khẩu.
Bình Minh