Giao dịch tập trung kinh tế: Sự đối nghịch giữa thị trường thế giới và Việt Nam

Trong giai đoạn từ 2019 đến nay, doanh nghiệp trên thế giới đã nhanh chóng thích nghi với những tác động của đại dịch covid-19, điều này đã giúp giá trị các thương vụ M&A toàn cầu trong nửa cuối năm 2020 đạt khoảng 2.200 tỷ USD, tăng 127% 6 tháng trước đó. Trong khi đó, thị trường Việt Nam chịu ảnh hưởng nặng nề do đại dịch bùng phát, giá trị tập trung kinh tế liên tục giảm mạnh qua các năm.

Hoạt động M&A trên toàn cầu vẫn sôi động

Mới đây, Cục cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng (Bộ Công Thương) đã có Báo cáo Kiểm soát hoạt động tập trung kinh tế (TTKT) theo Pháp luật cạnh tranh giai đoạn tháng 7/2019-7/2021. Báo cáo đã cho thấy bức tranh tổng thế về TTKT của thế giới và Việt Nam, giá trị và sự thích ứng của doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Theo Báo cáo của Cục cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng, kể từ cuối năm 2019 đến đầu năm 2020, thế giới chứng kiến một bước ngoặt lớn trong lịch sử một trăm năm gần đây của nhân loại, khi đại dịch Covid-19 gây ra những tác hại vô cùng lớn đối với nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, trong khi nhiều khu vực và nền kinh tế trên thế giới phải tạm thời đóng cửa và giãn cách, hoạt động mua bán sáp nhập doanh nghiệp (M&A) trên toàn cầu vẫn tiếp tục diễn ra bất chấp những khó khăn đến từ đại dịch.

Cục cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng cho biết, nửa đầu năm 2020, chịu sự tác động tiêu cực bởi đại dịch Covid-19, tình hình hoạt động M&A trên toàn cầu diễn ra tương đối ảm đạm, với tổng giá trị giao dịch đạt khoảng 971 tỷ USD, so với 1.500 tỷ USD 6 tháng cuối năm 2019.

Trong nửa cuối năm 2020, khi thế giới dần quen với bối cảnh mới, các giao dịch M&A bị hoãn bắt đầu được khởi động lại, thêm vào đó các gói hỗ trợ tín dụng với lãi suất thấp của Chính phủ các nước cũng thúc đẩy hoạt động M&A trở nên sôi động. Đà phục hồi ngoạn mục bắt đầu từ tháng 7/2020 đã giúp giá trị các thương vụ M&A trong nửa cuối năm đạt khoảng 2.200 tỷ USD, tăng 127% so với 6 tháng đầu năm 2020.

Báo cáo của Cục cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng cũng chỉ ra sự tăng trưởng kỷ lục trong hoạt động M&A toàn cầu 6 tháng đầu năm 2021, theo đó, nhờ sự phục hồi kinh tế mạnh mẽ của Hoa Kỳ và một số quốc gia khu vực Tây Âu, giá trị các thương vụ M&A đạt tổng giá trị khoảng 2.600 tỷ USD so với giá trị trung bình 926 tỷ USD cùng kỳ trong giai đoạn 2015 – 2019. Công nghệ được coi là lĩnh vực nổi bật với các thương vụ M&A lớn trong thời gian qua vẫn tiếp tục dẫn đầu về giá trị M&A, đạt khoảng 1.000 tỷ USD trong nửa đầu năm 2021.

Thị trường Việt Nam khủng hoảng

Trong thị trường M&A toàn cầu ghi nhận những sự tăng trưởng đáng nể thì tại thị trường Việt Nam, đại dịch bùng phát đã gây ra những hậu quả nặng nề, giá trị tập trung kinh tế liên tục giảm mạnh qua các năm.

Cục cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng cho biết, năm 2019, tổng giá trị các thương vụ TTKT tại Việt Nam đạt 7,2 tỷ USD, bằng 94,7% so với năm 2018. Vì năm 2019 đại dịch Covid-19 chưa bùng phát ở nước ta nên hoạt động TTKT tuy giá trị giảm, nhưng vẫn còn có những yếu tố tích cực.

Cụ thể, trong 6 tháng cuối năm 2019, nhiều thương vụ lớn với sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài và các tập đoàn trong nước đã xuất hiện. Điển hình là thương vụ hợp nhất, hoán đổi cổ phần giữa VinCommerce và VinEco với Masan Comsumer (Masan Group), KEB Hana Bank (Hàn Quốc) mua lại 15% vốn điều lệ của BIDV...

Nhưng thị trường đã thay đổi nhanh chóng trong đầu năm 2020, khi mà đại dịch Covid-19 bất ngờ lan rộng trên toàn cầu, lần đầu tiên bùng phát ở nước ta. Điều này đã tác động rất lớn đến nền kinh tế, TTKT thế giới nói chung, cũng như Việt Nam nói riêng. Hoạt động TTKT tại Việt Nam trong nửa đầu năm 2020 giảm mạnh do các nhà đầu tư có những phản ứng thận trọng. Đồng thời, những điều kiện về giãn cách xã hội trên toàn cầu gây trở ngại cho việc tìm hiểu, đánh giá và ra quyết định TTKT. Giá trị TTKT tại Việt Nam năm 2020 tiếp tục suy giảm, đạt 3,5 tỷ USD (bằng 48,6% so với năm 2019).

Báo cáo này chỉ ra, các ngành, lĩnh vực chủ yếu thu hút lượng lớn vốn đầu tư thông qua TTKT tại Việt Nam thời gian qua bao gồm bất động sản, tài chính- ngân hàng, công nghiệp và bán lẻ. Bên cạnh đó, một số thương vụ TTKT cũng được thực hiện trong lĩnh vực logistics, nông nghiệp, dược phẩm - y tế, xây dựng, thực phẩm, đồ uống...

Một điểm đáng chú ý, trong giai đoạn 2019-2020, sự quan tâm, nhìn nhận của doanh nghiệp trong nước với hoạt động thị TTKT cũng đã thay đổi đáng kể. Tỷ trọng trong tổng giá trị TTKT tại Việt Nam của các doanh nghiệp trong nước có xu hướng tăng nhanh chóng với sự chủ động ngày càng cao của các doanh nghiệp, tập đoàn lớn. Nếu không chịu những tác động tiêu cực của địa dịch Covid-19 thì hoạt động M&A chắc chắn sẽ sôi động hơn nữa bởi sự tham gia của doanh nghiệp trong nước.

Cụ thể, trong năm 2018, giá trị giao dịch của các thương vụ TTKT do doanh nghiệp Việt Nam là bên mua chỉ chiếm tỷ trọng 11,8%. Trong khi đó, các nhà đầu tư nước ngoài chiếm tới 88,2% trong tổng giá trị giao dịch TTKT tại Việt Nam. Tuy nhiên, sang giai đoạn 2019-2020, giá trị các thương vụ TTKT do doanh nghiệp Việt Nam đóng vai trò bên mua đã tăng lên, chiếm trên 30% tổng giá trị giao dịch TTKT được thực hiện tại thị trường trong nước.

Một số thương vụ TTKT điển hình do doanh nghiệp Việt Nam thực hiện trong giai đoạn 2019 - 2020 có liên quan đến các tập đoàn lớn như Masan, Vingroup, Vinamilk, Gelex, REE, Thaco, PAN Group... Bên cạnh các thương vụ thành công, nhiều kế hoạch TTKT cũng được định hình và dự kiến được thực hiện trong thời gian tới như Kido Group lên kế hoạch sáp nhập các công ty thành viên, Thadi tiếp tục đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp... Thông qua hoạt động TTKT, các tập đoàn, doanh nghiệp lớn của Việt Nam ngày càng củng cố vị trí và vai trò của mình để đóng góp cho sự phát triển kinh tế của Việt Nam.

Đinh Hiệu