Sau rà soát Hải Phòng có 363 cơ sở dôi dư chưa được khai thác, xử lý triệt để, cho thấy biến tài sản công thành nguồn lực vẫn rất lớn.
Kết luận thanh tra chuyên đề của Thanh tra Chính phủ, tổng số cơ sở nhà, đất thuộc phạm vi quản lý của UBND thành phố Hải Phòng đã được phê duyệt phương án xử lý là 3.769 cơ sở. Trong đó, 3.109 cơ sở tiếp tục sử dụng; 297 cơ sở được điều hòa, điều chuyển hoặc chuyển đổi công năng cho giáo dục, y tế, văn hóa, hạ tầng và các mục đích công cộng; còn 363 cơ sở không có nhu cầu sử dụng sau sắp xếp.
Con số 363 cơ sở vì thế không đơn thuần phản ánh lượng tài sản dôi dư sau sắp xếp. Đây còn là phần nguồn lực đang chờ được đưa trở lại nền kinh tế thông qua các phương án khai thác, đấu giá, cho thuê hoặc xử lý phù hợp để tránh thất thoát, lãng phí nguồn lực.
Hải Phòng đã có nhiều nỗ lực trong việc rà soát, phân loại và xây dựng phương án xử lý nhà, đất sau sắp xếp
Xử lý để sử dụng hiệu quả tài sản công
Kết luận thanh tra ghi nhận Hải Phòng đã có nhiều nỗ lực trong việc rà soát, phân loại và xây dựng phương án xử lý nhà, đất sau sắp xếp. Thành phố đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, phân công trách nhiệm và tổ chức kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện.
Đáng chú ý, thành phố đã xác định rõ đầu mối trong từng khâu. Sở Tài chính được giao chủ trì tham mưu, đề xuất phương án xử lý; Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố giữ vai trò chủ trì tham mưu, đề xuất và triển khai phương án khai thác các cơ sở nhà, đất. Cách phân công này nhằm bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm và thẩm quyền.
Cùng với đó, Hải Phòng đã kiểm kê, lập danh mục theo dõi đối với 3.769 cơ sở nhà, đất, trong đó có 82 cơ sở được tiếp nhận từ các bộ, ngành Trung ương chuyển về. Phần lớn cơ sở đã được cập nhật các thông tin cơ bản như tên, địa chỉ, diện tích đất, diện tích nhà, tình trạng hồ sơ pháp lý, nguyên giá và giá trị còn lại của tài sản.
Đây là bước quan trọng bởi nếu không xác lập đầy đủ hiện trạng, hồ sơ pháp lý và giá trị tài sản thì việc quyết định đấu giá, cho thuê hay chuyển đổi công năng rất khó triển khai.
Ở chiều tích cực, việc sắp xếp cũng giúp nhiều cơ quan, đơn vị có thể sử dụng lại trụ sở, cơ sở hoạt động hiện có thay vì phải bố trí quỹ đất và đầu tư xây dựng mới. Thanh tra Chính phủ đánh giá các cơ sở nhà, đất được sắp xếp, xử lý làm trụ sở và cơ sở hoạt động sự nghiệp cơ bản được sử dụng hiệu quả, phục vụ chức năng, nhiệm vụ được giao.
Tuy nhiên, khi chuyển từ bước “sắp xếp” sang bước “khai thác”, những điểm nghẽn bắt đầu bộc lộ rõ hơn. Trong số 363 cơ sở nhà, đất dôi dư, có 176 cơ sở chưa hoàn thiện hồ sơ pháp lý về đất đai, chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất. Có 10/363 cơ sở được theo dõi trên sổ kế toán nhưng chưa xác định rõ nguyên giá và giá trị còn lại của tài sản trên đất.
Một số cơ sở còn phải điều chỉnh phương án do nhu cầu sử dụng thực tế thay đổi. Có trường hợp ban đầu được xác định không còn nhu cầu nhưng sau đó phát sinh nhu cầu sử dụng và ngược lại, khiến hồ sơ phải hoàn thiện lại, kéo dài thời gian ban hành quyết định xử lý. Việc điều chuyển một số cơ sở cho cơ quan Trung ương trên địa bàn cũng còn chậm do phải trao đổi, rà soát nhiều lần.
Như vậy, thách thức không chỉ nằm ở việc “có bao nhiêu tài sản dôi dư”, mà còn nằm ở tình trạng pháp lý, quy hoạch, hiện trạng tài sản và khả năng xác định phương án khai thác phù hợp với từng vị trí.
515.235 m² đất đang chờ được khai thông
Điểm đáng chú ý nhất trong kết luận thanh tra là quy mô nguồn lực đang nằm trong 363 cơ sở nhà, đất dôi dư. Nếu hoàn thành việc đưa các cơ sở này vào khai thác hoặc xử lý triệt để, thành phố có thể khai thông một nguồn lực đáng kể cho phát triển kinh tế - xã hội.
Theo Thanh tra Chính phủ, 363 cơ sở có tổng diện tích đất 515.235 m² và tổng diện tích sàn xây dựng 239.623 m². Đây là quỹ tài sản có quy mô không nhỏ, nhất là trong bối cảnh Hải Phòng đang mở rộng không gian đô thị, phát triển hạ tầng và thu hút đầu tư.
Đáng chú ý, Hải Phòng đã bước đầu xây dựng phương án khai thác đối với số tài sản này. Theo đó, 192 cơ sở được đề xuất đấu giá đất ở, trong đó 107 cơ sở có thể thực hiện ngay và 85 cơ sở cần điều chỉnh quy hoạch. 51 cơ sở được đề xuất đấu giá đất thương mại, dịch vụ, gồm 20 cơ sở có thể thực hiện ngay và 31 cơ sở cần điều chỉnh quy hoạch. Ngoài ra, 120 cơ sở được tính đến phương án cho thuê ngắn hạn.
Cách tiếp cận này cho thấy thành phố không đặt tất cả tài sản vào một phương án duy nhất. Những cơ sở đủ điều kiện, phù hợp quy hoạch có thể đấu giá; trường hợp cần điều chỉnh quy hoạch thì tiếp tục rà soát để bảo đảm hiệu quả kinh tế - xã hội; những cơ sở chưa đủ điều kiện đấu giá có thể tính phương án cho thuê ngắn hạn để sớm đưa tài sản vào sử dụng.
Tuy nhiên, khoảng cách từ phương án đến kết quả thực tế vẫn còn khá lớn. Thanh tra Chính phủ cho biết đến thời điểm thanh tra, 363 cơ sở đã được chuyển về Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố nhưng chưa hoàn thành việc đưa vào khai thác hoặc xử lý triệt để theo “bước 2”. Trong khi đó, Công điện số 39/CĐ-TTg ngày 14/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các địa phương hoàn thành việc xử lý, khai thác, sử dụng cơ sở nhà, đất dôi dư trong quý II/2026.
Nguyên nhân của sự chậm trễ được chỉ ra khá cụ thể. Một số cơ sở mới tiếp nhận từ cơ quan Trung ương vào cuối tháng 4, đầu tháng 5/2026 nên cần thời gian hoàn thiện hồ sơ. Nhiều tài sản phải đo vẽ, lập trích đo; trong khi để đưa tài sản vào đấu giá hoặc cho thuê còn phải thực hiện các thủ tục liên quan đến đất đai, quy hoạch, xây dựng, đấu giá, đấu thầu và định giá tài sản.
Đặc biệt, một số cơ sở nằm xa trung tâm, trong khi thị trường bất động sản biến động và nhu cầu nhà đầu tư chưa cao, khiến việc lựa chọn giữa đấu giá và cho thuê không đơn giản. Việc xác định giá cho thuê tài sản ngắn hạn cũng chưa có hướng dẫn chung, gây thêm khó khăn trong quá trình thực hiện.
Ở góc độ quản trị, đây chính là điểm cần được tháo gỡ. Nếu tài sản công đã được xác định không còn nhu cầu nhưng tiếp tục để trống, giá trị của tài sản không những chưa được phát huy mà còn có nguy cơ phát sinh thêm chi phí bảo quản, sửa chữa, quản lý.
Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Tài chính nghiên cứu cơ chế để khi địa phương phê duyệt phương án khai thác, sử dụng nhà, đất theo pháp luật đất đai thì các quy hoạch liên quan được cập nhật, điều chỉnh phù hợp với mục đích sử dụng đã được phê duyệt, qua đó rút ngắn thời gian xử lý. Đồng thời, UBND thành phố Hải Phòng được yêu cầu tăng cường chỉ đạo, sớm hoàn thành phương án xử lý và đưa tài sản dôi dư vào khai thác hiệu quả.
Đối với các cơ sở bỏ trống, không được sử dụng quá 12 tháng liên tục nếu có, Thanh tra Chính phủ yêu cầu cơ quan chức năng phải thanh tra, xác định rõ tính chất, mức độ, nguyên nhân và trách nhiệm để xử lý theo quy định; đồng thời có phương án sớm đưa tài sản vào khai thác, tránh lãng phí.
Điều đó cho thấy, yêu cầu đặt ra với Hải Phòng trong giai đoạn tới không còn dừng ở việc hoàn thành hồ sơ sắp xếp. Quan trọng hơn là phải biến kết quả sắp xếp thành hiệu quả sử dụng tài sản. Mỗi cơ sở nhà, đất cần được nhìn nhận theo đúng giá trị, hiện trạng và khả năng khai thác, từ đó lựa chọn phương án phù hợp, minh bạch và có hiệu quả kinh tế - xã hội cao nhất.
Xử lý 363 cơ sở nhà, đất dôi dư không chỉ yêu cầu khắc phục sau sắp xếp bộ máy, mà còn bài toán quản trị nguồn lực. Đẩy nhanh pháp lý, quy hoạch và khai thác sẽ giúp tài sản công tạo giá trị.
Phượng Hòa