Ham rẻ, khách hàng sập bẫy gian hàng 'mọc nhanh - lặn gọn'

Những gian hàng “mọc nhanh – lặn gọn” đang trở thành cái bẫy quen thuộc trên các sàn thương mại điện tử. Giá rẻ bất thường, quảng cáo dồn dập, đơn hàng tăng vọt trong thời gian ngắn, rồi đột ngột biến mất, để lại người mua mắc kẹt giữa tiền đã trả và quyền lợi không biết kêu ai.

Gian hàng “mì ăn liền” mọc lên như nấm

Thời gian gần đây, trên các sàn thương mại điện tử liên tục xuất hiện những gian hàng mới với mức giá thấp hơn thị trường từ 30–50%, thậm chí rẻ đến mức khó tin. Các mặt hàng được lựa chọn thường là đồ gia dụng, thiết bị điện tử nhỏ, mỹ phẩm, quần áo, phụ kiện, những sản phẩm phổ biến, dễ bán, dễ tạo tâm lý “mua thử cũng không thiệt”.

Chỉ cần vài thao tác lập gian hàng, người bán có thể nhanh chóng đưa sản phẩm lên sàn, đầu tư chạy quảng cáo ngắn hạn, đẩy hàng lên vị trí dễ nhìn kèm các thông điệp quen thuộc như “xả kho”, “thanh lý”, “giá nhập”, “bán lỗ”. Trong vài ngày, thậm chí vài giờ cao điểm, lượng đơn tăng nhanh, tạo cảm giác gian hàng đang “bán rất chạy”, từ đó kích hoạt tâm lý mua theo số đông.

Sau khi gom được số lượng lớn giao dịch, các dấu hiệu bất thường bắt đầu xuất hiện. Người bán phản hồi chậm dần, kéo dài thời gian giao hàng, viện dẫn các lý do như kẹt kho, lỗi vận chuyển, thiếu hàng. Không lâu sau, gian hàng biến mất khỏi hệ thống, để lại người mua trong tình trạng đã thanh toán nhưng không nhận được hàng, hoặc nhận sản phẩm không đúng mô tả mà không còn đầu mối liên hệ.

Trao đổi với phóng viên, anh Lê Thành Đạt (phường Hà Đông, Hà Nội), người nhiều năm bán hàng trên sàn thương mại điện tử, cho rằng việc mở một gian hàng hiện nay “dễ đến mức ai cũng có thể làm”. Theo anh Đạt, trong giới bán hàng online, chuyện mở shop nhanh, chạy quảng cáo mạnh rồi đóng lại sau thời gian ngắn không còn xa lạ. “Những người làm kiểu này không cần uy tín. Họ xác định bán chớp nhoáng, gom đơn rồi biến mất”, anh Đạt nói.

Cũng theo anh Đạt, chiêu thức này chỉ có “đất sống” khi kết hợp hai yếu tố: kẽ hở trong khâu kiểm soát người bán và tâm lý ham rẻ của người mua. “Người bán xấu chỉ cần lời trên số lượng lớn đơn nhỏ. Người mua thì thấy mất vài trăm nghìn nên thôi bỏ qua. Hai thứ đó gặp nhau là thành mô hình”, anh Đạt phân tích.

Không ít người tiêu dùng cho biết, khi phát hiện dấu hiệu bất thường, họ cố gắng liên hệ với người bán nhưng không nhận được phản hồi. Việc gian hàng đã đóng khiến nhắn tin trực tiếp không còn khả thi. Trong khi đó, quá trình khiếu nại trên sàn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt với các trường hợp đã chuyển tiền ngoài hệ thống hoặc thiếu căn cứ xác minh.

Anh Nguyễn Văn Hoạt (Thanh Xuân, Hà Nội) kể từng đặt mua một bộ mô hình lắp ráp với giá rẻ gần một nửa so với thị trường. “Thấy quảng cáo xả kho, nhiều người đặt nên mình cũng mua. Đến khi nhận hàng thì bên trong chỉ là những mảnh nhựa bỏ đi. Đơn hàng hơn 500 nghìn đồng nhưng rất ức vì không biết kêu ai”, anh Hoạt nói.

Giá trị mỗi đơn hàng thường không quá lớn, trong khi thời gian, thủ tục và công sức theo đuổi khiếu nại lại rườm rà. Nhiều người vì thế đành bỏ cuộc giữa chừng, chấp nhận mất tiền. Chính tâm lý “thôi bỏ cho xong” này vô tình tiếp tay để các gian hàng “mọc nhanh – lặn gọn” tiếp tục tồn tại và lặp lại vòng xoáy cũ.

Cảnh giác để không sập bẫy

Ngoài những thiệt hại trực tiếp về tiền bạc, mô hình gian hàng “mọc nhanh – lặn gọn” còn để lại hệ lụy lâu dài đối với niềm tin của người tiêu dùng vào môi trường mua sắm trực tuyến. Khi những trải nghiệm tiêu cực lặp đi lặp lại, không ít người trở nên dè dặt, thậm chí quay lưng với thương mại điện tử, dù đây vẫn là kênh tiêu dùng tiện lợi và phổ biến.

Theo các chuyên gia thương mại điện tử, một trong những nguyên nhân khiến gian hàng chớp nhoáng khó bị phát hiện sớm nằm ở cách vận hành của thuật toán hiển thị. Trong giai đoạn đầu, khi gian hàng mới tung sản phẩm với mức giá thấp, lượng tương tác tăng nhanh sẽ giúp sản phẩm được đẩy lên các vị trí dễ nhìn, tiếp cận đúng nhóm khách hàng có nhu cầu.

Điều này vô tình tạo lợi thế cho những gian hàng có ý đồ trục lợi ngắn hạn, trong khi người mua thường mặc định rằng sản phẩm xuất hiện nhiều đồng nghĩa với độ tin cậy cao.

Bên cạnh đó, dòng tiền trong thương mại điện tử cũng là yếu tố then chốt. Khi người mua thanh toán nhanh, người bán rút tiền sớm và gian hàng biến mất trước khi phát sinh đủ số lượng khiếu nại, việc xử lý trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Ngay cả khi sàn giao dịch tiến hành rà soát, việc truy vết các tài khoản sử dụng thông tin định danh không đầy đủ hoặc mượn danh người khác vẫn gặp nhiều trở ngại.

Ở góc độ người tiêu dùng, các chuyên gia khuyến cáo không nên đánh đổi sự an toàn chỉ vì mức giá rẻ bất thường. Việc kiểm tra kỹ thông tin gian hàng, lịch sử hoạt động, đánh giá của người mua trước đó và ưu tiên thanh toán trong hệ thống bảo vệ của sàn là những bước tối thiểu để giảm rủi ro. Đồng thời, khi phát hiện dấu hiệu bất thường, người mua cần kiên quyết khiếu nại, phản ánh để tạo áp lực buộc các nền tảng phải vào cuộc sớm hơn.

Theo thống kê của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, trong 9 tháng đầu năm 2025, tổng đài 1800.6838 đã tiếp nhận 144 đơn phản ánh, kiến nghị của người tiêu dùng liên quan đến lĩnh vực thương mại điện tử. Các phản ánh cho thấy nhiều rủi ro vẫn tồn tại phổ biến trong môi trường mua sắm trực tuyến.

Người tiêu dùng vẫn phải đối mặt với nguy cơ mua phải sản phẩm kém chất lượng, không đúng quảng cáo, không nhận được hàng, giao hàng chậm, không được bảo hành hoặc đổi trả theo cam kết. Nghiêm trọng hơn, không ít trường hợp bị lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.

Theo đánh giá của cơ quan chức năng, mô hình gian hàng “chớp nhoáng” đang ngày càng tinh vi. Thay vì dẫn khách ra ngoài giao dịch ngay từ đầu cách làm dễ bị phát hiện, nhiều đối tượng chọn bán trực tiếp trên sàn trong thời gian ngắn để tạo cảm giác uy tín. Khi dòng tiền đã kịp rút về và trước khi lượng khiếu nại đủ lớn, gian hàng lập tức biến mất.

Việc liên tục tạo mới gian hàng với thông tin định danh không đầy đủ, thậm chí mượn danh người khác, khiến công tác truy vết gặp nhiều khó khăn. Một gian hàng vừa “bốc hơi” thì không lâu sau, một gian hàng khác với cách quảng cáo, danh mục sản phẩm tương tự lại xuất hiện, tiếp tục vòng lặp bán nhanh rồi biến mất.

Trước thực trạng gia tăng các hành vi gian lận, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia kiến nghị tăng cường giám sát, thanh tra hoạt động thương mại điện tử; đồng thời hoàn thiện khung pháp lý, quy định rõ trách nhiệm của sàn giao dịch, nền tảng mạng xã hội, đơn vị trung gian thanh toán và doanh nghiệp quảng cáo trực tuyến.

Các doanh nghiệp thương mại điện tử được yêu cầu siết chặt kiểm soát người bán, sản phẩm và nội dung quảng cáo; xác minh danh tính người bán; thường xuyên rà soát, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm; bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân và chủ động phối hợp với cơ quan chức năng khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Ở góc độ nền tảng, đại diện Shopee cho biết đơn vị này cam kết mang đến môi trường mua sắm an toàn, đồng thời áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm khắc đối với sản phẩm kém chất lượng, không rõ nguồn gốc. Các shop vi phạm sẽ bị chấm điểm, xử phạt nhằm ngăn chặn tái phạm.

Cơ quan quản lý nhà nước cũng khuyến cáo người tiêu dùng chỉ mua hàng tại các website đã đăng ký hoặc thông báo với Bộ Công thương, có đầy đủ thông tin về chủ sở hữu, chính sách giao dịch, đổi trả và thanh toán; ưu tiên kiểm tra hàng trước khi nhận và chủ động phản ánh khi phát hiện dấu hiệu xâm phạm quyền lợi.

Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh hơn khả năng kiểm soát, bài toán không chỉ nằm ở nền tảng hay cơ quan quản lý, mà còn phụ thuộc rất lớn vào sự tỉnh táo của người tiêu dùng. Bởi đôi khi, cái giá phải trả cho một cú click “mua ngay” quá vội vàng không chỉ là một đơn hàng bị mất, mà còn là sự xói mòn niềm tin vào cả thị trường.

Quang Anh