Ngày 25/12, Thanh tra Chính phủ thông báo kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật trong quản lý, thực hiện quy hoạch và đầu tư xây dựng các công trình điện theo Quy hoạch điện VII và Quy hoạch điện VII điều chỉnh.
Theo kết luận của Thanh tra Chính phủ, trong công tác quản lý, thực hiện Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia gia đoạn 2011-2020 đáng chú ý là trong giai đoạn Quy hoạch điện VII điều chỉnh 2016-2020 đã xảy ra những tồn tại, hạn chế, khuyết điểm, vi phạm.
Cụ thể, Bộ Công Thương đã không thực hiện đúng quy định, lập quy hoạch phát triển điện mặt trời không đúng với thời kỳ quy hoạch đến năm 2020, không có quy hoạch điện mặt trời cấp tỉnh đến năm 2020.
Bộ Công thương đã phê duyệt bổ sung vào Quy hoạch điện lực cấp tỉnh 114 dự án điện mặt trời với tổng công suất 4.166MW có tiến độ vận hành trong giai đoạn 2016-2020; trong đó 92 dự án với tổng công suất 3.194MW phê duyệt bổ sung riêng lẻ vào Quy hoạch phát triển điện lực của 23 tỉnh trên cơ sở đề nghị của Ủy ban nhân dân các tỉnh xuất phát từ đề nghị của các chủ đầu tư.
Có tới 15 trong số 23 tỉnh nêu trên không quy hoạch đầu tư điện mặt trời trong Quy hoạch phát triển điện lực tỉnh và không có quy hoạch điện mặt trời đến năm 2020 của 63 tỉnh, thành phố. Do đó, việc phê duyệt các dự án này là không có căn cứ pháp lý về quy hoạch.
Cũng theo cơ quan thanh tra, tổng công suất nguồn điện mặt trời đến năm 2020 được phê duyệt tại Quy hoạch điện VII điều chỉnh là 850MW. Tuy nhiên, Bộ Công thương đã tham mưu, trình Thủ tướng phê duyệt bổ sung riêng lẻ 54 dự án với tổng công suất 10.521MW vào Quy hoạch điện VII điều chỉnh trên cơ sở đề nghị của Ủy ban nhân dân các tỉnh xuất phát từ đề nghị của các chủ đầu tư, trong khi không lập Quy hoạch phát triển điện mặt trời quốc gia đến năm 2020 theo yêu cầu tại Quyết định 11/2017 của Thủ tướng. Vì vậy, việc phê duyệt 54 dự án này cũng là không có căn cứ pháp lý về quy hoạch.
Thanh tra Chính phủ xác định, với việc phê duyệt 168 dự án điện mặt trời với tổng công suất 14.707MW (cao gấp 17,3 lần so với tổng công suất được phê duyệt tại Quy hoạch điện VII điều chỉnh), trong đó đáng chú ý là phê duyệt riêng lẻ 137 dự án với tổng công suất 9.366MW có tiến độ vận hành trong giai đoạn 2016-2020; tính đến cuối năm 2020, tổng công suất nguồn điện mặt trời nối lưới đã đầu tư thực tế là 8.642MW, cao gấp 10,2 lần so với công suất đến năm 2020 được phê duyệt tại Quy hoạch điện VII điều chỉnh (850MW), thậm chí vượt công suất quy hoạch đến năm 2025 (4.000MW).
Ngoài ra, nguồn điện mặt trời mái nhà cũng đã được đầu tư nhanh với công suất lớn (7.864MW), nâng tổng công suất nguồn điện mặt trời lên thành 16.506MW, cao gấp 19,42 lần so với công suất phê duyệt tại Quy hoạch điện VII điều chỉnh. Điều này dẫn đến cơ cấu công suất nguồn điện mặt trời theo Quy hoạch điện VII điều chỉnh đã tăng từ 1,4% lên 23,8%. Chưa kể, còn có 6 dự án/phần dự án (452,62MW) đã hoàn thành nhưng chưa được vận hành thương mại.
Kết luận còn chỉ ra những vi phạm trong tham mưu ban hành quyết định 13/2020 cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời tại Việt Nam là trái với nghị quyết 115 của Chính phủ. Việc này làm tăng chi phí mua điện, giảm lợi nhuận của doanh nghiệp nhà nước là Tập đoàn Điện lực Việt Nam.
Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng chưa hoàn thành một số nhiệm vụ được giao như chưa tham mưu về quy định đấu thầu, chậm trễ ban hành cơ chế mua điện từ các dự án cũ hết thời hạn áp dụng giá ưu đãi, chậm trễ trong thực hiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh...
Từ các kết luận trên, Thanh tra Chính phủ kiến nghị cần hoàn thiện quy định pháp luật về quản lý điện lực. Đồng thời, kiến nghị Chính phủ giao Bộ Công an tiếp nhận hồ sơ, tài liệu vụ việc để xem xét, xử lý theo quy định về việc Bộ Công Thương phê duyệt bổ sung thêm 154 dự án không có căn cứ, cơ sở pháp lý, gây lãng phí nguồn lực và thể hiện sự buông lỏng quản lý, có dấu hiệu của tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.
Cơ quan thanh tra cũng chuyển tài liệu đến Bộ Công an xem xét với Bộ Công Thương trong ban hành hướng dẫn cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà có những sơ hở, khuyết điểm, vi phạm nhưng vẫn được hưởng cơ chế ưu đãi.
Đối với việc thực hiện đầu tư xây dựng các dự án trên đất đã được quy hoạch, chồng lấn quy hoạch với các tỉnh, Thanh tra Chính phủ đã có văn bản chuyển các vụ việc tới cơ quan an ninh điều tra để xem xét, xử lý theo đúng quy định.
Thanh tra Chính phủ cũng đề nghị kiểm điểm, xử lý trách nhiệm với Bộ Công Thương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Tập Đoàn Dầu Khí Quốc Gia Việt Nam, Tập đoàn công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam, xử lý về kinh tế với các dự án không đúng quy định.
Anh Đào