Không sử dụng vốn đầu tư công, phát triển Quy hoạch điện VIII lấy vồn từ đâu?

Theo Tờ trình số 6046/TTr-BCT của Bộ Công Thương, toàn bộ vốn đầu tư cho các dự án đầu tư ngành điện sử dụng các nguồn vốn khác ngoài vốn đầu tư công. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, dự thảo chưa đề xuất được các cơ chế, chính sách để thu hút, huy động các nguồn vốn đầu tư. Trong đó, có nguồn vốn xanh từ các tổ chức tài chính nước ngoài.

Sử dụng các nguồn vốn ngoài ngân sách

Mới đây, Bộ Công Thương vừa có Tờ trình số 6046/TTr-BCT gửi Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đề nghị ban hành Kế hoạch thực hiện Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021-2030.

Theo Tờ trình của Bộ Công Thương, nội dung phân kỳ vốn đầu tư cho phát triển nguồn điện giai đoạn 2021 - 2025 là 57,1 tỷ USD; trong đó nguồn điện là 48,1 tỷ USD, lưới truyền tải 9 tỷ USD. Vốn đầu tư giai đoạn 2026 - 2030 cần khoảng 77,6 tỷ USD; trong đó nguồn điện là 71,7 tỷ USD, lưới truyền tải 5,9 tỷ USD. Như vậy, tổng nguồn vốn đầu tư cho nguồn điện đến năm 2030 là 134,7 tỷ USD. Đáng chú ý, toàn bộ vốn đầu tư cho các dự án đầu tư ngành điện sử dụng các nguồn vốn khác ngoài vốn đầu tư công.

Bộ Công Thương cũng đề nghị Chính phủ giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành để triển khai có hiệu quả Quy hoạch điện VIII; trong đó giao Bộ Tài chính chủ trì xây dựng cơ chế tài chính, huy động vốn cho đầu tư phát triển ngành điện theo Quy hoạch đã được duyệt nhằm đáp ứng kịp thời, đầy đủ nhu cầu điện của toàn xã hội.

Quy hoạch điện VIII được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 500/QĐ-TTg ngày 15/5/2023 đã xác định quan điểm, mục tiêu, tầm nhìn, định hướng phát triển và danh mục các dự án ưu tiên đầu tư cũng như các giải pháp cụ thể để phát triển ngành điện có tầm nhìn dài hạn, hiệu quả và bền vững, tạo nền tảng thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững đất nước...

Thực hiện nhiệm vụ Chính phủ giao, Bộ Công Thương đã chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng Dự thảo quyết định của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch thực hiện Quy hoạch điện VIII và được lấy ý kiến của các bộ, cơ quan liên quan.

Nội dung Tờ trình nêu rõ: "Việc ban hành Kế hoạch thực hiện Quy hoạch điện VIII là cần thiết trong triển khai các nội dung đã được xác định trong Quy hoạch điện VIII, đặc biệt là xác định cụ thể trách nhiệm, tiến độ và việc huy động nguồn lực triển khai thực hiện các dự án ưu tiên đầu tư của ngành".

Theo đó, mục tiêu của Kế hoạch nhằm tính toán rà soát tiến độ các dự án nguồn điện quan trọng, ưu tiên đầu tư của ngành điện theo Quy hoạch điện VIII; quy mô phát triển nguồn điện khác (điện gió, điện mặt trời, thủy điện nhỏ, điện sinh khối và rác, pin lưu trữ, nguồn linh hoạt…) phân theo vùng hoặc theo tỉnh tại các mốc 2025, 2030; rà soát tiến độ các dự án lưới điện truyền tải quan trọng, ưu tiên đầu tư của ngành điện cần đưa vào vận hành tại các mốc 2025, 2030, phân loại dự án lưới truyền tải do Nhà nước đầu tư và dự án xem xét xã hội hóa.

Đồng thời; đưa ra nhu cầu sử dụng đất tương ứng với kế hoạch đầu tư nguồn, lưới điện đến 2025, 2030; phân loại dự án đầu tư công và dự án ngoài đầu tư công; nhu cầu vốn đầu tư công và vốn khác ngoài đầu tư công; xác định các nguồn lực và việc sử dựng nguồn lực để thực hiện quy hoạch.

Theo Tờ trình này, trên cơ sở kế hoạch dự kiến, cơ chế chính sách, giải pháp thực hiện và căn cứ chức năng, nhiệm vụ của bộ, ngành, địa phương, Chính phủ giao Bộ Công Thương tiếp tục chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương hoàn thiện xây dựng và trình Chính phủ Luật Điện lực sửa đổi và Luật về Năng lượng tái tạo, sớm trình Quốc hội thông qua cũng như trình Chính phủ ban hành các chính sách về mua bán điện trực tiếp.

Bên cạnh đó, chủ trì, tiếp tục làm việc với các chủ đầu tư, các nhà máy điện than đang trong quá trình triển khai đầu tư, rà soát kỹ các quy định của pháp luật, cam kết, thỏa thuận giữa các bên để xử lý dứt điểm các dự án.

Đối với Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương đề nghị Chính phủ giao nhiệm vụ chủ trì xây dựng cơ chế đấu thầu công khai, minh bạch để lựa chọn các chủ đầu tư thực hiện các dự án điện, hướng dẫn các địa phương thực hiện. Xây dựng cơ chế chính sách để thu hút đầu tư nước ngoài, vốn ODA và các vốn đầu tư tư nhân cho phát triển ngành điện đồng bộ, cân đối, bền vững.

Đối với Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng cơ chế tài chính và cơ chế huy động vốn cho đầu tư phát triển ngành điện theo kịp Quy hoạch và Kế hoạch thực hiện Quy hoạch điện được duyệt nhằm đáp ứng đồng bộ và đầy đủ nhu cầu điện của toàn xã hội. Đồng thời, Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Công Thương xây dựng các chính sách về giá điện theo cơ chế thị trường; cơ chế tài chính, cơ chế giá điện, cơ chế khuyến khích để thực hiện.

Nhu cầu vốn lớn nhưng cơ chế huy động chưa rõ ràng

Trước đó, góp ý cho Dự thảo Kế hoạch thực hiện Quy hoạch Điện VIII, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã cho rằng, kế hoạch cần làm rõ được các mục tiêu, định hướng, danh mục công trình dự án, phân kỳ đầu tư, cân đối nguồn vốn, các giải pháp huy động nguồn lực và triển khai thực hiện.

Theo đó, dự báo nhu cầu điện được lập cho từng năm nhưng việc lập kế hoạch phát triển nguồn điện, lưới điện lại theo giai đoạn 2021-2025 và 2026-2030.

Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng cho rằng, nếu không xây dựng mục tiêu phát triển các nguồn điện và lưới điện theo từng năm, Bộ Công thương cần làm rõ cơ sở xác định cân bằng cung cầu điện, bảo đảm đáp ứng đủ điện hàng năm, quản lý tiến độ của các cơ quan nhà nước, xây dựng kế hoạch sử dụng đất hàng năm.

Về kế hoạch huy động vốn, do nhu cầu vốn đầu tư cho thực hiện Quy hoạch điện VIII là rất lớn, cần có sự tham gia của mọi thành phần kinh tế  và đa dạng hoá các nguồn vốn, trong đó có sự hỗ trợ của các tổ chức tài chính nước ngoài.

Tuy nhiên, Dự thảo Kế hoạch thực hiện Quy hoạch điện VIII hiện chưa đề xuất được các cơ chế, chính sách để thu hút huy động các nguồn vốn đầu tư, trong đó có nguồn vốn xanh từ các tổ chức tài chính nước ngoài nhằm thúc đẩy việc xây dựng, thực hiện các dự án điện sử dụng năng lượng tái tạo, năng lượng xanh; cơ chế lựa chọn chủ đầu tư các dự án điện vừa đảm bảo tiến độ của quy hoạch vừa đảm bảo nguyên tắc thị trường, cơ chế thu hút đầu tư xây dựng lưới điện truyền tải trên cơ sở bảo đảm quốc phòng, an ninh… nhằm khuyến khích mọi thành phần kinh tế tham gia đầu tư, phát triển ngành điện.

Trước thực trạng triển khai quy hoạch điện giai đoạn trước còn xảy ra nhiều dự án chậm tiến độ kéo dài ngay ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư nhưng chưa có phương án xử lý, có tình trạng được giao dự án nhưng không triển khai, chậm triển khai, không có khả năng triển khai nhưng không bị thu hồi, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng đề nghị Bộ Công thương nghiên cứu bổ sung nội dung này vào giải pháp và tổ chức thực hiện trong Kế hoạch để giải quyết tình trạng trên.

Áp lực tài chính sẽ lớn hơn

Liên quan đến vấn đề này, mới đây, chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh, Giảng viên cao cấp Học viện Tài chính đã có những chia sẻ với bào chí. Theo đó, ông cho rằng, Quy hoạch điện VIII sẽ mở ra cơ hội mới cho doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng của Việt Nam. Đây cũng là điểm đột phá, tạo ra cú hích trong chuyển dịch năng lượng của đất nước.

Tuy nhiên, chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh cũng lưu ý, với kịch bản chuyển đổi năng lượng mạnh mẽ, áp lực tài chính sẽ lớn hơn nhằm đáp ứng được nhu cầu phát triển công suất nguồn điện của Việt Nam.

Theo vị Giảng viên cao cấp Học viện Tài chính, Quy hoạch điện VIII giảm thiểu điện than và ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo, trong khi đó, đầu tư vào lĩnh vực năng lượng tái tạo thì chi phí cao hơn, khả năng thu hồi vốn chậm hơn. Đây cũng là một thách thức rất lớn đối với Việt Nam trong tiến trình thực hiện Quy hoạch.

"Thực tế thời gian qua cho thấy, khi chúng ta bắt đầu “mở cửa” đón luồng điện gió, điện mặt trời thì lập tức khu vực kinh tế tư nhân trong và ngoài nước đã đầu tư rất lớn vào lĩnh vực này. Nhưng chúng ta vẫn chưa tận dụng được nguồn vốn, do thiếu cơ chế, chính sách phù hợp, khiến chúng ta không mua được hết điện, không sử dụng hết được năng lực phát điện, do khâu truyền tải điện không phát triển kịp với tốc độ tăng trưởng phát điện và không phát triển được nguồn điện lưu trữ.

Nói vậy để thấy rằng, không phải nhà đầu tư tư nhân trong và ngoài nước không hào hứng với lĩnh vực năng lượng tái tạo của Việt Nam, mà là do chúng ta thiếu cơ chế, chính sách để tạo ra cơ hội cho tư nhân tham gia vào, làm hạn chế cơ hội cho lĩnh vực này phát triển." chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh phân tích.

Để tạo điều kiện phát triển Quy hoạch điện VIII, tạo cơ hội cho phát triển năng lượng tái tạo, theo ông Đinh Trọng Thịnh, điều quan trọng nhất lúc này là cần xây dựng cơ chế bình đẳng, công bằng, bảo đảm quyền lợi và chia sẻ rủi ro, lợi ích cho nhà đầu tư… Nếu làm được như vậy, Việt Nam có thể huy động đủ nguồn vốn đầu tư vào lĩnh vực năng lượng, đồng thời tận dụng được những lợi thế về năng lượng tái tạo của Việt Nam, phục vụ cho công cuộc phát triển kinh tế - xã hội.

Hồng Quang