Nhiều nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như thép, gỗ, sản phẩm kim loại, vật liệu xây dựng, xơ sợi, lốp xe, tháp điện gió… đang bị các thị trường lớn đưa vào danh sách cảnh báo có nguy cơ bị điều tra và áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại. Diễn biến này phản ánh sức ép ngày càng lớn đối với hoạt động xuất khẩu trong bối cảnh quy mô ngoại thương của Việt Nam không ngừng mở rộng.
Mới đây, Ủy ban châu Âu (EC) đã chính thức khởi xướng điều tra chống bán phá giá đối với thép cán nguội nhập khẩu từ Việt Nam. Vụ việc được Eurofer – Hiệp hội Thép châu Âu – yêu cầu nhằm bảo vệ ngành sản xuất trong khu vực trước tình trạng thép giá rẻ tràn vào thị trường. Trước đó, EU cũng đã phát tín hiệu siết chặt nhập khẩu mặt hàng này.
Nếu kết quả điều tra xác nhận có hành vi bán phá giá, EU có thể áp dụng thuế nhập khẩu bổ sung. Điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp Việt Nam, bởi EU hiện là thị trường xuất khẩu thép lớn, từng nhập khẩu khoảng 2 tỷ USD sắt thép mỗi năm từ Việt Nam. Các doanh nghiệp xuất khẩu sẽ phải đối diện với chi phí lớn cho luật sư, thời gian chuẩn bị hồ sơ dữ liệu để bảo vệ mình trong quá trình điều tra.
Song song, tại Mỹ, Hiệp hội các nhà sản xuất đá thạch anh đã gửi đơn yêu cầu áp dụng biện pháp tự vệ đối với sản phẩm mặt đá thạch anh nhập khẩu từ ba nước ASEAN và Việt Nam.
Theo Bộ Công Thương, tính đến hết tháng 8/2025, đã có gần 300 vụ việc phòng vệ thương mại do nước ngoài khởi xướng điều tra đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Các mặt hàng thường xuyên vướng vào điều tra gồm thép, nhôm, thủy sản, gỗ, sợi…
Riêng từ đầu năm đến nay đã có gần 20 vụ khởi xướng mới từ các thị trường nhập khẩu. Ngành thép là lĩnh vực chịu nhiều rủi ro nhất, với 86 vụ kiện từ năm 2004 đến tháng 8/2025, chiếm hơn 30% tổng số vụ việc phòng vệ thương mại mà hàng Việt phải đối mặt.
Trong 8 tháng đầu năm nay, xuất khẩu thép thành phẩm giảm 20% về sản lượng và 28% về trị giá, còn hơn 7 triệu tấn. Các vụ kiện chủ yếu đến từ Mỹ, EU, Mexico và một số nước ASEAN – vốn là các thị trường tiêu thụ chính của thép Việt.
Trước tình hình này, Cục Phòng vệ Thương mại (Bộ Công Thương) đã công bố danh sách cảnh báo những nhóm hàng có nguy cơ bị điều tra, trong đó nổi bật là gỗ, thép, sản phẩm kim loại, vật liệu xây dựng và các sản phẩm công nghiệp chế tạo. Xu hướng bảo hộ ngày càng gia tăng trên thế giới cũng đang tạo thêm sức ép.
Ảnh minh hoạ.
Theo ông Lê Sỹ Giảng – Giám đốc Công ty TNHH GH Consults, số liệu từ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cho thấy số vụ phòng vệ thương mại toàn cầu tăng liên tục trong 20 năm qua. Nếu những năm 2000 trung bình chỉ khoảng 200 vụ mỗi năm thì đến năm 2024 đã vượt 450 vụ. Trong đó, Ấn Độ dẫn đầu thế giới với hơn 1.200 vụ điều tra chống bán phá giá, tiếp đến là Mỹ (989 vụ) và EU (589 vụ). Kim loại là nhóm hàng thường xuyên bị điều tra nhiều nhất.
Việt Nam có nền kinh tế mở, với tổng kim ngạch ngoại thương gần 800 tỷ USD năm 2024 và dự kiến vượt 850 tỷ USD trong năm nay. Xuất khẩu là trụ cột quan trọng của tăng trưởng, đồng nghĩa với việc nguy cơ bị nhắm tới trong các vụ kiện phòng vệ thương mại sẽ ngày càng cao.
Để giảm thiểu rủi ro, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần minh bạch hóa xuất xứ hàng hóa, tăng năng lực cung ứng nguyên liệu trong nước, đồng thời chuẩn bị hồ sơ dữ liệu đầy đủ về quy trình sản xuất. Kiểm soát chặt nhập khẩu nguyên liệu để tránh bị cáo buộc lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại cũng là biện pháp cần thiết.
Ngoài ra, việc tận dụng ưu đãi thuế quan từ các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) được cho là một trong những công cụ quan trọng, giúp doanh nghiệp giảm áp lực cạnh tranh và củng cố vị thế tại thị trường xuất khẩu. Chủ động ứng phó với xu hướng gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại sẽ là chìa khóa để hàng Việt duy trì chỗ đứng và tăng trưởng bền vững trên các thị trường quốc tế.
PV