Hoàn thiện thể chế và cơ chế thị trường, thúc đẩy phát triển bền vững ngành điện

Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) Phạm Nguyên Hùng cho biết, trong những năm gần đây, Việt Nam đang chứng kiến sự chuyển dịch mạnh mẽ trong lĩnh vực điện lực. Đặc biệt, sau hơn 2 thập kỷ đổi mới, ngành điện Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng.

Ngày 26/11, tại Hà Nội, Bộ Công Thương và Đại sứ quán Australia tại Việt Nam đồng tổ chức Hội thảo “Tình hình phát triển ngành điện Việt Nam 2024 -2025". Hội thảo tạo không gian trao đổi chuyên môn về thị trường điện, phát triển nguồn điện và các kinh nghiệm quốc tế trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục thúc đẩy chuyển dịch năng lượng sạch.

Phát biểu tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long nhấn mạnh ý nghĩa quan trọng của sự kiện, khẳng định đây là minh chứng rõ ràng cho Quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Australia nói chung và sự hợp tác chặt chẽ giữa hai bên trong lĩnh vực năng lượng nói riêng thời gian qua.

Tại Việt Nam, an ninh năng lượng là một trong những ưu tiên hàng đầu. Mới đây nhất, ngày 20/8/2025, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 70/NQ-TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đây là Nghị quyết thứ năm trong bảy Nghị quyết quan trọng được Bộ Chính trị ban hành trong năm 2025, cho thấy sự quan tâm đặc biệt của lãnh đạo cấp cao đối với ngành điện, ngành năng lượng.

Cùng với đó, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương đã xây dựng dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, dự kiến sẽ trình Quốc hội ban hành theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Trong 5 năm tới, Việt Nam đặt ra những mục tiêu tham vọng về tăng trưởng kinh tế, kéo theo là nhu cầu về điện được dự báo cũng sẽ tăng trưởng rất lớn. Do đó, hơn lúc nào hết, ngành điện cần được cải cách, chuyển đổi, tái cấu trúc mạnh mẽ và toàn diện ở các khâu như phát điện, thị trường, lưới điện, nguồn nhân lực,…

Tại Hội thảo, Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) Phạm Nguyên Hùng thông tin, trong những năm gần đây, Việt Nam đang chứng kiến sự chuyển dịch mạnh mẽ trong lĩnh vực điện lực. Đặc biệt, sau hơn 2 thập kỷ đổi mới, ngành điện Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng.

Năm 2024 đánh dấu bước phát triển mới trong quan hệ Việt Nam - Úc, khi hai nước nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, với hợp tác năng lượng là một trong những lĩnh vực ưu tiên. Trong khuôn khổ đó, sáng kiến Future Electricity Vietnam (FEV) đã trở thành nền tảng hợp tác quan trọng về nghiên cứu, đối thoại và hỗ trợ kỹ thuật trong lĩnh vực điện lực.

Trong khuôn khổ hội thảo, ông Phạm Nguyên Hùng đã nhấn mạnh 4 nhiệm vụ trọng tâm mà ngành điện Việt Nam cần tiếp tục thực hiện trong thời gian tới. Theo đó, Bộ Công Thương sẽ hoàn thiện thể chế và cơ chế thị trường, thúc đẩy phát triển bền vững, công khai, minh bạch và nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh trong tất cả các khâu của ngành điện.

Cùng với đó, thu hút mạnh mẽ các nguồn lực đầu tư để phát triển nguồn và lưới điện, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế của đất nước, nhu cầu tiêu dùng của Nhân dân. Tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số trong các lĩnh vực phát điện, truyền tải, phân phối, điều độ, vận hành hệ thống điện và kinh doanh điện. Đặc biệt, bảo đảm phát triển an toàn, bền vững, hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Cục trưởng Cục Điện lực cũng đề nghị, hội thảo tập trung trao đổi thực chất vào các nội dung trên, kiến nghị các giải pháp khả thi phục vụ công tác hoạch định chính sách trong thời gian tới. Bộ Công Thương cam kết sẽ nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến tại hội thảo để tham mưu Chính phủ xây dựng và hoàn thiện thể chế, văn bản pháp luật, góp phần tạo dựng môi trường pháp lý thông thoáng, thúc đẩy phát triển ngành điện trong giai đoạn chuyển đổi hiện nay.

Phát biểu tại Hội thảo, Đại sứ Australia tại Việt Nam, Bà Gillian Bird PSM, cho biết Australia đánh giá cao việc hợp tác với Việt Nam trong lĩnh vực năng lượng, đặc biệt thông qua các hoạt động trao đổi kỹ thuật, thảo luận chuyên môn và các chương trình nâng cao năng lực mà hai bên đang phối hợp triển khai trong khuôn khổ MoU đã ký kết giữa hai bên.

Đại sứ đồng thời ghi nhận những kết quả tích cực đạt được trong quá trình triển khai MoU, thể hiện sự phối hợp hiệu quả và tỉnh thần hợp tác xây dựng giữa các cơ quan của hai nước.

Việc công bố Báo cáo FEV3 tiếp tục là một dấu mốc trong hợp tác giữa Việt Nam và Australia trong lĩnh vực điện lực. Các nội dung thảo luận tại Hội thảo được kỳ vọng góp phần tăng cường hiểu biết chung, hỗ trợ các bên liên quan trong việc tham khảo kinh nghiệm và thúc đẩy trao đổi chuyên môn.

Báo cáo tại hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) Trịnh Quốc Vũ cho biết mục tiêu của giai đoạn 3 Chương trình FFV3 là xây dựng báo cáo “Tình hình phát triển ngành điện Việt Nam 2024 – 2025”, cung cấp góc nhìn toàn diện và cập nhật về những diễn biến chính của ngành điện, bao gồm tiến độ phát triển nguồn – lưới điện, hoạt động thị trường điện và một số xu hướng tham khảo trong khu vực và thế giới.

Ông Vũ nhấn mạnh kế hoạch triển khai tiếp theo sẽ tiếp tục bám sát tinh thần chỉ đạo của các nghị quyết quan trọng như Nghị quyết 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết 70-NQ/TW về đảm bảo an toàn năng lượng quốc gia.

Theo ông Vũ, ngành điện sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách phát triển, xây dựng thị trường điện phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, đảm bảo cạnh tranh, minh bạch, hiệu quả và đồng bộ.

Các định hướng bao gồm: áp dụng giá thị trường đối với mọi loại hình năng lượng dưới sự quản lý của Nhà nước, không thực hiện bù chéo; tăng cường quyền lựa chọn cho khách hàng; xây dựng cơ chế PPA minh bạch, ổn định, dài hạn, bảo đảm quyền lợi chính đáng của nhà đầu tư. Ngoài ra, chương trình cũng kế thừa những nội dung phù hợp từ lộ trình cũ theo Quyết định 63/2013/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Anh Đào