Mặc dù Hãng hàng không Jetstar Pacific làm ăn thua lỗ, dẫn tới thiệt hại hơn 4.000 tỷ đồng. Nhưng, những cán bộ lãnh đạo của Jetstar Pacific trong thời gian làm ăn thua lỗ hiện nay lại trở thành lãnh đạo cấp cao tại Tổng Công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines). Điều này không khỏi khiến dư luận băn khoăn và đặt nhiều dấu hỏi về quy trình bổ nhiệm cán bộ tại Vietnam Airlines....
Nghịch lý ở Jetstar
JPA được thành lập từ tháng 4/1991 với vốn góp 40 tỷ đồng của 7 cổ đông là doanh nghiệp Nhà nước. Năm 1995, JPA trở thành đơn vị thành viên của Hãng hàng không Vietnam Airlines (VNA). Sau đó, phần vốn góp nhà nước được chuyển giao cho Tổng Công ty đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) nắm giữ.
Năm 2007, Tập đoàn hàng không lớn Australia là Qantas đã mua lại 30% cổ phần của JPA để trở thành cổ đông chiến lược của hãng. Đến tháng 2/2012, một lần nữa Vietnam Airlines trở thành cổ đông lớn nhất của JPA khi tiếp nhận quyền đại diện 70% cổ phần từ SCIC. Hiện nay, các cổ đông của JPA là Vietnam Airlines (nắm 68,86% cổ phần), Qantas (nắm 30% cổ phần) và Saigontourist (nắm 1,14% cổ phần).
Trước khi Vietjet Air gia nhập thị trường hàng không thì Việt Nam chỉ có hai hãng hàng không chính cung cấp dịch vụ bay nội địa. Mặc dù thị trường rộng lớn nhưng JPA không có kết quả kinh doanh khả quan, thậm chí luôn ở tình trạng lỗ.
Được biết, trong giai đoạn 2008 - 2009, JPA báo lỗ tới gần 700 tỷ đồng trên doanh thu chỉ 1.700 tỷ đồng. Ban lãnh đạo của JPA lý giải, công ty lỗ là từ bảo hiểm xăng dầu (fuel hedging) và chi phí phạt do huỷ hợp đồng thuê máy bay đã ký trong năm 2008. Giai đoạn 2010-2011, mặc dù không còn chịu tác động từ các khoản chi phí bảo hiểm xăng dầu và phí phạt do huỷ hợp đồng thuê máy bay nhưng JPA vẫn bị thua lỗ và số lỗ năm 2011 lại tăng gấp đôi so với năm 2010, lên hơn 430 tỷ đồng.
Khi VNA trở thành cổ đông, JPA không những không thoát khỏi tình trạng lỗ mà trái lại, số lỗ còn lớn hơn. Cụ thể, hãng hàng không giá rẻ báo lỗ sau thuế gần 900 tỷ đồng trong năm 2016, và lỗ hoạt động kinh doanh 1.000 tỷ đồng trong năm 2017. Tính tới cuối năm 2017, lỗ lũy kế của JPA đã lên tới trên 4.286 tỷ đồng, vượt qua cả vốn điều lệ của công ty.
Theo kế hoạch, từ nay đến năm 2020, hai cổ đông lớn là Vietnam Airlines và Quatas dự kiến sẽ tiếp tục bổ sung vốn cho JPA và nếu JPA tiếp tục thua lỗ thì đồng nghĩa với việc vốn của VNA đầu tư vào đây bốc hơi theo những chuyến bay của công ty con mà VNA là cổ đông nắm quyền quyết định.
Việc JPA thua lỗ gây trực tiếp làm mất tài sản của các cổ đông theo tỷ lệ vốn góp mà các cổ đông sở hữu. Theo đó, với 68,86% cổ phần phổ thông tại JPA thì VNA sẽ là cổ đông chịu thiệt hại nhiều nhất. Trong khi đó, Vietnam Airlines là doanh nghiệp mà Nhà nước đang nắm 86,16% cổ phần nên thực tế Nhà nước đã gián tiếp gánh lỗ “nghìn tỷ” ở JPA.
Tuy nhiên, sau nhiều năm lãnh đạo Jetstar nhưng vẫn để doanh nghiệp này lỗ lớn, nhiều lãnh đạo của Jetstar Pacific thậm chí còn được cất nhắc và bổ nhiệm ví trí cao hơn tại Hãng hàng không quốc gia là Vietnam.
 |
Dương Chí Thành, Tổng giám đốc của Vietnam Airlines hiện nay từng giữ chức Chủ tịch HĐQT của JPA |
Cụ thể, ông Dương Chí Thành, Tổng giám đốc của Vietnam Airlines hiện nay từng giữ chức Chủ tịch HĐQT của JPA. Thời điểm này, ông Dương Chí Thành là Phó tổng giám đốc Vietnam Airlines kiêm chức Chủ tịch HĐQT của JPA.
Người thứ hai phải kể đến là ông Lê Hồng Hà, Phó tổng giám đốc Vietnam Airlines hiện nay. Ông Lê Hồng Hà giữ chức Tổng giám đốc của Jetstar trong 3 năm liên tục, từ tháng 3/2012 đến tháng 3/2015. Hiện nay ông Lê Hồng Hà đang là Phó tổng giám đốc phụ trách thương mại của hãng hàng không Quốc gia Việt Nam.
Ngoài ra, một cán bộ quan trọng của Vietnam Airlines cũng từng giữ chức vụ quan trọng trong Jetstar là ông Lê Đức Cảnh, Trưởng Ban đầu tư của hãng hàng không Quốc gia Việt Nam. Ông Lê Đức Cảnh từng là kế toán trưởng của hãng hàng không Jetstar.
Nếu truy trách nhiệm đến cùng đối với các khoản thua lỗ từng thời kỳ của hãng hàng không Jetstar thì phải là rõ trách nhiệm của lãnh đạo Công ty. Tuy nhiên, đến thời điểm này, ngoài việc ông Lương Hoài Nam, Tổng giám đốc của Jetstar năm 2010 bị bắt thì không có cá nhân nào bị xử lý. Thậm chí, các lãnh đạo của Jetstar sau này còn được thăng chức cao hơn. Cụ thể, ông Dương Chí Thành được biệt phái làm Chủ tịch Jetstar nay đã được bổ nhiệm là Tổng giám đốc của VNA còn ông Lê Hồng Hà giữ chức Phó Tổng giám đốc của VNA. Như vậy, khoản lỗ nghìn tỷ đối với Nhà nước vẫn chưa tìm được người chịu trách nhiệm.
Dấu hỏi lớn về trách nhiệm bộ máy lãnh đạo
Liên quan đến vụ việc những cán bộ lãnh đạo của Jetstar Pacific trong thời gian làm ăn thua lỗ hiện nay lại trở thành lãnh đạo cấp cao tại Tổng Công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines), trả lời trên Báo điện tử Tổ Quốc, Luật sư Trần Viết Hưng- Trưởng Văn phòng Luật sư Công lý cho rằng, trong vụ việc này cần làm rõ 3 vấn đề:
Thứ nhất, vốn của Jetstar Pacific thực chất là của các cổ đông mà cổ đông lớn nhất là Vietnam Airlines. Tại Vietnam Airlines thì vốn nhà nước chiếm hơn 86%. Vậy thì số vốn mà Vietnam Airlines đầu tư sang Jetstar Pacific liệu có nằm ngoài nguồn vốn của nhà nước. Nếu đó là nguồn vốn của nhà nước thì việc Jetstar Pacific làm ăn không hiệu quả, dẫn đến thua lỗ số tiền hơn 4.000 tỷ, đồng nghĩa với việc Nhà nước cũng đang bị thất thoát vốn, đang phải gánh nợ hàng nghìn tỷ.
Do đó, các cơ quan thanh kiểm tra cần vào cuộc ngay để xác định xem việc thua lỗ này do đâu, có yếu tố con người hay là do khách quan, do trình độ quản lý yếu kém, do việc đầu tư, do cách làm hay do yếu tố cá nhân…dẫn đến thất thoát vốn nhà nước tại Jetstar Pacific. Cần bóc tách lại toàn bộ quá trình quản lý kinh doanh tại Jetstar Pacific để xem có vi phạm về quy định quản lý kinh tế, quản lý vốn nhà nước hay không.
Thứ hai, thời gian qua Đảng, Nhà nước đã rất quyết liệt trong công tác đấu tranh phòng chống tham nhũng để làm sạch bộ máy quản lý, nhất là việc quản lý các tài sản nhà nước tại các tập đoàn kinh tế, các công ty cổ phần mà nhà nước góp vốn. Điều này được thể hiện rõ nét qua việc hàng loạt các vụ đại án kinh tế được đưa ra xét xử, trong đó có vụ án của Trịnh Xuân Thanh là một ví dụ điển hình.
Vì thế, với vụ việc xảy ra tại Jetstar Pacific thì các cơ quan chức năng cần nhanh chóng vào cuộc để xác định xem có sai phạm tại đây hay không. Nếu sai phạm có yếu tố hình sự thì cần chuyển hồ sơ qua cơ quan điều tra để điều tra theo quy định.
Thứ ba, cần phải xem xét lại quy trình điều động, bổ nhiệm cán bộ tại Vietnam Airlines. Vì hiện nay, dàn lãnh đạo của Vietnam Airlines lại chính là những con người đã từng nắm giữ các vị trí chủ chốt tại Jetstar Pacific. Việc này cũng gần giống như trong vụ án Trịnh Xuân Thanh, "Anh đang vi phạm nhưng vẫn được điều động, bổ nhiệm ở vị trí công tác cao hơn. Tại sao những người đang quản lý một đơn vị yếu kém như vậy nhưng vẫn được thăng quan tiến chức, được đề bạt vào những vị trí cao hơn, quản lý những nguồn vốn nhà nước lớn hơn.
Vì thế cần phải xem xét lại quy trình bổ nhiệm, điều động cán bộ ở đây. Cần phải có câu trả lời đích đáng cho công luận".
Đồng quan điểm này, Luật sư Nguyễn Thủy – Trưởng Văn phòng Luật sư Nguyễn Thủy, đoàn Luật sư TP Hà Nội cũng cho rằng, đối với vụ việc xảy ra tại Hãng hàng không Jetstar Pacific, các cơ quan chức năng như Thanh Tra Chính phủ cần vào cuộc để thanh kiểm tra xem nguyên nhân vì sao Jetstar Pacific lại thua lỗ kéo dài đến như vậy. Nếu có sai phạm thì cơ quan công an cần vào cuộc để điều tra.
"Hơn 20 năm hình thành và phát triển, nhưng chỉ có 2 năm báo lãi, còn lại thua lỗ năm sau cao hơn năm trước vậy thì cần phải làm rõ xem liệu có hay không sự nhập nhèm trong báo cáo tài chính, kê khai thuế tại Jetstar Pacific", luật sư Nguyễn Thủy nói.
Về việc bổ nhiệm ông Dương Chí Thành vào vị trí Tổng giám đốc của Vietnam Airlines hiện nay, luật sư Nguyễn Thủy cho rằng đây là một lựa chọn không chính đáng. Bởi người lãnh đạo cấp cao tại một doanh nghiệp lớn như Vietnam Airlines thì cần phải thực sự là người giỏi. Mà trường hợp của ông Dương Chí Thành thì liệu có được coi là người giỏi hay không? Nếu ông Dương Chí Thành là người giỏi thì liệu có để Jetstar Pacific thu lỗ như vậy ?.
Trong vụ việc này, nếu xác định được có vi phạm trong quản lý kinh tế để xảy ra tình trạng thua lỗ, gây hậu quả nghiêm trọng thì những cán bộ, lãnh đạo của Hãng hàng không Jetstar Pacific trước đây sẽ phải chịu trách nhiệm. Trách nhiệm tới đâu thì cần xem xét vào mức độ sai phạm. Căn cứ vào mức độ, hậu quả gây ra nếu cần truy cứu thì phải truy cứu. Hoặc không cũng xem xét bằng các hình thức khác như cắt chức, cảnh cáo …
Còn theo Đại biểu quốc hội Lê Thanh Vân, sau nhiều năm lãnh đạo Jetstar nhưng vẫn để doanh nghiệp này lỗ lớn, nhiều lãnh đạo của Jetstar Pacific đã được cất nhắc và bổ nhiệm ví trí cao hơn tại Hãng hàng không quốc gia là Vietnam có thể đang có sai phạm trong quy trình bổ nhiệm nhân sự tại Vietnam Airlines. "Rất có thể, quy trình bổ nhiệm nhân sự quản lý tại Vietnam Airlines đã không xem xét đến hiệu quả trọng hoạt động điều hành của các nhân sự đề cử trước khi bổ nhiệm. Và nếu đây là sự thật thì sẽ là thiếu sót lớn trong quy trình bổ nhiệm nhân sự của Vietnam Airlines.", ông Vân nói.
Nguyên An