Áp lực giá cả cuối năm không chỉ đến từ nhu cầu tiêu dùng tăng cao mà còn từ chi phí đầu vào và biến động thị trường. Điều hành giá cần tập trung ngăn tăng giá dây chuyền và bảo vệ sức mua.
Ngăn chi phí đầu vào tạo áp lực dây chuyền
Những tháng cuối năm thường là thời điểm thị trường hàng hóa bước vào giai đoạn sôi động nhất. Nhu cầu mua sắm, tiêu dùng tăng cao, hoạt động sản xuất, kinh doanh được đẩy mạnh để phục vụ các đơn hàng và chuẩn bị nguồn hàng Tết. Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn tiềm ẩn nguy cơ gia tăng áp lực lên mặt bằng giá, đặc biệt khi giá nhiên liệu, nguyên vật liệu và chi phí vận chuyển chưa ổn định.
Tại phiên họp Ban Chỉ đạo điều hành giá ngày 9/11, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương theo dõi sát diễn biến cung cầu, chủ động phương án ứng phó với những biến động bất thường, không để xảy ra tình trạng đầu cơ, găm hàng, thao túng giá.
Theo báo cáo của Bộ Tài chính, CPI tháng 10/2026 tăng 0,2% so với tháng trước. Bình quân 10 tháng, CPI tăng 4,57% so với cùng kỳ năm trước, trong khi lạm phát cơ bản tăng 4,24%. Diễn biến này phản ánh áp lực giá cả vẫn hiện hữu, dù mức tăng giữa các tháng có sự khác biệt. Sau giai đoạn tăng trong 5 tháng đầu năm, mặt bằng giá giảm vào tháng 6 và tháng 7, trước khi quay trở lại xu hướng tăng từ tháng 8 đến tháng 10. Nguyên nhân chủ yếu đến từ yếu tố mùa vụ, biến động giá nhiên liệu thế giới và giá nguyên liệu đầu vào.
Ảnh minh họa - Ngồn: moit.gov.vn
Điểm đáng chú ý là áp lực tăng giá không chỉ xuất hiện ở những mặt hàng tiêu dùng trực tiếp mà còn có thể lan truyền qua nhiều khâu của chuỗi cung ứng. Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí vận chuyển và logistics có thể gia tăng. Giá nguyên vật liệu, phân bón, thức ăn chăn nuôi tăng cũng tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp sản xuất, chế biến và cung ứng hàng hóa.
Nếu các khoản chi phí này được chuyển vào giá bán, người tiêu dùng sẽ là đối tượng chịu tác động cuối cùng. Đặc biệt, nhóm hàng thiết yếu như lương thực, thực phẩm, năng lượng và các dịch vụ phục vụ đời sống có ảnh hưởng trực tiếp đến chi tiêu thường xuyên của mỗi hộ gia đình.
Trong bối cảnh đó, việc kiểm soát giá cần được triển khai từ sớm, thay vì chỉ tập trung xử lý khi giá bán lẻ đã tăng mạnh. Các cơ quan quản lý cần theo dõi biến động chi phí đầu vào, đánh giá mức độ tác động đến giá thành sản phẩm và giám sát việc điều chỉnh giá bán của doanh nghiệp.
Một trong những yêu cầu đáng chú ý tại phiên họp là đánh giá biến động chi phí đầu vào và giá bán hàng hóa, dịch vụ trước và sau khi thực hiện các chính sách giảm thuế xăng dầu, giảm giá điện. Đây là cơ sở để xác định chính sách hỗ trợ có thực sự được chuyển hóa thành việc giảm chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng hay không.
Từ ngày 1/11/2026, giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%; thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng được áp dụng mức 0% đến hết ngày 31/3/2027. Những giải pháp này góp phần giảm áp lực chi phí năng lượng, tạo điều kiện hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách không chỉ nằm ở mức giảm được công bố, mà còn phụ thuộc vào khả năng lan tỏa đến toàn bộ chuỗi cung ứng. Nếu chi phí đầu vào giảm nhưng giá bán hàng hóa, dịch vụ không được điều chỉnh tương ứng khi có đủ điều kiện, lợi ích từ chính sách hỗ trợ sẽ khó đến được với người tiêu dùng.
Do đó, việc tăng cường kiểm tra, giám sát kê khai, niêm yết và chấp hành pháp luật về giá có ý nghĩa quan trọng. Cùng với xử lý hành vi vi phạm, cơ quan chức năng cần nâng cao khả năng thu thập dữ liệu, phân tích và dự báo diễn biến giá để có phương án điều hành phù hợp.
Minh bạch thị trường, giữ sức mua cuối năm
Trong giai đoạn nhu cầu tiêu dùng tăng cao, những thông tin thiếu kiểm chứng về khan hiếm nguồn hàng hoặc biến động giá có thể tác động đến hành vi mua sắm, thậm chí tạo điều kiện cho hoạt động đầu cơ, găm hàng.
Bởi vậy, bên cạnh các biện pháp kinh tế và quản lý hành chính, minh bạch thông tin được xem là một công cụ quan trọng để ổn định thị trường. Việc công khai kịp thời tình hình cung cầu, giá cả hàng hóa thiết yếu và các chính sách điều hành giúp người dân có cơ sở lựa chọn, đồng thời hạn chế tâm lý tích trữ hoặc kỳ vọng giá tiếp tục tăng.
Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền về tình hình cung cầu, giá cả và chính sách điều hành của Chính phủ; đồng thời tăng cường kiểm tra những mặt hàng thiết yếu, lĩnh vực có nguy cơ biến động giá cao trong dịp cuối năm và Tết Nguyên đán.
Đáng chú ý, Chính phủ xác định giữ ổn định giá cả đối với toàn bộ hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước quản lý đến hết năm 2026. Việc điều chỉnh giá theo lộ trình cần được cân nhắc kỹ về thời điểm, mức độ và tác động đến CPI cũng như khả năng chi trả của người dân, hạn chế tập trung điều chỉnh vào thời điểm cuối năm và dịp Tết.
Đây là yêu cầu có ý nghĩa quan trọng bởi những thay đổi về giá các dịch vụ thiết yếu do Nhà nước quản lý có thể tác động đến chi phí sinh hoạt và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Việc duy trì ổn định trong giai đoạn cao điểm tiêu dùng sẽ góp phần hạn chế những cú sốc chi phí không cần thiết.
Về triển vọng, Bộ Tài chính cập nhật hai kịch bản CPI bình quân năm 2026 trong khoảng 4,5-4,7%. Ngân hàng Nhà nước cũng đưa ra mức dự báo tương tự. Trong khi đó, các tổ chức quốc tế dự báo lạm phát bình quân của Việt Nam khoảng 4,2-5,5%.
Những dự báo này cho thấy dư địa kiểm soát lạm phát vẫn cần được củng cố trong bối cảnh thị trường quốc tế còn nhiều biến động. Nhu cầu tiêu dùng tăng, giá năng lượng và nguyên vật liệu thay đổi, cùng nhu cầu vật liệu xây dựng phục vụ đầu tư công sẽ tiếp tục là những yếu tố cần theo dõi trong hai tháng cuối năm.
Bên cạnh nhiệm vụ kiểm soát giá trước mắt, yêu cầu duy trì các chính sách hỗ trợ cũng được đặt ra. Phó Thủ tướng đề nghị các cơ quan chức năng chủ động đánh giá tình hình để tham mưu định hướng chính sách cho năm 2027, bảo đảm không xuất hiện khoảng trống hỗ trợ khi các chương trình miễn, giảm, gia hạn thuế, phí hiện hành hết hiệu lực.
Có thể thấy, bài toán điều hành giá cuối năm không chỉ nằm ở việc giữ CPI trong mục tiêu mà còn ở khả năng kiểm soát những nguyên nhân tạo ra áp lực tăng giá. Bảo đảm nguồn cung, giám sát chi phí đầu vào, minh bạch thông tin và xử lý nghiêm hành vi trục lợi sẽ là những yếu tố quyết định hiệu quả bình ổn thị trường.
Khi giá cả được kiểm soát từ gốc, doanh nghiệp có thêm điều kiện duy trì hoạt động ổn định, còn người dân giảm bớt áp lực chi tiêu trong mùa mua sắm cao điểm. Đây cũng là nền tảng quan trọng để củng cố niềm tin thị trường và giữ ổn định kinh tế vĩ mô trong giai đoạn chuyển tiếp sang năm 2027.
Phượng Hòa