Nhu cầu vốn cuối năm đặt các ngân hàng trước yêu cầu đẩy mạnh giải ngân, nhưng khả năng mở rộng cho vay có sự khác biệt. Bên cạnh hạn mức được giao, nguồn vốn huy động, cơ chế áp dụng với từng khoản vay và chất lượng khách hàng đang quyết định dư địa tăng trưởng của mỗi nhà băng.
Khác biệt từ hạn mức đến cơ chế cấp vốn
Theo số liệu được công bố tại phiên thảo luận Quốc hội ngày 31/10, tín dụng toàn hệ thống tăng khoảng 12,27% so với cuối năm 2025, đạt gần 20,9 triệu tỷ đồng. So với định hướng tăng trưởng khoảng 15%, khoảng cách còn lại là 2,73 điểm phần trăm.
Tuy nhiên, khả năng giải ngân không được phân bổ đồng đều. VPBank có lợi thế về hạn mức nhờ tham gia nhận chuyển giao bắt buộc. Techcombank ghi nhận tăng trưởng tín dụng khoảng 16,3%, cao hơn mức gần 12% được giao đầu năm nhờ có khoản tài trợ dự án trọng điểm được loại trừ khỏi hạn mức thông thường.
Ở chiều ngược lại, ACB cho biết hạn mức năm 2026 ở mức 12%; dư địa còn khoảng 0,4 điểm phần trăm trên cơ sở đo lường tương đương.
TS. Huỳnh Thanh Điền đề xuất ưu tiên vốn ngắn hạn cho sản xuất, kinh doanh, đồng thời tăng huy động vốn cổ phiếu, trái phiếu cho các dự án dài hạn.
Sự khác biệt này cho thấy không thể chỉ nhìn vào tốc độ tăng dư nợ để xác định ngân hàng nào còn nhiều khả năng cho vay. Một đơn vị tăng trưởng nhanh có thể đã sử dụng gần hết hạn mức thông thường. Ngược lại, ngân hàng được áp dụng cơ chế riêng đối với một số khoản tài trợ có điều kiện tiếp tục giải ngân theo phạm vi được phép.
Cũng cần phân biệt dư nợ cho vay khách hàng trên báo cáo tài chính với chỉ tiêu tín dụng dùng trong quản lý hạn mức. Phạm vi tính toán khác nhau có thể tạo ra chênh lệch giữa các tỷ lệ tăng trưởng. Nếu đặt những con số không cùng cơ sở cạnh nhau, việc đánh giá ngân hàng đã chạm trần hay còn dư địa dễ thiếu chính xác.
Đối với các khoản vay được hưởng cơ chế đặc thù, lợi thế gắn với điều kiện và đối tượng cụ thể. Không thể hiểu rằng ngân hàng được loại trừ một khoản tài trợ dự án sẽ có thêm khả năng mở rộng không giới hạn ở mọi phân khúc.
Vì vậy, cuộc đua giải ngân cuối năm sẽ phụ thuộc nhiều vào cơ cấu danh mục. Ngân hàng cần xác định khách hàng nào có nhu cầu thực, khoản vay nào đủ điều kiện triển khai và tiến độ rút vốn có phù hợp với khả năng cân đối nguồn tiền.
Khi dư địa hạn mức thu hẹp, việc phân bổ vốn càng đòi hỏi chọn lọc. Ngân hàng phải cân nhắc giữa phục vụ khách hàng hiện hữu, tiếp nhận hồ sơ mới và dành nguồn lực cho các cam kết giải ngân đã có. Khả năng đáp ứng nhu cầu vốn vì thế có thể khác nhau ngay trong cùng một ngân hàng, tùy thời điểm và loại khoản vay.
Với doanh nghiệp, việc chủ động làm việc sớm với bên cho vay có ý nghĩa thiết thực hơn là chỉ theo dõi thông tin tăng trưởng tín dụng. Hồ sơ đầy đủ, kế hoạch sử dụng vốn rõ ràng và lịch giải ngân sát hoạt động kinh doanh sẽ giúp hai bên xác định khả năng đáp ứng, tránh bị động khi nhu cầu thanh toán đến gần.
Nhu cầu vốn cuối năm đặt các ngân hàng trước yêu cầu đẩy mạnh giải ngân, nhưng khả năng mở rộng cho vay có sự khác biệt.
Còn hạn mức phải đi cùng khả năng cân đối vốn
Hạn mức là một điều kiện để mở rộng tín dụng, nhưng nguồn tiền mới quyết định ngân hàng có thể giải ngân thuận lợi đến đâu. Một đơn vị còn dư địa tăng trưởng vẫn cần bảo đảm thanh khoản, cơ cấu kỳ hạn và các yêu cầu an toàn trước khi cấp thêm vốn.
Trong hoạt động ngân hàng, tiền gửi có thể đến hạn trước khi khoản cho vay được thu hồi. Với các dự án đầu tư dài hạn, khoảng cách này cần được quản lý chặt chẽ. Ngân hàng phải dự tính nhu cầu chi trả, khả năng duy trì tiền gửi và phương án bổ sung nguồn vốn trong suốt thời gian tài trợ.
Nếu tăng cho vay nhanh hơn khả năng tạo lập nguồn tiền ổn định, sức ép huy động có thể lớn hơn. Chi phí đầu vào khi đó tác động đến giá cho vay và hiệu quả kinh doanh. Vì thế, việc còn hạn mức chưa đồng nghĩa ngân hàng có thể đồng thời tăng mạnh giải ngân và giảm sâu lãi suất.
Bài toán này cũng đặt ra yêu cầu sử dụng vốn đúng kỳ hạn. Những khoản vay phục vụ mua nguyên liệu, thanh toán nhà cung cấp hoặc chi trả chi phí hoạt động có chu kỳ thu hồi khác với vốn đầu tư nhà máy, công trình hạ tầng. Nguồn trả nợ, lịch thanh toán và thời gian tài trợ cần được xây dựng phù hợp với từng nhu cầu.
Đối với doanh nghiệp, sử dụng khoản vay ngắn hạn cho một dự án chưa thể tạo doanh thu sớm có thể làm phát sinh áp lực đảo nợ. Ngược lại, vay vốn quá sớm khi chưa sẵn sàng triển khai sẽ khiến chi phí lãi tăng trong thời gian tiền chưa được sử dụng hiệu quả.
Khả năng hấp thụ vốn vì vậy cần được đánh giá cùng với nhu cầu vay. Có đơn hàng nhưng thiếu vốn lưu động là tình huống khác với mở rộng đầu tư khi đầu ra chưa rõ. Việc tăng giải ngân chỉ tạo hiệu quả khi tiền được đưa vào hoạt động có khả năng tạo dòng tiền hoàn trả.
Ở phía ngân hàng, sức ép hoàn thành kế hoạch cuối năm không nên làm giảm chất lượng thẩm định. Một khoản vay được giải ngân nhanh có thể đóng góp ngay vào tăng trưởng dư nợ, nhưng rủi ro sẽ xuất hiện về sau nếu nguồn trả nợ được đánh giá quá lạc quan.
Thay vì chỉ mở rộng quy mô, ngân hàng cần theo sát tiến độ sử dụng vốn và diễn biến kinh doanh của khách hàng. Việc phát hiện sớm khó khăn giúp hai bên có cơ sở xử lý trước khi khoản vay chuyển thành áp lực lớn hơn.
Về dài hạn, đa dạng hóa nguồn tài trợ sẽ giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào một kênh vốn. Vốn chủ sở hữu, cổ phiếu, trái phiếu và tín dụng ngân hàng cần được lựa chọn theo tính chất dự án, khả năng đáp ứng điều kiện và nghĩa vụ tài chính đi kèm.
Dư địa giải ngân cuối năm, bởi vậy, cần được nhìn từ cả hạn mức, nguồn vốn và chất lượng khoản vay. Ngân hàng có lợi thế là đơn vị kết hợp được khả năng cấp tín dụng với nguồn tiền ổn định và danh mục khách hàng có năng lực trả nợ. Với doanh nghiệp, điều quan trọng là tiếp cận được khoản vốn phù hợp về chi phí, kỳ hạn và tiến độ, để kế hoạch kinh doanh được thực hiện mà không tạo thêm sức ép tài chính về sau.
Thanh Cao