Doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước áp lực chuyển đổi xanh và đổi mới công nghệ, trong khi nguồn lực tài chính và hạ tầng còn hạn chế. Những mô hình thực tiễn mà Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công - Bộ Công Thương tiếp cận tại Pháp mở ra hướng đi mới cho Việt Nam trong việc xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp hiệu quả, đồng bộ và thực chất hơn.
Tập trung nguồn lực tài chính để tạo sức bật mạnh mẽ
Một trong những vấn đề cấp bách nhất đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam hiện nay là thiếu nguồn vốn ổn định cho các dự án đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh. Tại Việt Nam, các quỹ hỗ trợ còn phân tán, quy trình giải ngân phức tạp, khiến tác động quy mô hạn chế.
Trong chuyến công tác tại Pháp, đoàn Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Cục ĐCK) đặc biệt ấn tượng với mô hình vận hành của BPIfrance – Ngân hàng Đầu tư Công. Với gần 20 tỷ Euro vốn vay được giải ngân cho doanh nghiệp và 7 tỷ Euro dành riêng cho các dự án chuyển đổi xanh trong năm 2024, BPIfrance vận hành theo cơ chế “một đầu mối – nhiều công cụ”. Doanh nghiệp có thể tiếp cận vốn vay ưu đãi, bảo lãnh tín dụng và đầu tư cổ phần thông qua cùng một tổ chức, giảm rủi ro và thủ tục hành chính, đồng thời đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án.
Đây là mô hình có tính khác biệt nổi bật, bởi nó vừa tối ưu hóa nguồn lực tài chính, vừa tạo hiệu ứng lan tỏa cho toàn bộ hệ sinh thái doanh nghiệp, điều mà Việt Nam đang rất cần học hỏi.
Station F: Mô hình “siêu đô thị khởi nghiệp” và năng lượng sáng tạo
Bên cạnh vốn, hạ tầng hỗ trợ đổi mới sáng tạo cũng là yếu tố then chốt. Station F, trung tâm khởi nghiệp lớn nhất thế giới, được ví như một “siêu đô thị khởi nghiệp” trong tòa nhà dài 310 mét, với diện tích lên tới 34.000 m². Không gian mở và hạ tầng dùng chung giúp hơn 1.000 startup hoạt động đồng thời, tạo ra môi trường tương tác trực tiếp giữa doanh nghiệp khởi nghiệp, nhà đầu tư, nhà nghiên cứu và các tập đoàn công nghệ hàng đầu.
Station F – Trung tâm đổi mới sáng tạo lớn nhất thế giới, tọa lạc trong tòa nhà Halle Freyssinet.
Điểm nổi bật của Station F nằm ở khả năng kết nối liên tục giữa các thành phần trong hệ sinh thái, giúp startup dễ dàng tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và thị trường, đồng thời chia sẻ tri thức và kinh nghiệm. Nhiều doanh nghiệp ngay tại trung tâm đã huy động được hàng tỷ euro mỗi năm, cho thấy hiệu quả vượt trội của mô hình mở và tính tương tác cao.
Đối với Việt Nam, Station F cung cấp bài học quý giá về cách xây dựng trung tâm đổi mới sáng tạo quy mô lớn, vừa là nơi ươm tạo, vừa là bệ phóng vốn và thị trường, giúp doanh nghiệp tăng tốc trong giai đoạn đầu và duy trì năng lực cạnh tranh dài hạn.
Ưu đãi thuế kết hợp vai trò địa phương: Bộ đôi hỗ trợ toàn diện
Song song với dòng vốn, chính sách ưu đãi thuế R&D tại Pháp cũng đóng vai trò quan trọng. Crédit Impôt Recherche (CIR) cho phép doanh nghiệp khấu trừ chi phí nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ và hợp tác với viện trường khỏi nghĩa vụ thuế. Cơ chế này không chỉ giảm trực tiếp chi phí mà còn tạo động lực mạnh mẽ để doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ lõi và đổi mới sáng tạo, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và giá trị công nghiệp quốc gia.
Nhưng điểm nhấn độc đáo trong hệ sinh thái Pháp chính là sự phối hợp với chính quyền địa phương, được thể hiện rõ ở vùng Val d’Oise. Cơ quan phát triển kinh tế của vùng không chỉ xúc tiến đầu tư mà còn đồng hành theo từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp: từ hỗ trợ ươm tạo, hướng dẫn pháp lý, kết nối viện trường, đến tư vấn mở rộng thị trường quốc tế. Mô hình “vòng đời doanh nghiệp” này giúp doanh nghiệp vượt qua các giai đoạn khó khăn và duy trì đà tăng trưởng.
Đoàn công tác nhận định đây là kinh nghiệm đáng quý cho Việt Nam, nơi nhiều địa phương đang xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nhưng chưa liên kết chặt chẽ với các chương trình quốc gia. Kinh nghiệm từ Val d’Oise cho thấy sự phối hợp đồng bộ giữa trung ương và địa phương là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn vào công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và thực hiện chuyển đổi xanh.
Với thiện chí hợp tác rõ rệt, đoàn công tác Cục ĐCK đã chủ động quảng bá định hướng phát triển của Việt Nam, thúc đẩy hợp tác song phương về đổi mới sáng tạo (ảnh ĐCK)
Những bài học từ Pháp cho thấy để xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp hiệu quả, cần dựa trên ba trụ cột quan trọng. Thứ nhất, tập trung nguồn lực tài chính, giảm thiểu thủ tục và rủi ro, đồng thời tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng doanh nghiệp. Thứ hai, đầu tư xây dựng hạ tầng đổi mới sáng tạo quy mô lớn, đảm bảo kết nối chặt chẽ giữa các thành phần của hệ sinh thái như doanh nghiệp khởi nghiệp, nhà đầu tư, viện nghiên cứu và các tập đoàn công nghệ. Thứ ba, triển khai các chính sách ưu đãi thuế kết hợp với vai trò kiến tạo chủ động của chính quyền địa phương, đồng thời phối hợp nhịp nhàng với các chính sách quốc gia, để tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển bền vững.
Trong bối cảnh Việt Nam, để vận dụng các bài học này cần có điều phối chính sách chặt chẽ, xây dựng cơ chế tập trung vốn, khuyến khích địa phương tham gia hỗ trợ doanh nghiệp theo từng giai đoạn phát triển, đồng thời thiết lập các trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia và vùng với hạ tầng hiện đại, kết nối mạng lưới đầu tư - nghiên cứu - đào tạo.
Nếu được thực hiện đồng bộ, những kinh nghiệm từ Pháp có thể trở thành nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp Việt vững bước chuyển đổi xanh, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và mở rộng thị trường quốc tế.
Mai Chi