Khi sản phẩm OCOP ngày càng mở rộng thị trường, nguy cơ hàng trôi nổi, giả mạo xuất xứ hoặc sử dụng trái phép logo chứng nhận cũng trở thành thách thức đối với thương hiệu nông sản Lâm Đồng. Trước thực tế này, lực lượng Quản lý thị trường đang tăng cường giám sát từ khâu sản xuất, thu mua đến lưu thông, đồng thời yêu cầu các cơ sở kinh doanh minh bạch nguồn gốc hàng hóa.
Gần 1.000 sản phẩm OCOP, áp lực giữ uy tín thương hiệu gia tăng
Lâm Đồng có lợi thế về nông nghiệp với nhiều nhóm sản phẩm đặc trưng như rau, hoa, trà, cà phê, sầu riêng, mắc ca, dâu tây và các mặt hàng chế biến từ nông sản. Cùng với quá trình phát triển Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP), nhiều đặc sản địa phương đã được chuẩn hóa về chất lượng, bao bì, nhãn mác và từng bước mở rộng kênh tiêu thụ.
Theo số liệu của ngành nông nghiệp tỉnh, tính đến ngày 30/10/2026, Lâm Đồng có 853 sản phẩm OCOP còn hiệu lực giấy chứng nhận, với sự tham gia của 480 chủ thể. Trong đó, 88 sản phẩm đạt hạng 4 sao và 765 sản phẩm đạt hạng 3 sao. Riêng trong năm 2026, tỉnh đã công nhận thêm 17 sản phẩm OCOP đạt hạng 3 sao và 4 sao.
Lâm Đồng siết kiểm soát hàng giả, bảo vệ thương hiệu nông sản và sản phẩm OCOP.
Quy mô này cho thấy OCOP đã trở thành một trong những hướng phát triển quan trọng của kinh tế nông thôn Lâm Đồng. Các sản phẩm không chỉ phục vụ thị trường trong tỉnh mà còn được đưa vào siêu thị, cửa hàng đặc sản, hội chợ xúc tiến thương mại và từng bước tiếp cận các thị trường bên ngoài.
Tuy nhiên, khi giá trị thương mại và sức nhận diện của đặc sản địa phương tăng lên, nguy cơ bị lợi dụng thương hiệu cũng lớn hơn. Những sản phẩm có sức tiêu thụ tốt như cà phê, trà, nông sản sấy, trái cây và các mặt hàng chế biến có thể trở thành mục tiêu của hành vi trà trộn hàng không rõ nguồn gốc, ghi nhãn không đúng thực tế hoặc mạo danh xuất xứ địa phương.
Trong đó, việc tự ý sử dụng logo OCOP, giới thiệu sản phẩm chưa được công nhận hoặc không còn hiệu lực chứng nhận dưới danh nghĩa sản phẩm đạt chuẩn có thể khiến người mua hiểu nhầm về chất lượng và nguồn gốc hàng hóa. Điều này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người tiêu dùng mà còn gây bất lợi cho những doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất đã đầu tư bài bản để xây dựng thương hiệu.
Trước nguy cơ này, Đội Quản lý thị trường số 7, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lâm Đồng, đang tập trung quản lý địa bàn, rà soát các cơ sở chế biến, đóng gói, điểm thu mua, kho bãi và cửa hàng giới thiệu sản phẩm OCOP. Hoạt động giám sát cũng được mở rộng sang khâu lưu thông, vận chuyển nhằm kịp thời phát hiện những dấu hiệu vi phạm.
Thay vì chỉ tập trung kiểm tra tại điểm bán, việc theo dõi nhiều khâu trong chuỗi cung ứng giúp lực lượng chức năng có thêm cơ sở nhận diện nguồn hàng, chủ thể kinh doanh và những mắt xích có nguy cơ phát sinh vi phạm. Đây là yêu cầu quan trọng đối với nhóm hàng nông sản, đặc sản vốn có mạng lưới thu mua, sơ chế, đóng gói và phân phối khá đa dạng.
Minh bạch nguồn gốc, không để logo OCOP trở thành công cụ đánh lừa người mua
Song song với công tác kiểm tra, Đội Quản lý thị trường số 7 chú trọng tuyên truyền, phổ biến pháp luật trực tiếp đến các chủ thể OCOP và đơn vị kinh doanh. Nội dung hướng dẫn tập trung vào việc thực hiện quy định về bảo hộ nhãn hiệu, ghi nhãn hàng hóa, sử dụng tem truy xuất nguồn gốc bằng mã QR và lưu giữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc sản phẩm.
Các cơ sở cũng được vận động ký cam kết không kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng, không mạo danh đặc sản Lâm Đồng và không sử dụng trái phép dấu hiệu nhận diện của chương trình OCOP.
Việc gắn mã QR có thể giúp người mua tiếp cận thông tin về nguyên liệu, quy trình sản xuất, chế biến và lưu thông.
Đây là cách tiếp cận kết hợp giữa phòng ngừa và kiểm soát. Bởi trên thực tế, nếu chỉ xử lý tại khâu bán lẻ, việc truy tìm nguồn gốc hàng hóa vi phạm có thể gặp khó khăn khi sản phẩm đã qua nhiều khâu trung gian. Ngược lại, khi các cơ sở sản xuất, thu mua và phân phối có đầy đủ hồ sơ, chứng từ, việc xác minh nguồn hàng sẽ thuận lợi hơn.
Yêu cầu minh bạch này cũng phù hợp với xu hướng ứng dụng công nghệ trong quản lý chất lượng nông sản. Theo thông tin từ Bộ Khoa học và Công nghệ, tại Lâm Đồng đã có hơn 250 doanh nghiệp và cơ sở sản xuất sử dụng tem điện tử cho sản phẩm; 47 cơ sở với 177 sản phẩm OCOP và sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu tham gia hệ thống truy xuất nguồn gốc.
Việc gắn mã QR có thể giúp người mua tiếp cận thông tin về nguyên liệu, quy trình sản xuất, chế biến và lưu thông. Tuy nhiên, mã truy xuất chỉ thực sự phát huy tác dụng khi dữ liệu được cập nhật chính xác, có thể kiểm chứng và gắn với quy trình quản lý của từng cơ sở. Một mã QR được in trên bao bì nhưng không dẫn đến thông tin đáng tin cậy không thể thay thế hóa đơn, chứng từ hay hồ sơ chứng minh nguồn gốc hàng hóa.
Ở góc độ quản lý chương trình OCOP, việc giám sát cũng không dừng lại ở thời điểm sản phẩm được đánh giá, phân hạng. Quyết định số 3485/QĐ-BNNMT năm 2026 về quy định công tác kiểm tra, giám sát sản phẩm OCOP đặt ra yêu cầu theo dõi cả nguồn gốc nguyên liệu, chất lượng, bao bì, nhãn hàng hóa, truy xuất nguồn gốc, quyền sở hữu trí tuệ và việc sử dụng nhãn hiệu OCOP trên sản phẩm, website, mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và các kênh phân phối.
Đáng lưu ý, việc sử dụng nhãn hiệu OCOP đối với sản phẩm chưa được chứng nhận, đã hết thời hạn chứng nhận hoặc có khả năng gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng cũng thuộc nội dung cần kiểm tra, giám sát. Quy định này cho thấy bảo vệ thương hiệu OCOP không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng quản lý thị trường mà còn đòi hỏi trách nhiệm duy trì chất lượng từ chính các chủ thể sản xuất.
Bên cạnh đó, Nghị định số 98/2020/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 24/2025/NĐ-CP, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Trong đó, hành vi kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ thuộc nhóm hành vi bị xử lý theo quy định.
Về phía địa phương, yêu cầu đặt ra không chỉ là phát triển thêm sản phẩm mới mà còn phải duy trì chất lượng, nâng cao khả năng cạnh tranh và xây dựng chuỗi tiêu thụ ổn định. Việc phát triển OCOP vì vậy cần chuyển từ mục tiêu tăng số lượng sang chú trọng chiều sâu, từ khâu nguyên liệu, chế biến đến nhận diện thương hiệu và phân phối.
Với hàng trăm sản phẩm đã được công nhận, mỗi trường hợp giả mạo hoặc sử dụng sai nhãn hiệu đều có thể ảnh hưởng đến niềm tin của người tiêu dùng đối với cả nhóm sản phẩm địa phương. Do đó, việc Đội Quản lý thị trường số 7 tăng cường quản lý địa bàn, giám sát lưu thông và tuyên truyền pháp luật có ý nghĩa như một bước phòng ngừa từ sớm, góp phần bảo vệ các chủ thể sản xuất chân chính.
Trong dài hạn, uy tín của nông sản và sản phẩm OCOP Lâm Đồng không thể chỉ dựa vào danh tiếng vùng nguyên liệu hay số sao được công nhận. Giá trị thương hiệu cần được bảo đảm bằng chất lượng ổn định, thông tin minh bạch và khả năng kiểm chứng nguồn gốc. Đây cũng là nền tảng để đặc sản địa phương duy trì sức cạnh tranh khi mở rộng thị trường, nhất là trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến xuất xứ và độ an toàn của sản phẩm.
Thiên An