Loạt sai phạm trong công tác quản lý xăng dầu, TTCP đề nghị xử lý nhiều Bộ ngành, doanh nghiệp

Thanh tra Chính phủ nêu nhiều vi phạm của Bộ Công Thương trong công tác quản lý xăng dầu. Cùng các công ty Thiên Minh Đức, Xuyên Việt Oil, Vận tải thủy bộ Hải Hà, các "ông lớn" Nhà nước như Petrolimex, PVOil, lọc dầu Bình Sơn cũng bị Thanh tra Chính phủ bêu tên chỉ rõ vi phạm trong kinh doanh xăng dầu.

Bộ Công Thương thiếu kiểm tra, giám sát, quản lý lỏng lẻo

Mới đây, Thanh tra Chính phủ vừa ban hành thông báo Kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật trong công tác quản lý nhà nước về xăng dầu. Trong đó, Thanh tra Chính phủ nêu nhiều vi phạm của Bộ Công Thương, một số doanh nghiệp đầu mối trong quản lý, kinh doanh mặt hàng này.

Cụ thể, Thanh tra Chính phủ cho biết, hơn 5 năm Bộ Công Thương đã cấp 37 giấy phép kinh doanh xuất, nhập khẩu xăng dầu (không gồm 4 giấy phép kinh doanh xăng dầu hàng không) và 347 giấy phép làm thương nhân phân phối bán lẻ.

Một trong những điều kiện để được cấp phép doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu, theo Nghị định 83/2014, là phải có kho, bể xăng dầu hoặc thuê từ đơn vị khác từ 5 năm trở lên. Việc này dẫn tới thực tế, doanh nghiệp, thương nhân phân phối thuê kho theo mùa vụ để được cấp giấy phép. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn tới vi phạm cấp phép của Bộ Công Thương, theo kết luận thanh tra.

Thực tế, sau khi được cấp phép nhiều thương nhân đầu mối đã không đảm bảo được hệ thống phân phối xăng dầu. Nhiều hợp đồng thuê kho, bể chứa không phát sinh gửi hàng, thanh lý hợp đồng... ảnh hưởng tới nguồn cung của thị trường.

"Bộ Công Thương đã thiếu kiểm tra, giám sát, quản lý lỏng lẻo và không kịp thời phát hiện các vi phạm trong duy trì điều kiện kho, bể chứa và hệ thống phân phối," kết luận thanh tra nêu.

Cũng theo TTCP, do Tổng cục Thuế và nhiều cục thuế thực hiện chưa đầy đủ, chưa đúng quy định, thiếu kiểm tra, giám sát, dẫn đến nhiều thương nhân đầu mối KDXD được kiểm tra đã phát hiện nợ thuế bảo vệ môi trường hàng nghìn tỷ đồng trong nhiều kỳ, nhiều năm, vi phạm quy định tại khoản 1 Điều 10 Luật Thuế bảo vệ môi trường.

Về quy định quyền được mua/bán xăng dầu giữa thương nhân đầu mối với thương nhân đầu mối khác; giữa các thương nhân phân phối (TNPP) xăng dầu với nhau, Bộ Công thương ban hành nhiều thông tư quy định không cụ thể, rõ ràng dẫn đến, nhiều hành vi mua bán xăng dầu trái quy định, hệ thống KDXD bị phá vỡ, nghĩa vụ, trách nhiệm của thương nhân đầu mối KDXD là thực hiện tổng nguồn cung xăng dầu do Bộ Công Thương phân giao hàng năm và bình ổn thị trường khi cần thiết nhưng khi mua bán xăng dầu của nhau thì thương nhân đầu mối KDXD đã trở thành các TNPP, có cơ hội để mua bán thông qua trung gian làm tăng chi phí lưu thông với số tiền chênh lên tới hàng tỷ đồng.

Đây là một trong những nguyên nhân đại lý, cửa hàng bán lẻ bị lỗ, dừng bán, gây gián đoạn nguồn cung cho thị trường, ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu dùng, an ninh năng lượng, phát triển kinh tế. Khi thương nhân đầu mối KDXD dừng không bán xăng dầu cho các thương nhân đầu mối KDXD, dẫn đến gián đoạn nguồn cung, ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường xăng dầu trong nước.

Việc quản lý lỏng lẻo của Bộ Công Thương dẫn tới hoạt động KDXD diễn biến phức tạp, nhiều hành vi mua bán trái quy định, phá vỡ các nguyên tắc của Nghị định 83/2014. Chẳng hạn, Cty CP Thương mại và Dầu khí Đồng Tháp ủy quyền việc mua bán xăng dầu cho các doanh nghiệp không phải công ty con, không đủ điều kiện làm TNPP.

Hay Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) ủy quyền cho các công ty con ký hợp đồng mua, bán xăng dầu với thương nhân dầu mối khác và bán tái xuất xăng dầu, sản lượng hơn 4,46 triệu m3. Các công ty con của Cty TNHH Thương mại và Dịch vụ Long Hưng bán xăng dầu cho công ty mẹ, mua của các đơn vị đầu mối, phân phối khác…

Bất cập trong quản lý, sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu

Ngoài ra, việc quản lý, sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu cũng tồn tại nhiều bất cập. Theo kết quả thanh tra, cơ quan quản lý Quỹ Bình ổn giá xăng dầu còn đùn đẩy trách nhiệm; thiếu quy định, quy chế phối hợp, phân công nhiệm vụ giữa cơ quan chủ trì và cơ quan phối hợp (Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương) trong việc quản lý quỹ, kiểm tra, giám sát thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu thực hiện các quy định pháp luật đối với quỹ.

Theo kết luận thanh tra, trong hơn 5 năm, liên Bộ Công Thương - Tài chính quyết định chi từ Quỹ Bình ổn giá khi giá nhiên liệu chưa tăng, số tiền hơn 1,1 nghìn tỷ đồng, và chi bình ổn cao hơn mức tăng giá, hơn 318 tỷ.

Trong 1,5 năm (từ kỳ điều hành ngày 1/1/2017 đến 23/4/2018), văn bản điều hành giá của cơ quan quản lý không rõ ràng, dẫn tới 19 doanh nghiệp đầu mối trích lập sai Quỹ Bình ổn xăng dầu với xăng RON 95 hơn 1 nghìn tỷ đồng. Các doanh nghiệp này cũng chi sai từ quỹ gần 680 tỷ.

Theo quy định, Quỹ Bình ổn giá chỉ được sử dụng trong trường hợp cấp bách, khi giá tăng cao bất thường ảnh hưởng tới đời sống người dân, song thực tế liên Bộ Công Thương - Tài chính sử dụng quỹ này liên tục trong thời gian dài, khi không có biến động về giá. Việc này cũng dẫn tới đùn đẩy trách nhiệm, thiếu quy chế phối hợp, phân công giữa Bộ Tài chính - cơ quan chủ trì quỹ, và Bộ Công Thương - cơ quan phối hợp trong quản lý Quỹ Bình ổn, kiểm tra, giám sát thương nhân xăng dầu đầu mối.

TTCP cũng chỉ ra, Ngân hàng Nhà nước chưa ban hành văn bản hướng dẫn các ngân hàng thương mại quản lý Quỹ Bình ổn, dẫn tới 7 doanh nghiệp sử dụng quỹ sai mục đích bình ổn giá, hơn 7.927 tỷ đồng. Số tiền này đã được doanh nghiệp để tại tài khoản thanh toán trong nhiều kỳ, không kết chuyển về tài khoản quỹ. Trong đó, 3 doanh nghiệp đã trích lập, chi sử dụng Quỹ Bình ổn với khối lượng xăng dầu vượt sổ sách, dẫn tới trích lập sai gần 4,8 tỷ đồng và chi sai từ quỹ này gần 22,6 tỷ. Một doanh nghiệp trích lập thiếu vào quỹ hơn 3 tỷ đồng, và một đơn vị thực hiện sai nguyên tắc kế toán số tiền điều chỉnh vào quỹ, gần 10,3 tỷ đồng.

Tuy nhiên, cơ quan quản lý (Bộ Công Thương, Bộ Tài chính) không nắm rõ số dư đầu kỳ, số trích lập, sử dụng hay lãi của quỹ này tại một số doanh nghiệp khi ba năm liên tiếp, các doanh nghiệp đầu mối và ngân hàng thương mại nơi họ mở tài khoản Quỹ Bình ổn xăng dầu không gửi sao kê.

Về kiểm tra, giám sát xử lý các vi phạm, theo TTCP, nhiều vi phạm trong hoạt động KDXD xảy ra thường xuyên, trong nhiều năm nhưng Bộ Công Thương quản lý lỏng lẻo, thiếu kiểm tra, giám sát, xử lý không nghiêm, dẫn đến nhiều vi phạm chưa được chấn chỉnh, khắc phục kịp thời.

Chuyển thông tin, tài liệu sang cơ quan điều tra

Các vụ việc chuyển công an gồm: Hành vi vi phạm pháp luật trong việc kê khai, nộp thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu, việc sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu (từ đây gọi tắt là Quỹ BOG) tại Cty CP Tập đoàn Thiên Minh Đức; hành vi vi phạm pháp luật trong việc kê khai, nộp thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu tại Cty TNHH Thương mại vận tải và Du lịch Xuyên Việt Oil; Hành vi vi phạm pháp luật trong việc kê khai, nộp thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu; việc sử dụng Quỹ BOG sai mục đích bình ổn giá tại Cty TNHH Vận tải thuỷ bộ Hải Hà.

TTCP cũng chuyển thông tin, tài liệu sang cơ quan điều tra, Bộ Công an xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật đối với một số nội dung được phát hiện trong quá trình thu thập thông tin, tài liệu như sau: Hành vi vi phạm pháp luật trong việc góp vốn thành lập Cty CP Hóa dầu Phước Khánh phát hiện thông qua việc thu thập thông tin, tài liệu tại Cty TNHH MTV Thương mại Dầu khí Đồng Tháp như: UBND tỉnh Đồng Tháp đồng ý chủ trương cho Cty TNHH MTV Thương mại Dầu khí Đồng Tháp đầu tư xây dựng kho ngoại quan khi chưa trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt bổ sung quy hoạch kho ngoại quan; việc xác định giá trị tài sản (bồn chứa xăng dầu T10, T11, T12) để góp vốn thành lập Cty CP Hóa dầu Phước Khánh chưa theo tiêu chuẩn thẩm định giá, có nguy cơ thất thoát tài sản nhà nước; việc góp vốn bằng tiền mặt sai quy định; Cty TNHH MTV Thương mại Dầu khí Đồng Tháp được hoàn lại vốn bằng tiền mặt với số tiền 18,9 tỷ đồng đồng, đây là khoản tiền chênh lệch giữa giá trị tài sản góp vốn và giá trị CP, có khả năng tài sản nhà nước được bán ra chưa được thẩm định lại...

Cty CP Thương mại Dầu khí Đồng Tháp mua xăng dầu của Cty CP Đầu tư Nam Phúc, hạch toán nhập kho, xuất kho không rõ ràng, thiếu hồ sơ hạch toán nhập, xuất, tồn kho.

Về cơ chế chính sách, TTCP kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Công Thương chủ trì rà soát tổng thể, cơ chế, chính sách pháp luật về quản lý xăng dầu; nghiên cứu, đề xuất, sửa đổi, bổ sung Nghị định số 83/2014/NĐ-CP và Nghị định số 95/2021/NĐ-CP, khẩn trương trình Chính phủ ban hành…

Kiểm tra, rà soát quy định về hợp đồng giao tổng đại lý, đại lý... hợp đồng mua bán xăng dầu giữa thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu (KDXD) với thương nhân phân phối (TNPP) xăng dầu, tổng đại lý, đại lý...

Chủ động phối hợp với Bộ Công an, kiểm tra, rà soát các thủ tục cấp Giấy phép cửa hàng bán lẻ xăng dầu, có liên quan đến các quy định về phòng cháy, chữa cháy.

Chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng phương án giá để thực hiện chuyển đổi chủng loại xăng RON 92 sang RON 95 DTQG; báo cáo và xin ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc thanh, quyết toán chi phí chuyển đổi chủng loại dầu DO 0,255 sang DO 0,05S đã thực hiện xong từ năm 2015.

Kiểm tra, rà soát, khẩn trương hoàn thiện và trình Chính phủ sửa đổi, bổ sung về biện pháp xử lý hành vi vi phạm về điều kiện KDXD sau khi được cấp Giấy phép KDXD được quy định tại khoản 6 Điều 8 Nghị định số 83/2014/NĐ-CP và Điều 18 Nghị định ịnh số 99/2020/NĐ-CP ngày 26/8/2020 của Chính phủ Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực dầu khí, KDXD và khí, đảm bảo đồng bộ, thống nhất.

Nghiên cứu, xây dựng và ban hành theo thẩm quyền quy trình thu hồi, tước quyền sử dụng giấy phép, trả lại giấy phép và biện pháp xử lý các vấn đề phát sinh liên quan.

Đối với Bộ Tài chính, nghiên cứu, đề xuất, sửa đổi, bổ sung quy định pháp luật trong việc trích lập, sử dụng và quản lý Quỹ BOG hiện nay, khắc phục tình trạng các thương nhân đầu mối KDXD chiếm dụng, sử dụng Quỹ BOG sai mục đích bình ổn giá; tổng kết, đánh giá hiệu quả sử dụng và sự cần thiết duy trì Quỹ BOG, đồng thời đề xuất giao Bộ Công Thương quản lý, theo dõi Quỹ BOG tập trung.

Chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương tổng kết, đánh giá việc quản lý, điều hành giá xăng dầu thời gian qua về công thức tính giả cơ sở xăng dầu, cơ chế thu thập số liệu để tính toán giả cơ sở hiện nay. Qua đó, đề xuất Chính phủ sửa đổi, bổ sung cơ chế điều hành giá; nguyên tắc, phương pháp tính giá, bảo đảm phù hợp với quy luật thị trường, quy luật cạnh tranh, hài hòa lợi ích của Nhà nước và doanh nghiệp; tăng quyền chủ động của thương nhân đầu mối KDXD trong việc quyết định giá bán; nghiên cứu, xây dựng cơ chế Nhà nước can thiệp thị trường trong trường hợp giá xăng dầu có biến động lớn, ảnh hưởng đến các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, an ninh - quốc phòng…

UBND tỉnh Đồng Tháp kiểm tra, rà soát, điều chỉnh, bổ sung quy hoạch theo hướng dẫn của Bộ Giao thông vận tải tại Thông tư số 35/2017/TT-BGTVT, khẩn trương ban hành theo thẩm quyền để không ảnh hưởng việc cấp lại, gia hạn Giấy chứng nhận đủ điều kiện cửa hàng bán lẻ xăng dầu trên địa bàn tỉnh.

Tập đoàn Dầu khí Việt Nam chỉ đạo Cty CP Lọc hóa dầu Bình Sơn và Chi nhánh Phân phối sản phẩm lọc dầu Nghi Sơn nhận ủy quyền từ Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, triển khai thực hiện việc đấu giá bán sản phẩm xăng dầu, bảo đảm việc mua bán xăng dầu theo cơ chế thị trường, công khai, minh bạch.

Kiểm điểm, xử lý trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có vi phạm

Về kiểm điểm, xử lý trách nhiệm, Bộ Công Thương căn cứ kết luận thanh tra và ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, tổ chức kiểm điểm, xử lý trách nhiệm theo quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước đối với các tổ chức, cá nhân có liên quan đến những khuyết điểm, vi phạm nêu tại phần kết quả và Kết luận thanh tra. Trong đó, cần làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc quản lý, kiểm tra, giám sát việc dự trữ xăng dầu lưu thông bắt buộc đối với các thương nhân đầu mối... khi để xảy ra thiếu xăng dầu trong thời gian qua; trách nhiệm phối hợp (theo khoản 3 Điều 37 & khoản 2 Điều 40 Nghị định số 83/2014/NĐ-CP) với Bộ Tài chính trong quản lý Quỹ BOG, kiểm tra, giám sát thương nhân đầu mối KDXD thực hiện các quy định pháp luật đối với Quỹ BOG khi để các thương nhân đầu mối chiếm dụng và sử dụng sai mục đích Quỹ BOG.

Thanh tra, kiểm tra ngay để phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm. Đồng thời rà soát, kiểm tra các tồn tại, hạn chế bất cập đã được Kết luận thanh tra nêu ra để có biện pháp khắc phục, chấn chỉnh, xử lý kịp thời.

Bộ Tài chính căn cứ kết luận thanh tra và ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ; tổ chức kiểm điểm, xử lý trách nhiệm theo quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước đối với các tổ chức, cá nhân có liên quan đến những khuyết điểm, vi phạm nêu tại phần kết quả và kết luận thanh tra.

Xem xét, xử lý trách nhiệm các tổ chức, cá nhân trong quản lý, chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương quản lý Quỹ BOG, kiểm tra, giám sát thương nhân đầu mối KDXD thực hiện các quy định pháp luật đối với Quỹ BOG khi để các thương nhân đầu mối chiếm dụng và sử dụng sai mục đích Quỹ BOG với số tiền lớn trong nhiều kỳ; việc thương nhân đầu mối KDXD nợ thuế bảo vệ môi trường thời gian dài, số lượng lớn.

TTCP cũng chuyển kết luận thanh tra đến Ủy ban Kiểm tra Trung ương để xem xét, xử lý theo thẩm quyền đối với cán bộ thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý, có liên quan đến những tồn tại, khuyết điểm, vi phạm nêu tại kết luận thanh tra.

Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam chỉ đạo, tổ chức kiểm điểm, xử lý trách nhiệm theo thẩm quyền đối với tập thể, cá nhân liên quan đến các khuyết điểm, vi phạm đã được nêu trong kết quả và kết luận thanh tra.

Hồng Quang