Thuê đơn vị tư vấn làm bên mời thầu là một lựa chọn được không ít các chủ đầu tư áp dụng trong thời gian qua, dù cách làm này có những ưu điểm nhất định nhưng thực tế cũng cho thấy những hệ lụy xảy ra khi chủ đầu tư giao phó các gói thầu cho đơn vị tư vấn yếu năng lực, kém về nghiệp vụ.
Đấu thầu qua mạng ngày càng phổ biến thì vai trò của các đơn vị tư vấn càng thể hiện rõ nét hơn trong việc hỗ trợ các bên làm công tác mời thầu và chủ đầu tư tổ chức lựa chọn nhà thầu. Tuy vậy nhiều chủ đầu tư lại gần như phó thác toàn bộ quá trình này cho tư vấn đấu thầu, làm phát sinh thêm nhiều hệ lụy, bởi những nhà tư vấn đấu thầu kém chất lượng trở thành vấn đề nhức nhối trong công tác đấu thầu.
Chủ đầu tư phải thực hiện tròn vai trò của mình và chịu trách nhiệm trước pháp luật về những sai sót trong quá trình lựa chọn nhà thầu
Đáng chú ý hơn là một số đơn vị yếu kém, triển khai thực hiện có nhiều sai sót nhưng vẫn liên tục được giao làm tư vấn, thậm chí làm bên mời thầu. Thậm trí rất nhiều chủ đầu tư đã bị đơn vị tư vấn “qua mặt” khi tư vấn phát hành hồ sơ mời thầu có các tiêu chí vi phạm quy định pháp luật về đấu thầu. Điều này càng lộ rõ khi các gói thầu lựa chọn nhà thầu qua mạng liên tục nhận được kiến nghị ngay sau khi phát hành hồ sơ mời thầu. Hay việc thực hện xử lý kiến nghị trong đấu thầu qua mạng cũng chưa được các chủ đầu tư quan tâm đúng mức. Nhiều chủ đầu tư còn không biết gói thầu do mình quản lý nhận được kiến nghị của nhà thầu.
Trước thực tế trên, hiện nay, công tác thanh tra, kiểm tra của nhiều địa phương rất coi trọng những nội dung liên quan đến năng lực, trình độ của đội ngũ tư vấn đấu thầu. Sai phạm của các tư vấn đấu thầu đã được nhiều sở kế hoạch và đầu tư nhắc nhở, xử phạt đúng mức độ vi phạm. Theo đó, trong báo cáo về công tác đấu thầu của nhiều địa phương đã chỉ ra các “lỗ hổng” trong việc chủ đầu tư thuê đơn vị tư vấn làm bên mời thầu.
Cụ thể như tại tỉnh Quảng Bình, nhiều chủ đầu tư không có năng lực phải thuê đơn vị tư vấn đấu thầu làm bên mời thầu nhưng chưa sát sao, chưa làm tròn trách nhiệm trong việc kiểm tra, kiểm soát quá trình thực hiện. Hay mới đây, Sở Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT) tỉnh Đồng Tháp thông tin, một trong những nguyên nhân dẫn đến các tồn tại trong công tác đấu thầu trên địa bàn là tình trạng chủ đầu tư chỉ định thầu cho các đơn vị tư vấn mới thành lập làm bên mời thầu, năng lực và kinh nghiệm hạn chế, dẫn đến một số hồ sơ phải chỉnh sửa nhiều lần, quá trình lựa chọn nhà thầu chậm so với kế hoạch.
Mới đây tỉnh Bến Tre cũng cho biết, ở một số gói thầu, chỉ vì một vài chi tiết trong hồ sơ mời thầu do đơn vị tư vấn “cài” không chính xác, các tiêu chuẩn trong hồ sơ mời thầu không rõ ràng, chưa phù hợp đã dẫn đến những phức tạp trong quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu, dẫn đến gây khó khăn cho quá trình triển khai thực hiện. Cơ quan chức năng của tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũng mới thông tin, quá trình ký kết hợp đồng với đơn vị tư vấn lập hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu, một số chủ đầu tư không nêu cụ thể công việc mà đơn vị tư vấn phải thực hiện thay nhiệm vụ của bên mời thầu, dẫn đến các công việc mà đơn vị tư vấn thực hiện như trình thẩm định, phê duyệt hồ sơ mời thầu, danh sách nhà thầu đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật, kết quả lựa chọn nhà thầu không bảo đảm tính chặt chẽ về cơ sở pháp lý.
Đặc biệt tại một số gói thầu, việc “cài cắm” tiêu chí gây khó dễ cho nhà thầu này, tạo điều kiện cho nhà thầu khác nhiều khi là chủ ý của đơn vị tư vấn. Khi nhà thầu có kiến nghị về việc sửa đổi hồ sơ mời thầu cho đúng quy định của pháp luật thì chủ đầu tư rất lúng túng vì không có năng lực thẩm định, đánh giá, phải xin ý kiến các cơ quan chức năng nên quá trình lựa chọn nhà thầu bị kéo dài. Một số trường hợp, nhà thầu không đồng ý với cách đánh giá hồ sơ dự thầu của tư vấn nên đã kiến nghị đến chủ đầu tư, chủ đầu tư lại giao cho đơn vị tư vấn trả lời kiến nghị. Do đó, nội dung kiến nghị của nhà thầu không được xem xét, giải quyết thấu đáo mà trả lời theo ý kiến chủ quan và áp đặt của tư vấn mời thầu.
Qua khảo sát tại một số gói thầu cho thấy không ít gói thầu lớn chậm công khai kết quả lựa chọn nhà thầu hàng năm trời do tư vấn “quên”. Cũng có những trường hợp hàng loạt đề nghị làm rõ hồ sơ mời thầu của nhà thầu không được làm rõ trước thời điểm đóng thầu. Đến khi phát hiện ra nhiều chủ đầu tư đều “ngỡ ngàng” khi biết đơn vị tư vấn đã không làm tròn trách nhiệm của bên mời thầu. Theo các chuyên gia về đấu thầu nhấn mạnh thì trong mọi trường hợp, chủ đầu tư phải thực hiện tròn vai trò của mình và chịu trách nhiệm trước pháp luật về những sai sót trong quá trình lựa chọn nhà thầu, không thể “chuyển giao” trách nhiệm này cho đơn vị tư vấn. Nếu không giám sát chặt chẽ việc lựa chọn nhà thầu, chủ đầu tư dễ bị đơn vị tư vấn “qua mặt” và lĩnh trái đắng nếu có những sai phạm sảy ra.
Hải Bình (T/H)