Theo thống kê, ước tính sẽ có khoảng 279,219 tỷ đồng trái phiếu đáo hạn trong năm 2024, trong đó phần lớn là trái phiếu bất động sản với 115,663 tỷ đồng, tương đương 41.4%. Các chuyên gia cho rằng, nhiều doanh nghiệp bất động sản sẽ phải 'đau đầu' để lo đáo hạn trái phiếu.
Hơn 41% trái phiếu bất động sản sắp đáo hạn
Theo thống kê, thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong quý I/2024 đã có một số chuyển biến tích cực, tuy nhiên vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức. Cụ thể, khối lượng phát hành quý I/2024 giảm 36% so với cùng kỳ năm trước, đồng thời áp lực đáo hạn trái phiếu năm 2024 vẫn còn lớn.
Theo đó, ước tính sẽ có khoảng 279,219 tỷ đồng trái phiếu đáo hạn trong đó phần lớn là trái phiếu bất động sản với 115,663 tỷ đồng, tương đương 41.4%. Lũy kế trong quý có 14 đợt phát hành riêng lẻ trị giá 13,060 tỷ đồng và 2 đợt phát hành ra công chúng trị giá 2,650 tỷ đồng.
Theo dữ liệu báo cáo các tháng trong quý I/2024 của Hiệp hội trái phiếu doanh nghiệp (VBMA) tổng hợp từ HNX và SSC. Cụ thể, trong tháng 1, có 2 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trị giá 1,650 tỷ đồng và 1 đợt phát hành ra công chúng trị giá 2.000 tỷ đồng trong tháng 1/2024 (So với các tháng 12/2023, giá trị phát hành đã sụt giảm đáng kể từ mức trung bình khoảng 43 nghìn tỷ đồng, tương đương giảm 91%).
Các doanh nghiệp đã mua lại 7,394 tỷ đồng, giảm 31.1% so với cùng kỳ năm 2023; có 7 doanh nghiệp công bố chậm trả gốc, lãi trong tháng với tổng giá trị khoảng 8,432 tỷ đồng (gồm lãi và dư nợ còn lại của trái phiếu) và 5 mã trái phiếu được gia hạn thời gian trả lãi, gốc.
Trong tháng 2/2024, có 3 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trị giá 1,165 tỷ đồng; giá trị phát hành trong tháng 2 vẫn ở mức rất thấp so với mặt bằng năm 2023.
Các doanh nghiệp đã mua lại 2,056 tỷ đồng trái phiếu trước hạn, giảm 68% so với cùng kỳ năm 2023; có 7 doanh nghiệp công bố chậm trả gốc, lãi trong tháng với tổng giá trị khoảng 6,213 tỷ đồng (gồm lãi và dư nợ còn lại của trái phiếu) và 24 mã trái phiếu được gia hạn thời gian trả lãi, gốc hoặc thời gian mua lại trái phiếu trước hạn.
Trong tháng 3/2024, có 7 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trị giá 8,745 tỷ đồng; các doanh nghiệp đã mua lại 8,031 tỷ đồng trái phiếu trước hạn, giảm 72% so với cùng kỳ năm 2023; có 7 doanh nghiệp công bố chậm trả gốc, lãi trong tháng với tổng giá trị khoảng 4,851 tỷ đồng (gồm lãi và dư nợ còn lại của trái phiếu) và 27 mã trái phiếu được gia hạn thời gian trả lãi, gốc hoặc thời gian mua lại trái phiếu trước hạn.
Bộ Xây dựng cho biết, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ thời gian qua đã chỉ đạo, điều hành các Bộ, ngành, địa phương, đặc biệt là Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chủ động, tích cực triển khai quyết liệt về việc tăng cường khả năng tiếp cận vốn tín dụng, hiệu quả, an toàn, lành mạnh, bền vững nhằm thúc đẩy phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Trong đó, có lĩnh vực bất động sản. Nhờ vậy, tình hình thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã dần từng bước đi vào ổn định và đã có những chuyển biến tích cực trong thời gian gần đây.
Năm 2024, ước tính sẽ có khoảng 279,219 tỷ đồng trái phiếu đáo hạn trong đó phần lớn là trái phiếu bất động sản với 115,663 tỷ đồng, tương đương 41.4%.
Doanh nghiệp bất động sản sẽ 'đau đầu' lo đáo hạn trái phiếu?
Trong bối cảnh dòng tiền yếu, tỷ lệ vay nợ cao, nguồn tiền mặt trả nợ đến hạn cũng hạn chế đang gia tăng áp lực cho doanh nghiệp bất động sản. Đáng chú ý là lượng trái phiếu đáo hạn trong năm 2024 vẫn còn thấp hơn nhiều so với khối lượng trái phiếu chậm trả gốc, lãi phát sinh năm 2023, lên đến 147.000 tỷ đồng.
Hiện nhiều doanh nghiệp bất động sản đã chủ động mua lại trái phiếu trước hạn, tuy nhiên tổng giá trị trái phiếu đã được mua lại mới đạt 18.278 tỷ đồng, giảm 38,4% so với cùng kỳ năm 2023. Bất động sản cũng vẫn là nhóm ngành dẫn đầu, chiếm 45,1% tổng giá trị mua lại trái phiếu trước hạn với con số tương ứng khoảng 8.250 tỷ đồng.
Theo các chuyên gia nhận định thị trường trái phiếu doanh nghiệp quý 1/2024 vẫn trầm lắng là do tiếp nối tình trạng này từ năm 2023. Những sự việc lớn gây xôn xao dư luận tại các tập đoàn lớn đã khiến nhà đầu tư mất rất nhiều niềm tin vào thị trường này. Ngoài ra, Nghị định 65/2022/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 153/2020/NĐ-CP quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế có hiệu lực trở lại cũng đã siết chặt điều kiện cá nhân tham gia mua bán trái phiếu doanh nghiệp. Đặc biệt, đối với những lô phát hành trái phiếu lớn thì phải có xếp hạng tín nhiệm.
Liên quan đến vấn đề này, Tiến sỹ Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia Tài chính-Ngân hàng cho biết hiện tại, các nhà phát hành trái phiếu đang gặp rất nhiều khó khăn trong việc tìm nguồn vốn để trả nợ. Dù đã hết quý 1 nhưng thị trường bất động sản vẫn đang khá trầm lắng, chưa có nhiều khởi sắc và hồi phục được như kỳ vọng. Tình trạng mất cân bằng cung-cầu vẫn chưa được cải thiện khiến thanh khoản kém, tiềm lực tài chính của doanh nghiệp yếu…
Dù đã có một số doanh nghiệp phát hành những lô trái phiếu mới nhưng lượng rất ít, không đáng kể. Trong khi lượng phát hành trái phiếu mới giảm mạnh thì từ nay đến cuối năm, áp lực đáo hạn trái phiếu của các doanh nghiệp vẫn rất lớn.
Mặc dù vậy, ghi nhận thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp bất động sản đã rất nỗ lực trong việc xóa sạch nợ trái phiếu. Dữ liệu từ Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) cho thấy có 35 doanh nghiệp bất động sản đã dứt nợ vay từ trái phiếu mà phần lớn nhờ tích cực mua lại trước hạn với tổng số tiền thanh toán cho trái chủ hơn 20.000 tỷ đồng. Đây là động thái rất tích cực bởi thị trường bất động sản vẫn chưa thoát khỏi tình trạng khó khăn kéo dài.
Tuy nhiên, áp lực đáo hạn trái phiếu từ nay đến cuối năm vẫn rất lớn, đặc biệt là đối với doanh nghiệp bất động sản. Bởi hiện nay, phần lớn doanh nghiệp ngành này đều đang đối mặt với tình trạng "khát tiền."
Trong khi đó, theo đặc thù của ngành, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp phụ thuộc phần lớn vào vốn vay. Do đó, khả năng trả nợ của các doanh nghiệp bất động sản vẫn là một bài toán khó.
Doanh nghiệp bất động sản sẽ 'đau đầu' lo đáo hạn trái phiếu?
Theo Tiến sỹ Nguyễn Trí Hiếu, dòng tiền của doanh nghiệp vẫn sẽ đến từ tín dụng, phát hành cổ phiếu và đặc biệt đến từ việc các doanh nghiệp bất động sản sẽ phải bán bớt tài sản để trả nợ. Tuy nhiên, việc bán tài sản để trả nợ cũng là việc không dễ dàng đối với doanh nghiệp bất động sản vì họ khó có thể bán tài sản với giá dưới chi phí đầu tư, ông Hiếu phân tích.
Trước thực trạng này, Tiến sỹ Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam khuyến cáo để không phải đối mặt với nguy cơ vỡ nợ, doanh nghiệp cần nhanh chóng tái cơ cấu lại các khoản nợ đồng thời cân nhắc việc bán bớt tài sản, thậm chí chấp nhận hòa vốn hoặc lỗ để có dòng tiền trả nợ, hoàn thiện những dự án có thể thanh khoản ngay khi đưa ra thị trường.
Ngoài các nguồn tài chính quen thuộc như tín dụng ngân hàng và trái phiếu doanh nghiệp, thị trường cũng cần có các cơ chế, chính sách để phát triển, thu hút, đảm bảo vận hành hiệu quả các nguồn vốn từ các sản phẩm tài chính khác như quỹ đầu tư bất động sản - REIT, quỹ tiết kiệm nhà ở, chứng khoán hóa bất động sản... hay kênh khác như đầu tư trực tiếp, gián tiếp nước ngoài..., ông Đính đề xuất.
Công ty VNDirect cho rằng cần tiếp sức cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Hiện áp lực đối với dòng tiền và vấn đề trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn vẫn là thách thức lớn đối với nhóm doanh nghiệp bất động sản trong năm 2024.
Trong khi đó, hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ có thể trầm lắng trở lại, khi Điều 3 Nghị định 08/2023/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung và ngưng hiệu lực thi hành một số điều tại các Nghị định quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế cho phép tạm ngưng “quy định về việc xác định tư cách nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp là cá nhân; quy định về thời gian phân phối trái phiếu của từng đợt phát hành; quy định xếp hạng tín nhiệm đối với doanh nghiệp phát hành trái phiếu” đã hết hiệu lực thi hành từ ngày 31/12/2023. Thay vào đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp sẽ phải áp dụng theo Nghị định 65/2022/NĐ-CP từ ngày 1/1/2024.
Để gỡ khó cho doanh nghiệp trong phát hành trái phiếu, chuyên gia kinh tế - Tiến sỹ Nguyễn Minh Phong cũng đề xuất cần gia hạn hiệu lực của Điều 3 Nghị định 08/2023/NĐ-CP đến hết năm nay, thay vì hết hiệu lực vào ngày 31/12/2023 để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát hành trái phiếu riêng lẻ và nhà đầu tư cá nhân đầu tư trái phiếu riêng lẻ trong năm 2024 nhằm phù hợp với thực tiễn doanh nghiệp.
Hồng Quang