Nạn giả mạo chỉ dẫn địa lý (CDĐL) đang trở thành vấn đề nghiêm trọng tại Việt Nam, nhiều sản phẩm mang danh "đặc sản" nhưng lại không đảm bảo chất lượng, ảnh hưởng đến lòng tin của người tiêu dùng và gây thiệt hại lớn cho các sản phẩm chính gốc địa phương.
Quy trình sản xuất phải được kiểm tra nghiêm ngặt (Ảnh minh họa)
Nạn giả mạo CDĐL là hành vi sử dụng tên địa danh, thương hiệu đặc sản của một vùng miền để gắn lên sản phẩm không có nguồn gốc từ khu vực đó hoặc không tuân thủ các tiêu chuẩn sản xuất, chế biến đã được bảo hộ. Đây là một dạng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, giá trị kinh tế của sản phẩm chính gốc.
Một số vụ việc điển hình đã được ghi nhận như tình trạng khoai tây Đà Lạt bị giả mạo. Tại Lâm Đồng, nhiều cơ sở kinh doanh nhập khẩu khoai tây từ Trung Quốc, sau đó trộn đất đỏ bazan để giả thành khoai tây Đà Lạt. Hành vi này không chỉ đánh lừa người tiêu dùng mà còn làm giảm uy tín của nông sản địa phương.
Một trường hợp khác là nho Ninh Thuận bị mạo danh, khi trên thị trường xuất hiện số lượng lớn nho không rõ nguồn gốc, kém chất lượng nhưng lại được gắn mác nho Ninh Thuận. Điều này không chỉ gây thiệt hại cho người trồng nho chính thống mà còn làm mất niềm tin của khách hàng.
Bên cạnh những sản phẩm không rõ nguồn gốc được dán nhãn CDĐL, những sản phẩm được sản xuất ngay tại địa phương nhưng không đảm bảo quy trình chất lượng cũng được coi là vi phạm bảo hộ CDĐL.
Bà Hồ Kim Liêm, Chủ tịch Hội nước mắm Phú Quốc từng khẳng định: “Doanh nghiệp không phải cứ sản xuất, ủ chượp, đóng chai, dán nhãn ở Phú Quốc thì nghiễm nhiên trở thành nước mắm Phú Quốc mà cần theo quy trình, tiêu chuẩn từ nguyên liệu đến cách ủ mắm”
Tình trạng giả mạo CDĐL xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Trước tiên, lợi nhuận cao từ hàng giả là một động lực lớn. Sản phẩm có CDĐL thường được bán với giá cao hơn do có uy tín về chất lượng, vì vậy, kẻ gian lợi dụng điều này để sản xuất và kinh doanh hàng giả nhằm thu lợi bất chính.
Bên cạnh đó, công tác quản lý và giám sát còn lỏng lẻo, khiến việc kiểm soát, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm chưa được thực hiện chặt chẽ, tạo điều kiện cho hàng giả tràn lan trên thị trường. Một nguyên nhân khác là nhận thức của người tiêu dùng còn hạn chế, nhiều người chưa biết cách nhận diện sản phẩm chính hãng, dẫn đến việc mua phải hàng giả mà không hay biết.
Nạn giả mạo CDĐL gây ra nhiều tác động tiêu cực trên nhiều phương diện. Trước hết, người tiêu dùng dần mất niềm tin vào sản phẩm và thương hiệu chính thống khi mua phải hàng kém chất lượng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến thị trường trong nước mà còn làm suy giảm uy tín của các đặc sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Đồng thời, các nhà sản xuất chân chính cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh không lành mạnh, ảnh hưởng đến doanh thu và khả năng duy trì thương hiệu. Nghiêm trọng hơn, tình trạng này tác động tiêu cực đến thương hiệu quốc gia, khi hàng giả tràn lan làm giảm giá trị của các đặc sản Việt Nam, khiến thị trường quốc tế mất niềm tin vào chất lượng nông sản Việt.
Để giải quyết vấn đề này, cần có các biện pháp mạnh mẽ và đồng bộ. Phía cơ quan chức năng cần siết chặt công tác quản lý và xử phạt nghiêm khắc hơn để ngăn chặn tình trạng vi phạm. Các chương trình tuyên truyền cũng cần được đẩy mạnh để nâng cao nhận thức của người tiêu dùng, giúp họ hiểu rõ cách nhận diện sản phẩm chính hãng, từ đó hạn chế việc mua phải hàng giả.
Ngoài ra, công nghệ có thể đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn hàng giả. Việc ứng dụng mã QR, blockchain giúp người tiêu dùng kiểm tra thông tin sản phẩm nhanh chóng và chính xác, từ đó bảo đảm tính minh bạch của thị trường. Cuối cùng, các doanh nghiệp và người sản xuất cần được hỗ trợ về mặt pháp lý để đăng ký bảo hộ CDĐL và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, tránh bị kẻ gian lợi dụng.
Việc giả mạo CDĐL không chỉ gây hại cho người tiêu dùng mà còn ảnh hưởng đến uy tín và kinh tế của các địa phương. Để giải quyết vấn đề này, cần có sự phối hợp giữa nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng nhằm đảm bảo sự minh bạch, giữ gìn giá trị của những sản phẩm mang CDĐL, đồng thời khẳng định vị thế của hàng Việt Nam trên thị trường trong và ngoài nước.
Mai Chi