Nắng nóng đỉnh điểm: Siêu thị và minimart thắng thế trước chợ truyền thống

Nắng nóng cực đoan đang làm thay đổi cuộc chơi bán lẻ Việt Nam khi người tiêu dùng dần ưu tiên sự tiện nghi, mát mẻ và giao hàng nhanh hơn là chỉ săn giá rẻ. Trong cuộc đua retail mùa nóng, các siêu thị và cửa hàng tiện lợi đang tăng tốc hút khách, còn chợ truyền thống bắt đầu hụt hơi trước sự thay đổi mạnh mẽ của hành vi tiêu dùng.

Người tiêu dùng bắt đầu “mua sự dễ chịu”

Nắng nóng cực đoan đang âm thầm làm thay đổi bản đồ bán lẻ Việt Nam. Nếu như trước đây cuộc chiến trong ngành retail chủ yếu xoay quanh giá cả, khuyến mãi và chiết khấu, thì mùa hè năm nay lại xuất hiện một “thước đo” hoàn toàn khác: ai giúp khách hàng cảm thấy dễ chịu hơn sẽ là người chiến thắng.

Trong 5 ngày qua, Hà Nội trải qua đợt nắng nóng được đánh giá gay gắt nhất từ đầu mùa khi nền nhiệt liên tục dao động 37 đến 39 độ C, có thời điểm cảm nhận thực tế ngoài trời vượt ngưỡng 40 độ C do hiệu ứng bê tông đô thị. Thời tiết khắc nghiệt đang tác động trực tiếp đến hành vi tiêu dùng của người dân Thủ đô.

Khung giờ trưa và đầu giờ chiều, vốn từng là thời điểm đông khách ở các chợ dân sinh, nay trở nên vắng vẻ. Người tiêu dùng hạn chế ra đường lâu, ngại chen chúc trong không gian nóng bức và bắt đầu ưu tiên những nơi có máy lạnh, chỗ nghỉ chân, gửi xe thuận tiện và thanh toán nhanh.

“Tôi đi siêu thị nhiều hơn thay vì ra chợ như trước. Chênh nhau vài nghìn đồng nhưng được gửi xe dễ, có điều hòa, đi một vòng mua nhanh rồi về luôn, đỡ mệt hơn rất nhiều”, chị Nguyễn Thu Hằng, sống tại phường Cầu Giấy, Hà Nội chia sẻ.

Sự thay đổi này đang giúp các siêu thị, minimart, cửa hàng tiện lợi và trung tâm thương mại hưởng lợi rõ rệt. Không gian mát mẻ giờ đây không chỉ là tiện ích phụ mà trở thành “vũ khí cạnh tranh” thực sự. Theo ghi nhận thị trường trong những ngày nắng nóng cao điểm vừa qua, nhiều hệ thống điện máy tại Hà Nội ghi nhận lượng khách tăng gấp 2 đến 3 lần so với tháng trước, đặc biệt vào buổi tối và cuối tuần. Sức mua điều hòa, quạt hơi nước, quạt tích điện và tủ lạnh đều tăng mạnh do nhu cầu chống nóng tăng đột biến.

Nhiều chuyên gia bán lẻ cho rằng thị trường đang chứng kiến sự dịch chuyển từ mô hình “mua rẻ nhất” sang “mua tiện nhất”. Người tiêu dùng hiện không còn tính toán đơn thuần chuyện rẻ hơn vài nghìn đồng mà bắt đầu cân nhắc tổng trải nghiệm: đi lại có cực không, phải chờ lâu không, có giao tận nhà không, có mất thời gian gửi xe hay chen chúc không.

Đó là lý do nhiều cửa hàng tiện lợi dù giá cao hơn chợ truyền thống vẫn đông khách trong mùa nóng. Một chai nước có thể đắt hơn vài nghìn đồng nhưng đổi lại khách hàng được bước vào không gian điều hòa mát lạnh, mua nhanh, thanh toán nhanh và rời đi ngay lập tức. Trong thời tiết khắc nghiệt, “chi phí chịu nóng” đang trở thành một loại chi phí vô hình mà người tiêu dùng sẵn sàng trả tiền để tránh.

“Tôi đặt nước, trái cây hay đồ ăn qua app nhiều hơn vì đi ngoài đường lúc này rất mệt. Nhiều hôm chỉ cần giao trong 20 đến 30 phút là sẵn sàng trả thêm phí ship”, anh Trần Đức Minh, sống tại phường Thanh Xuân, Hà Nội cho biết.

Không chỉ bán hàng trực tiếp, cuộc đua retail mùa nóng còn chuyển mạnh sang tốc độ giao hàng. Các ứng dụng thương mại điện tử, siêu thị online và chuỗi cửa hàng đang lao vào cuộc chiến “30 phút giao tận cửa” đối với nước giải khát, kem, đá lạnh, trái cây, đồ ăn chế biến sẵn hay quạt mini.

Nhiều doanh nghiệp bán lẻ xem mùa nóng là cơ hội vàng để kéo khách từ chợ truyền thống sang hệ sinh thái tiêu dùng hiện đại. Khi người dân ngại ra đường vì nắng gắt, ưu thế thuộc về những đơn vị có kho gần khu dân cư, shipper đông và hệ thống logistics đủ nhanh để đáp ứng nhu cầu tức thời.

Thực tế cho thấy trong mùa nóng, người tiêu dùng phát sinh rất nhiều nhu cầu “mua ngay lập tức”: hết đá, hết nước, điều hòa hỏng, quạt cháy, cần đồ ăn nhanh. Đây là những nhu cầu mà tốc độ đôi khi quan trọng hơn giá cả. Người giao nhanh hơn sẽ có lợi thế lớn hơn người bán rẻ hơn.

Một xu hướng đáng chú ý khác là trung tâm thương mại và siêu thị đang dần trở thành “điểm tránh nóng” thay vì chỉ là nơi mua sắm. Dịp cuối tuần vừa qua, nhiều trung tâm thương mại tại Hà Nội ghi nhận lượng khách tăng mạnh, đặc biệt ở khu ăn uống, rạp chiếu phim và khu vui chơi trẻ em.

Nhiều gia đình đưa trẻ vào mall không hẳn để tiêu tiền mà đơn giản để tìm không gian dễ chịu giữa thời tiết oi bức. Tuy nhiên, khi lưu lượng người tăng lên, doanh thu bán lẻ cũng tăng theo. Người tiêu dùng có thể vào chỉ để tránh nóng nhưng lại phát sinh mua đồ uống, ăn uống, mua sắm hoặc giải trí.

Điều này đang tạo ra một thay đổi lớn trong ngành retail Việt Nam, doanh nghiệp nào kiểm soát được trải nghiệm khách hàng sẽ giữ được dòng tiền. Trong bối cảnh thời tiết cực đoan ngày càng thường xuyên, cuộc chơi bán lẻ cũng đang thay đổi rất nhanh, nơi người chiến thắng không còn đơn thuần là kẻ bán rẻ nhất mà là người phục vụ nhanh hơn, mát hơn và dễ chịu hơn.

Chợ truyền thống vắng vẻ

Trong khi bán lẻ hiện đại tăng tốc nhờ trải nghiệm và công nghệ, chợ truyền thống lại bắt đầu lộ rõ những điểm yếu cố hữu khi bước vào thời kỳ thời tiết cực đoan.

Nhiều khu chợ dân sinh hiện vẫn hoạt động trong điều kiện nóng bức, bí khí, thiếu chỗ gửi xe và hạ tầng xuống cấp. Vào những ngày nhiệt độ ngoài trời vượt 40 độ C, việc đi chợ trở thành trải nghiệm đầy mệt mỏi với không ít người tiêu dùng, đặc biệt là nhóm khách hàng trẻ.

“Tầm trưa giờ gần như không có khách. Người ta ngại nóng nên chuyển sang đi siêu thị hoặc đặt hàng qua app nhiều hơn. Có hôm ngồi cả tiếng mới có vài người ghé mua”, bà Nguyễn Thị Lan, tiểu thương bán thực phẩm tại chợ Nghĩa Tân, Hà Nội chia sẻ.

Nếu như trước đây chợ truyền thống có lợi thế áp đảo nhờ giá rẻ, gần nhà và sự linh hoạt, thì nay các lợi thế đó đang dần suy giảm. Các chuỗi bán lẻ hiện đại đã thu hẹp khoảng cách giá bán nhờ quy mô lớn và khả năng tối ưu vận hành. Đồng thời, họ lại vượt trội ở các yếu tố mà chợ truyền thống khó đáp ứng như không gian sạch sẽ, bảo quản thực phẩm tốt, thanh toán điện tử và giao hàng tận nơi.

“Tôi vẫn thích mua ở chợ vì quen và nhiều đồ tươi, nhưng trời nóng thế này đi một vòng là rất mệt. Nhiều hôm tan làm tôi ghé minimart mua luôn cho nhanh vì có điều hòa, thanh toán nhanh và không phải gửi xe lâu”, chị Phạm Thu Trang, nhân viên văn phòng tại phường Đống Đa, Hà Nội cho biết.

Thậm chí, nhiều tiểu thương hiện cũng phải tự livestream, bán qua app hoặc giao hàng bằng xe máy để giữ khách. Điều này cho thấy chính chợ truyền thống cũng đang bị buộc phải thay đổi bởi áp lực từ hành vi tiêu dùng mới.

“Bây giờ không bán online thì rất khó giữ khách. Tôi phải chụp hàng đăng Zalo, nhận ship quanh khu chung cư chứ ngồi chờ khách ra chợ thì ít hơn trước nhiều”, chị Hoàng Mai, tiểu thương bán hoa quả tại chợ Thành Công nói.

Đáng chú ý, nắng nóng không chỉ tác động đến doanh thu mà còn làm tăng mạnh chi phí vận hành của ngành bán lẻ. Tiền điện cho điều hòa, kho lạnh, bảo quản thực phẩm và vận hành logistics tăng cao khiến nhiều doanh nghiệp buộc phải tối ưu toàn bộ hệ thống. Tuy nhiên, những doanh nghiệp lớn với tiềm lực tài chính mạnh vẫn có lợi thế hơn hẳn trong cuộc đua này.

Điều đó lý giải vì sao thị trường đang chứng kiến sự phân hóa ngày càng mạnh. Các chuỗi có công nghệ, logistics và tài chính tốt sẽ tận dụng mùa nóng để mở rộng thị phần, trong khi nhiều cửa hàng nhỏ hoặc chợ truyền thống có nguy cơ hụt hơi nếu không nâng cấp trải nghiệm.

Giới chuyên gia nhận định biến đổi khí hậu đang dần trở thành một biến số kinh tế mới. Thời tiết cực đoan không còn chỉ ảnh hưởng đến nông nghiệp hay năng lượng mà bắt đầu tác động trực tiếp tới mô hình bán lẻ, hành vi tiêu dùng và cấu trúc thị trường.

Trong tương lai gần, “retail mùa nóng” có thể sẽ trở thành trạng thái bình thường mới của thị trường Việt Nam. Khi người tiêu dùng ngày càng sẵn sàng trả tiền cho sự tiện nghi và tốc độ, cuộc chơi bán lẻ sẽ không còn là ai bán rẻ nhất, mà là ai phục vụ nhanh hơn, mát hơn và dễ chịu hơn.

Quang Anh