“Nếu dồn hết gánh nặng pháp lý cho cơ quan nhà nước thì trách nhiệm của xã hội ở đâu, trách nhiệm của doanh nghiệp ở đâu?"

Bộ trưởng Lê Minh Hoan nhấn mạnh, việc đảm bảo chất lượng, an toàn thực phẩm và minh bạch nguồn gốc xuất xứ thực phẩm không chỉ là trách nhiệm của người sản xuất, người nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, địa phương hay chỉ là trách nhiệm của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, của các cơ quan Nhà nước mà là việc của mỗi người, của cả xã hội, cộng đồng.

Mới đây Hội nghị “Đảm bảo chất lượng, an toàn và minh bạch nguồn gốc, xuất xứ thực phẩm cho người tiêu dùng Việt Nam” do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức đã diễn ra tại TP.HCM.

10% mẫu rau củ quả từ các chợ đầu mối không đạt chất lượng

Tại Hội nghị, bà Phạm Khánh Phong Lan, Trưởng Ban quản lý An toàn thực phẩm TP.HCM cho biết, giai đoạn từ năm 2017 đến 2022, trong 6 năm đi lấy mẫu kiểm tra chung với hàng tươi sống trên địa bàn TP.HCM, kết quả tỷ lệ đạt tới 96% và tỷ lệ vi phạm chỉ khoảng dưới 10%. Như vậy, tỷ lệ vi phạm đã giảm dần theo từng năm.

Tuy nhiên, riêng tại các chợ đầu mối, Ban quản lý an toàn thực phẩm thành phố đã lấy mẫu kiểm tra chất lượng. Kết quả cho thấy có hơn 90% số mẫu đạt chuẩn nhưng vẫn có gần 10% số mẫu rau củ quả không đạt chất lượng do chứa dư lượng bảo vệ thực vật vượt quá ngưỡng cho phép.

Hiện TP.HCM chuyển từ khuyến khích sang bắt buộc với bếp ăn trường học, căn tin, nhà hàng, siêu thị và các kênh phân phối hiện đại dùng hàng hóa phải đạt chuẩn VietGAP, chuẩn của ngành nông nghiệp. Nhưng trên thực tế, số thực phẩm đạt VietGAP vào các kênh này chưa cao, rau củ quả chỉ đạt khoảng 20%, trứng đạt khoảng 60%, thủy hải sản rất thấp chỉ đạt khoảng 10%… Tất nhiên, không phải sản phẩm không đạt VietGAP là không an toàn, Trưởng Ban quản lý An toàn thực phẩm TP.HCM cho hay.

Kiểm soát an toàn phẩm, đảm bảo minh bạch nguồn gốc thực phẩm

Đánh giá về tình hình an toàn thực phẩm tại Việt Nam, ông Nguyễn Như Tiệp, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản (Nafiqad) – Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho rằng, mặc dù đã từng bước được cải thiện trong những năm gần đây, tuy nhiên do các cơ sở sản xuất có quy mô sản xuất nhỏ lẻ, chưa đảm bảo được  chất lượng đồng đều, ổn định, thiếu minh bạch nên tỷ lệ vi phạm an toàn thực phẩm, ngộ độc thực phẩm của Việt Nam so với các quốc gia phát triển vẫn còn ở mức cao.

"Nguyên nhân cốt lõi là do các chính sách, pháp lý chưa đầy đủ và chưa phù hợp với thực tiễn. Bên cạnh đó, hạ tầng sản xuất kinh doanh thực phẩm yếu, logistics thiếu, lạc hậu, thiếu minh bạch, không sự chia sẻ giữa các bên và hệ thống giám sát, thanh kiểm tra chưa hiệu quả, chặt chẽ," ông Tiệp cho biết.

Để khắc phục tình hình, cần tổ chức liên kết sản xuất với tiêu thụ, xây dựng và phát triển chuỗi giá trị sản phẩm từ nuôi trồng, chế biến, phân phối, tiêu thụ; trong đó, xác định khâu trọng yếu của chuỗi là các trang trại, hợp tác xã đến các chợ đầu mối và nhà bán lẻ lớn; đồng thời, cần phải chuẩn hóa những khâu trọng yếu này và minh bạch chia sẻ thông tin giữa các bên để cùng nhau giám sát đường đi của thực phẩm.

Liên quan đến việc xuất hiện nhiều hành vi gian dối, hô biến thực phẩm bẩn, không rõ nguồn gốc xuất xứ thành sản phẩm VietGAP tại các siêu thị tại TP.HCM thời gian gần đây, bà Nguyễn Thị Hồng Minh, Chủ tịch Hiệp hội Thực phẩm minh bạch cho biết, việc này không những gây ảnh hưởng tới sức khỏe, mất lòng tin của người tiêu dùng mà còn gây thiệt hại ngược lại cho những nông dân làm VietGAP chân chính, gây mất lòng tin của người tiêu dùng và xã hội.

Theo bà Minh, việc kiểm soát an toàn phẩm, đảm bảo minh bạch nguồn gốc thực phẩm hiện nay cần đề cao vai trò của tất cả các đơn vị, thành phần trong xã hội cùng tham gia. Kể cả trách nhiệm của thương lái cũng cần nâng cao vì họ là bộ phận rất quan trọng trong chuỗi cung ứng nông sản Việt Nam. Người tiêu dùng là chốt chặn cuối cùng; đồng thời các tổ chức xã hội như Hội bảo vệ người tiêu dùng cũng phải hỗ trợ cung cấp kiến thức nhận diện an toàn thực phẩm và các mối nguy từ thực phẩm cho người dân.

Còn Bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao cho biết, trong tư duy sản xuất, kinh doanh của nhiều cá nhân, tổ chức tại Việt Nam vẫn còn mang nặng tính đối phó với các loại giấy tờ thủ tục mà chưa thật sự chú trọng đầu tư vào chất lượng sản phẩm.

Trong khi đó, một số người tiêu dùng vẫn thích mua thực phẩm giá rẻ ở các chợ dân sinh, chợ tự phát …những nơi không thể kiểm soát được nguồn gốc và chất lượng.

Để đảm bảo tiêu chuẩn các mặt hàng, bà Vũ Thị Hậu, Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam, cho biết các đơn vị doanh nghiệp cần kiểm soát chặt chẽ chất lượng đầu vào, từ con giống nuôi trồng đến sơ chế chế biến lưu thông trên thị trường; đồng thời cần kiểm soát tận gốc vấn nạn sử dụng thuốc tăng trưởng, thuốc hoá chất độc hại vào môi trường; kiểm soát chặt chẽ khâu nhập và phân phối sản phẩm phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Việc truy xuất nguồn gốc nông sản là yếu tố bắt buộc. Để làm được điều này, bà Hậu cho rằng cần xây dựng các chuỗi cung ứng nông sản, thực phẩm an toàn giúp thay đổi nhận thức, kiến thức về đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.

Ngoài ra cần nâng cao kỹ năng quản lý, kiểm soát, nhận diện đánh giá nguy cơ về an toàn thực phẩm, giúp kiểm soát từng công đoạn và quá trình tạo ra sản phẩm chất lượng an toàn, tạo liên kết chặt chẽ giữa cơ sở tham gia chuỗi và tăng hiệu quả trách nhiệm của mỗi cơ sở trong việc đảm bảo chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm.

Để nâng cao chất lượng thực phẩm, bà Hậu cũng đề xuất xử lý hình sự đối với các cá nhân, tổ chức vi phạm về vệ sinh an toàn thực phẩm gây ảnh hướng đến sức khoẻ cộng đồng. Đồng thời, các cơ quan quản lý cũng cần học hỏi các nước tiên tiến để giảm áp lực cho nhà sản xuất, giúp giảm chi phí cho việc duy trì giấy chứng nhận kiểu mẫu.

Nâng cao trách nhiệm của cả cộng đồng

Tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan cho rằng, an toàn thực phẩm là vấn đề diễn ra từng ngày, từng giờ. Do đó, việc quản lý an toàn thực phẩm không phải đợi đến "Tháng hành động vì an toàn thực phẩm" mới vào cuộc mà phải thực thi liên tục. Phải đưa vấn đề an toàn thực phẩm vào trong tâm thức hàng ngày của mỗi người.

“An toàn thực phẩm nên là câu chuyện của mỗi gia đình, liên quan đến con cái của chúng ta, bởi biết đâu những đứa trẻ khi ra đường ăn nhầm thực phẩm không đảm bảo an toàn thì sao?" Bộ trưởng Lê Minh Hoan nêu vấn đề.

Do đó, việc đảm bảo chất lượng, an toàn thực phẩm và minh bạch nguồn gốc xuất xứ thực phẩm không chỉ là trách nhiệm của người sản xuất, người nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, địa phương hay chỉ là trách nhiệm của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, của các cơ quan Nhà nước mà là việc của mỗi người, của cả xã hội, cộng đồng.

“Nếu dồn hết gánh nặng pháp lý cho cơ quan nhà nước thì trách nhiệm của xã hội ở đâu, trách nhiệm của doanh nghiệp ở đâu? Nhất là với nông dân, thành phần chính trong nền nông nghiệp cũng cần phải có trách nhiệm với các sản phẩm của mình. Tất cả phải cùng chung tay giúp xã hội thay đổi, giúp nông dân thay đổi cách sản xuất," Bộ trưởng Lê Minh Hoan nhấn mạnh.

Theo Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, đặc trưng của ngành sản xuất nông nghiệp là tạo ra nông sản, tác động tới sức khoẻ của rất nhiều người, thậm chí cả một thế hệ. Do đó, các quy định quản lý phải được kiểm soát chặt chẽ, phải làm sao để giấy chứng nhận không đơn thuần là giấy thông hành mà là một tài sản giá trị, một bảo chứng để người nông dân hãnh diện.

Chung quan điểm, ông Võ Văn Hoan, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, thực phẩm an toàn là yêu cầu, đòi hỏi của thực tiễn của cuộc sống. An toàn thực phẩm phải được thực hiện ở tất cả các khâu, từ sản xuất đến chế biến, phân phối và tiêu dùng.

Mỗi thành phần trong chuỗi thực phẩm an toàn không nên chỉ quan tâm đến mình mà phải quan tâm và chia sẻ với các khâu khác trong chuỗi bởi nếu đầu vào không an toàn thì đừng mong đầu ra có sản phẩm an toàn. Các doanh nghiệp cần hỗ trợ và chia sẻ “có lợi ích cùng hưởng, có rủi ro cùng gánh vác” với người nông dân để sự gắn kết, hợp tác được bền vững.

Một tín hiệu vui là hiện nay nhận thức về an toàn thực phẩm ngày càng được nâng cao. Vấn đề này hiện không chỉ là mối quan tâm của các nhà khoa học, các cơ quan quản lý Nhà nước hay những người có thu nhập cao mà là của toàn xã hội, do đó, việc đảm bảo an toàn thực phẩm là xu thế tất yếu.

“Chúng ta đã qua rồi thời ăn cho no mà phải chuyển sang ăn ngon, ăn an toàn. Do đó, thực tiễn đòi hỏi chúng ta phải chú trọng đến an toàn thực phẩm. An toàn thực phẩm chính là động lực của sự phát triển, là mục tiêu của sự phát triển," Bộ trưởng Lê minh Hoan nhìn nhận.

Hoàng Hậu (t/h)